Кіріспе

Құстардың түрлері

Даяк жеміс жегіш шошқасы (Dyacopterus spadiceus) – Оңтүстік-Шығыс Азияның Санда тірегінде, атап айтқанда, Кра мойынының оңтүстігіндегі Малай түбегінде және Борнео мен Суматра аралдарында кездесетін сирек жеміс жейтін мегабат түрі. Dyacopterus туысынан үш түр белгілі: D. spadiceus, D. brooksi және D. rickarti. Олардың барлығы Малайзия, Таиланд және Филиппин ормандарында таралған. Осы үш түрдің әрқайсысынан да аз ғана үлгілер бар, себебі олардың өте сирек кездесуіне қоса, ғалымдардың желілеріне түсуі үшін орманның төменгі қабаттарына сирек түседі.

Тарату

D. spadiceus Малайзия түбегінде және Борнеодағы өте сирек кездесетін жеміс жарғанатының түрі саналады, ал Таиландта кездеспейді. Бұл түр Борнеодағы Поринг, Кубах, Кота Самарахан және Понтианак сияқты төрт аймақта ұсталды. Танжунгпура университетінде сақталған MTA96268 және MTA96269 нөмірлі үлгілер Индонезиялық Борнеоның Калимантан Баратында осы ерекше түрдің табылуының алғашқы жазбалары болып табылады. Саравактан алынған UMS0010, MTA96237 және MTA96238, сондай-ақ Сабахтан алынған MTA96208 үлгілері – бұл түрдің үлгі алынған аймақтарындағы жаңа қосымша жазбалар. Бұл жаңа орындар D. spadiceus-тің таралу ареалын Борнеоның батыс және оңтүстік бөліктеріне дейін кеңейтті. Бұрынғы таралу жазбаларына Малайзия түбегіндегі Селангор және Негери Сембилан, Суматра; Сабахтағы Сепилок және Батуронг үңгірлері; Саравақтағы Барам және Ниа аймақтары кіреді (Medway 1978, Payne et al. 1985).

Сипаттама

Даяк жарғағының орташа салмағы кемдеген. Жоғары жағы күлгіш қоңыр, ал төменгі жағы күміс сұр түсті. Жүні қысқа. Құйрығы қысқа, дене ұзындығының 10-20 пайызын құрайды. Оның қанат жарғақтары әр аяғының екінші саусағынан басталады. D. spadiceus – Dyacopterus туысына жататын жарғақтардың ең кішісі. Оның бас сүйегінің көлемі ең кішкентай, премаксилладан бас сүйегінің негізіне дейін орташа есеппен кішірек. Дегенмен, басқа даяк жарғақтарымен салыстырғанда, оның бас сүйегі пропорционалды түрде кең.

Диета

Даяк жарғанаты жеміс жейтін жануар, Малайзия ормантарының қапталдағы және одан асып шыққан ағаштарындағы жемістермен қоректенеді. Инжір оның тамақтануының негізгі бөлігі болып табылады, сондай-ақ маусымдық түрде жоғары қапталда қол жетімді жемістерді де жейді. D. spadiceus көне палеотроптық немесе таулы жаңбырлы ормандардың жемістерін артық көреді. Бұл оларды орманды жоюға өте осал етеді. Жеміс жейтін жарғанаттар жаңбырлы ормандарда тұқымдарды таратудың маңызды құралдарының бірі болып табылады, осылайша экожүйе үшін өте маңызды рөл атқарады.

Биология және экология

Бір еркек және бес ересек ұрғашы жануар тұмандық торға түсті. 1996 жылдың қыркүйек айында Калимантан Бараттан ұсталған екі ұрғашының жүктілігінің ерте және кеш сатылары байқалды. Екі жануар да бұзылған шымтегі батпақты орманның жеміс беретін фикус ағашының жанында қойылған тұмандық торға түсті. Кота Самарахан мен Кубахтан ұсталған ұрғашылары 1994 жылдың қыркүйегінде және 1996 жылдың тамызында сүт беріп жатқан. Екі жануар Кубадағы Сунгай-Райуда тік көтерілген тұмандық торды пайдаланып, субканопиде (10–15 м биіктікте) ұсталды. Порингтен ұсталған жануар негізгі қаптаманың үстіндегі (> жер бетінен 30 м биіктікте) ағашта ұсталды. Дегенмен, Калимантан Бараттан алынған екі үлгі батпақты орманның жер деңгейіндегі торларынан алынды. Medway (1978), Payne және авторлар (1985) мен Mickleburg және авторлар (1992) көрсеткендей, D. spadiceus биологиясы және экологиясы туралы бұрынғы ақпарат жоқ.

Көбею

Dyacopterus spadiceus-тің үлгілерінің саны аз болғандықтан және әлеуметтік-экономикалық зерттеулер жүргізілмегендіктен, Dyacopterus түрлерінің ешқайсысының көбеюі мен мінез-құлқы туралы мәліметтер шектеулі. Дегенмен, Малайзия жеміс жейтін жарықшаларын зерттеу барысында алынған мәліметтерге сүйенсек, D. spadiceus моногамды түр болып көрінеді, екі жыныстың да жыныстық пісілуіне 70 граммға (ересек дене салмағының шамамен жартысы) жеткенде мүмкіндік туады. Аналықтарының жүктілік мерзімі қаншаға созылатыны белгісіз, бірақ маусым мен шілде айларында ұрық көтеріп жүретіні, ал маусым мен қыркүйек айларында сүт еметіні анықталды. Бұл бір-екі айлық сүттен тамақтану кезеңін көрсетеді, одан кейін балапан сүттен айырылып, ұядан ұшып кетеді. Аналықтары бір немесе екі ұрықпен жүреді. Малайзиядағы жеміс жейтін жарықшалардың санына қатысты зерттеу кезінде, бір еркек және бір жүкті аналық екі жарықша інжір ағашының қуыс бұтағында демалып отырғаны анықталды.

Әке сүтімен емізу

D. spadiceus түрінің еркегі – аталық сүт берудің сирек кездесетін табиғи мысалының бірі. Еркек неге сүт беретіні әзірге белгісіз, бірақ бұл аналықтың сүт беруге байланысты жағдайын жеңілдету үшін пайда болатын механизм болуы мүмкін. Мұндай сүт беретін еркектердің, сүт бермейтін еркектерге қарағанда эволюциялық артықшылығы болуы ықтимал.