Өзара әрекеттесулер: Қолайлылық және қауымдастық экологиясы
Ecological facilitation
Өсімдіктер мен жануарлардың өзара әрекеттесуі: мутуализм, комменсализм, фасилитация. Қоғамдық экологияға тигізетін әсері, қорғау механиздері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экологиялық жеңілдету немесе пробиоз – қатысушылардың кем дегенде біреуіне пайда әкелетін және ешқайсысына да зиян келтірмейтін түрлер арасындағы өзара әрекеттесулерді сипаттайды. Жеңілдетулер өзара тиімділік (мутуализм) ретінде жіктелуі мүмкін, онда екі түр де пайда көреді, немесе бір түр пайда көретін, ал екіншісі әсер етпейтін теңдестік (комменсализм) ретінде. Бұл мақалада жеңілдету механизмдері және қоғамдық экологияға жеңілдетудің әсері туралы жинақталған ақпараттар талқыланады.
Species interactions that benefit at least one of the participants and cause harm to neither
Ecological facilitation or probiosis describes species interactions that benefit at least one of the participants and cause harm to neither. Facilitations can be categorized as mutualisms, in which both species benefit, or commensalisms, in which one species benefits and the other is unaffected. This article addresses both the mechanisms of facilitation and the increasing information available concerning the impacts of facilitation on community ecology.
Жабайы аңдардан бас сауғалау
Басқа бір жеңілдету механизмі – желіну қаупінің азаюы. Мысалы, аналық өсімдіктер абиотикалық стрессті ғана емес, астында өсіп жатқан жас өсімдіктердің шөптесін жеуіне де физикалық кедергі келтіреді. Бұл шабақ түрі піл сүйегі тәрізді шошақ кораллдың (Oculina arbuscula) бұтақтарында паналап, коралл маңындағы теңіз шөптерімен қоректенеді. Теңіз шөптерімен бәсекелестіктің азаюы кораллдың өсуін күшейтеді, ал бұл шабаққа қосымша пана береді. Орталық Америкадағы шипалы тікенді акация (Acacia spp.) мен белгілі бір құмырсқалардың (Pseudomyrmex spp.) арасындағы қарым-қатынасқа ұқсас мысал бар. Жоғарыда сипатталған шабақ-кораллдың өзара әрекеттесуі де бәсекелестіктен қорғанудың мысалы, себебі шабақтың теңіз шөптерін жеуі коралл мен теңіз шөптері арасындағы бәсекелестікті азайтады. Көп жағдайда жеңілдету мен бәсекелестік кері пропорционал. Зерттеулер табиғаттағы жеңілдету оқиғаларының бәсекелестік оқиғаларына қарағанда сирек кездесетінін, демек бәсекелестіктің экологиялық процестерді анықтайтын маңызды күш екенін көрсетеді.
Another mechanism of facilitation is a reduced risk of being eaten. Nurse plants, for example, not only reduce abiotic stress, but may also physically impede herbivory of seedlings growing under them. This crab species takes refuge in the branches of the compact ivory bush coral (Oculina arbuscula) and feeds on seaweed in the vicinity of the coral. The reduced competition with seaweed enhances coral growth, which in turn provides more refuge for the crab. A similar case is that of the interaction between swollen thorn acacia trees (Acacia spp.) and certain ants (Pseudomyrmex spp.) in Central America. The crab coral interaction described above is also an example of refuge from competition, since the herbivory of crabs on seaweed reduces competition between coral and seaweed. In most cases, facilitation and competition are inversely proportional. Studies suggest that facilitation events in nature are rare compared to competition events and thus, competition is a greater driver for ecological processes.
Ресурстардың қолжетімділігін арттыру
Жеңілдету өзара әрекеттесетін түрлер үшін жарық, су және қоректік заттар сияқты шектеулі ресурстарға қолжетімділікті арттыра алады. Мысалы, эпифиттік өсімдіктер көбінесе өз қоныс телімдерінің жапырақшаларында жердегіден гөрі тікелей күн сәулесін көбірек алады. Дегенмен, ресурстарға қолжетімділікті арттырудың ең танымал мысалдары – симбиоздағы организмдер арасындағы қоректік заттардың өзара алмасуы болып табылады. Симбиоз – организмдер арасындағы ұзаққа созылған, тығыз қарым-қатынас, ал өзара пайдалы симбиоздың кейбір мысалдары:
Facilitation can increase access to limiting resources such as light, water, and nutrients for interacting species. For example, epiphytic plants often receive more direct sunlight in the canopies of their host plants than they would on the ground. However, the most familiar examples of increased access to resources through facilitation are the mutualistic transfers of nutrients between symbiotic organisms. A symbiosis is a prolonged, close association between organisms, and some examples of mutualistic symbioses include:
Ішек флорасы. Қоныс телім мен қоныс телімнің ас қорыту жолында тіршілік ететін микроб арасындағы қарым-қатынас, онда қоныс телім микробқа тіршілік ету ортасы мен қоректік заттарды, ал микроб – ас қорыту қызметтерін ұсынады. Мысалы, термиттер өз ішегінде тұратын микробтардың сіңіретін целлюлозасынан қоректенеді. Азотты бекітетін ағаш ретінде, мескит қоректік заттарға кедей топырақта басқа түрлерге қарағанда оңай орнығады, ал орныққаннан кейін басқа түрлердің көшеттері үшін аналық өсімдік ретінде қызмет етеді. Ресурстарды бөлу және сынама алу сияқты басқа да механизмдер биологиялық әртүрлілікті арттыру үшін жеңілдетумен бірге әрекет етеді (өсімдіктер қауымдастықтарында байқалатын деректер).
Gut floraAssociations between a host species and a microbe living in the host's digestive tract, wherein the host provides habitat and nourishment to the microbe in exchange for digestive services. For example, termites receive nourishment from cellulose digested by microbes inhabiting their gut. As a nitrogen fixing tree, mesquite establishes more readily than other species on nutrient poor soils, and following establishment, mesquite acts as a nurse plant for seedlings of other species. Other mechanisms such as resource partitioning and sampling effect act in tandem with facilitation to increase biodiversity (observable evidence in plant communities).
Инвазивтілік
Жергілікті емес түрлерге жергілікті түрлердің немесе басқа жергілікті емес түрлердің көмектесуі, қоғамдастықтың инвазивтілігін, яғни жергілікті емес түрлердің қоғамдастықта орнығуын жеңілдетуі мүмкін. 254 жарияланған зерттеуді қарастырғанда, енгізілген түрлер арасындағы 190 зерттелген өзара әрекеттесудің 22-сі көмектесуші болып табылды. 190 зерттелген өзара әрекеттесудің 128-і бір зерттеуде бір өсімдікпен қоректенетін жәндіктің жыртқыш-жебесіз қатынастары екенін атап өту керек, бұл теріс әрекеттесулердің маңыздылығын арттыруы мүмкін. Енгізілген өсімдіктерге жергілікті тозаңдастырушылар, таратушылар және микоризалар да көмектеседі. Сондықтан, қоғамдастықтың инвазивтілігін түсінуге тырысқанда оң әрекеттесулерді ескеру қажет.
Facilitation of non native species, either by native species or other non native species, may increase the invasibility of a community, or the ease with which non native species become established in a community. In an examination of 254 published studies of introduced species, 22 of 190 interactions studied between introduced species in the studies were facilitative. It is worth noting that 128 of the 190 examined interactions were predator–prey relationships of a single plant eating insect reported in a single study, which may have overemphasized the importance of negative interactions. Introduced plants are also facilitated by native pollinators, dispersers, and mycorrhizae. Thus, positive interactions must be considered in any attempt to understand the invasibility of a community.