Кіріспе

Ағылшын футбол төрешісі (туған 1975)

Марк Клэттенбург (13 наурыз 1975 жылы туған) – ағылшын бұрынғы кәсіби футбол төрешісі. Клэттенбург Премьер-лиганың және Дарем округі футбол федерациясының бұрынғы мүшесі, сондай-ақ ФИФА-ның бұрынғы төрешісі. Ол көптеген маңызды матчтарды төрелік еткен, соның ішінде 2016 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалын және УЕФА Еуро-2016 финалын. Клэттенбург өзінің буынындағы ең беделді еуропалық төрешілердің бірі саналады. Клэттенбург – BBC 2024 жылғы «Gladiators» телешоуының жаңаруындағы бас төреші.

Ерте мансап

Консетте туған Клаттенбург 1990 жылы Эдинбург герцогының сыйлығының аясында төрешілікке қадам басты және 18 жасында Солтүстік лигада төрешінің көмекшісі болды, кейіннен сол лигада төрешілік жасады. 1999 жылы ол Футбол конференциясының төрешісі және Футбол лигасының көмекші төрешісі атанды, ал 2001–02 жылғы үшінші дивизионның плей-офф финалында төртінші төреші болды.

2002–03 маусымда Клаттенбург екі плей-офф жартылай финалында төрешілік етті: 10 мамыр 2003 жылы Сити Граундта «Ноттингем Форест» пен «Шеффилд Юнайтед» арасындағы бірінші ойын (1–1 есебімен тең түсті) және 14 мамыр 2003 жылы Лофтус Роудта «Куинз Парк Рейнджерс» пен «Олдам» арасындағы екінші ойында «рейнджерлердің» жеңісі (Рейнджерлер финалға өтті). 15 мамыр 2004 жылы ол Портман Роудта «Ипсвич» пен «Вест Хэм» арасындағы бірінші жартылай финалдық ойынды төрешілік етті, онда үй иелері 1:0 есебімен жеңіске жетті. Осыдан кейін 31 мамыр 2004 жылы Кардиффтегі Миллениум стадионында үшінші дивизионның плей-офф финалында «Мэнсфилд» пен «Хаддерсфилд» командаларының ойынына тағайындалды. Матч 0:0 есебімен аяқталғаннан кейін пенальти сериясы тағайындалды. «Хаддерсфилд» 4:1 есебімен жеңіске жетті. Сондай-ақ 2004 жылы ол Премьер-лигадағы іріктеу тобының төрешісі болды. 11 мамыр 2006 жылы ол Алан Ширердің қоштасу матчын төрешілік етті; ол «Ньюкасл Юнайтед» жанкүйері, сондықтан «Ньюкасл» қатысатын ресми ойындарды төрешілік етпейді. Клаттенбург 2006–07 жылғы ФА жастар кубогының финалының екі ойынын басқаруға тағайындалды, онда «Ливерпуль» мен «Манчестер Юнайтед» командалары қатысты. Бірінші ойын 16 сәуір 2007 жылы «Энфилдте» өтті, онда «Юнайтед» 2:1 есебімен жеңіске жетті, ал екінші ойын 26 сәуір 2007 жылы «Олд Траффордта» өтті, онда «Ливерпуль» 1:0 есебімен жеңіске жетті. Жалпы есеп тең болғандықтан, «Ливерпуль» қосымша уақыттан кейін 30 минут голсыз өткеннен кейін пенальти сериясында 4:3 есебімен жеңіске жетті. 6 тамыз 2008 жылы ол өзінің алғашқы УЕФА Чемпиондар лигасы матчын төрешілік етті, онда «Фенербахче» «МТК Будапештті» 5:0 есебімен жеңді. Клаттенбургтің Чемпиондар лигасының келесі матчы 3 қараша 2010 жылы өтті, ол «Оксердің» «Аяксқа» қарсы 2:1 есебімен жеңісін қадағалады.

Қарыздарды тексеру

2008 жылдың жазында Клаттенбург сол жылғы FA Community Shield ойынын төрешілік етуге тағайындалды, Дейв Ричардсон мен Ян Гослинг көмекшілер болды, ал Андре Марринер төртінші төрешінің қызметін атқарды. Бірақ, кейін Клаттенбург төрешілік қызметтен уақытша шеттетілді, өйткені оның қатысы бар компаниялардың қарыздары бойынша тергеу басталды. «Шилд» матчы, яғни «Портсмут» пен «Манчестер Юнайтед» арасындағы ойын Уэмбли стадионында Питер Уолтонның төрешілік етуімен өтті. Жеке өмірі мен бизнес қарыздарына қатысты тергеуден кейін, төрешілер басқармасы Клаттенбургтің келісімшартты бұзғаны үшін жұмыстан босатты. Ол барлық айыптауларды жоққа шығарды және бұл шешімге шағымданды. 2009 жылдың 18 ақпанында Кәсіби футбол матчтарын өткізушілер кеңесі Клаттенбургті таңдаулы төрешілер тобына қайта қосты. Дегенмен, ол 2008 жылдың 6 тамызындағы алғашқы шеттету күнінен бастап сегіз айға тоқтатылды. Премьер-лига маусымының соңғы турында тоқтатылу мерзімі аяқталған соң, Клаттенбург «Манчестер Сити» мен «Болтон Уондерерс» арасындағы ойынды төрешілік етті – бұл сол маусымдағы оның жалғыз ішкі ойыны болды.

2010-2012 жылдар

Клаттенбург 2009 жылғы 14 қазанда Бакуде өткен Әзербайжан мен Ресей арасындағы 2010 жылғы турнирдің UEFA іріктеу тобының 4-ойынында төртінші төреші ретінде ФИФА әлем чемпионатына қатысты. Ол Еуропа чемпионаттарының іріктеу ойындарын басқарды. 2010 жылдың қыркүйегінде ол Португалия мен Кипр арасындағы 4:4 тең түсқан матчты төрешілік етті, бұл Еуро-2012 іріктеуіне қатысты ойын болды. Алайда, оның алғашқы Еуропа чемпионатындағы матчы Еуро-2008 іріктеуінің F тобында Данияның Лихтенштейнге қарсы 4:0 есебімен жеңісі болды. Клаттенбург 2012 жылғы 26 ақпанда Уэмбли стадионында «Ливерпуль» мен «Кардифф Сити» арасындағы 2012 жылғы Футбол лигасы кубогының финалында төреші болып тағайындалды. «Ливерпуль» қосымша уақыт 2:2 аяқталғаннан кейін пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетті. Ол матч барысында үш ойыншыны ескерту алды және даулы жағдайларды түсіндіру қажет болған жоқ. Ол УЕФА Еуро-2012 турнирінде Ховард Уэбб басқарған командада қосымша төрешінің көмекшісі ретінде төрешілік етті. Клаттенбург 2012 жылғы Олимпиада ойындарының ерлер футбол турнирі үшін де төрешілер қатарына ілікті. Ол «Олд Траффордта» Египет пен Жаңа Зеландия арасындағы топтық кезең матчын, «Уэмблиде» Сенегал мен Мексика арасындағы ширек финалды және Бразилия мен Мексика арасындағы алтын медаль үшін өткен матчты төрешілік етті. 2013 жылғы 2 сәуірде Клаттенбург Чемпиондар лигасының 1/4 финалының бірінші ойынында «Бавария» мен «Ювентус» командаларының ойынын төрешілік етті, онда бұрынғы «Бавария» ойыншысы Пол Брайтнер төрешінің ойынды ашық ұстағаны үшін мақтады. «Бавария» бұл ойында 2:0 есебімен жеңіске жетті. 2012 жылғы 28 қазанда «Челси» футбол ассоциациясына Клаттенбургтің сол күні «Манчестер Юнайтед» командасына қарсы өткен матчта Микел Джон Обиге қатысты «жарамсыз тіл қолданғаны» туралы ресми шағым түсірді. ФА тоғыз күннен кейін Клаттенбургтің кінәсін жоққа шығарды және матчтан кейін Микелдің Клаттенбургке қатысты «қорқытушы және/немесе ұятты және/немесе қарапайым сөздер мен/немесе мінез-құлық» қолданғаны үшін айыптады. Ол 25 қарашада «Тоттенхэм Хотспур» мен «Вест Хэм Юнайтед» арасындағы матчта төртінші төреші ретінде қызметке оралды, ал 2012 жылғы 28 қарашада «Саутгемптон» клубында «Норвич Сити» клубының Премьер-лига матчында толыққанды төреші ретінде қайтадан қызметке кірісті. Ол матчта екі команданың жанкүйерлерінен ыстық қолдау алды, матч 1:1 есебімен аяқталды, ал екі клубтың бас тренерлері де оны «қайта көруге қуандық» деді.

2013-2015 жылдар

Клаттенбург 2013 жылғы 11 тамызда Уэмбли стадионында «Виган Атлетик» пен «Манчестер Юнайтед» арасындағы 2013 жылғы «АФА Қоғамдық қалқаны» матчын төрелік етті. «Юнайтед» 2:0 есебімен жеңіске жетті. 2014 жылдың қазан айында Клаттенбург «Кристал Пэлас» командасымен өткен ойыннан кейін бір аптаға төрелік қызметтен шеттетілді, себебі ол менеджер Нил Уорнокқа қоңырау шалған және матчтан жалғыз өзі қайтқан (Премьер лига ережелеріне сәйкес, матчтан кейін төрешілердің менеджермен сөйлесуіне тыйым салынады және барлық төрешілер матчқа бірге барып, бірге қайтуы керек). Клаттенбургтың түсіндіруі бойынша, ол сол күні кешке Эд Ширанның концертіне қатысқан.

2016 жыл

Клаттенбург 2016 жылы ФА Кубогының финалында төрешілік етті, онда «Кристал Пэлас» және «Манчестер Юнайтед» командалары бақ сынасты. Матч қосымша уақытқа дейін барып, «Манчестер Юнайтед» 2:1 есебімен жеңіске жетті. Клаттенбург 28 мамырда Милан қаласында өткен «Реал Мадрид» және «Атлетико Мадрид» арасындағы 2016 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалында төреші болып таңдалды. «Реал Мадрид» қосымша уақыт пен пенальтилер сериясінен кейін 5:3 есебімен жеңіске жетті. Клаттенбург UEFA Еуро-2016 турнирінде бірнеше матчта төрешілік етті. Сент-Этьенде Чехия мен Хорватия құрамалары арасындағы топтық кезең матчының соңында хорват жанкүйерлері алаңға факелдер лақтырды, соның салдарынан Клаттенбург ойынды бірнеше минутқа тоқтатты және жарақат алмау үшін ойыншыларды факелдерден қашықтатты. 10 шілдеде Португалия және Франция құрамалары арасындағы УЕФА Еуро-2016 финалында Клаттенбург төрешілік етті, онда Португалия қосымша уақыттан кейін 1:0 есебімен жеңіске жетті.

Премьер-лигадан шығу

2017 жылдың 16 ақпанында PGMOL Клаттенбургтің Премьер-лигадағы төреші қызметінен кетіп, Сауд Арабиясы футбол федерациясында Хауард Уэббтің орнына төрешілерді басқару бөлімінің басшысы болып тағайындалғанын хабарлады.

Демалыс лигалары

2017 жылы Клаттенбург Бос уақыт лигаларының елшісі деп жарияланды және осы аяда олардың бас төрешісі болуға келісті. Ол Ұлыбританияның Бирмингем қаласында Халықаралық сокка федерациясының құрылуында арнаулы қонақ ретінде болды, ал 2019 жылы 6 адамнан құралған командалар арасындағы әлем чемпионатының финалын Германия – Польша матчында төрешілік етті, онда Германия жеңіске жетті. Ол 2019 жылы әлем чемпионаты Критке өткен кезде де болды, бұрынғы Премьер-лига төрешісі Бобби Мэдлимен бірге төрешілік жасады.

Мысыр

2022 жылдың 5 тамызында жергілікті төрешілердің өнеркөрсетуін жақсарту мақсатында Египет төрешілер комитетінің президенті болып тағайындалды. 2023 жылдың 24 қаңтарында ол лауазымынан қалып, Египеттен кетіп, себебі «Замалек» клубының президенті Мортада Мансур оның гомосексуалдық қарым-қатынаста екенін айыптағаннан кейін жанкүйерлер тарапынан қорқытуларға ұшырады, сонымен қатар соңғы екі айдың еңбекақысы 32 000 фунт стерлинг төленбеді.

Англияға оралу

2024 жылдың ақпан айында Клаттенбург Ноттингем Форест клубының төрешілерді талдаушысы болып тағайындалды. Ол 2024 жылдың 3 мамырында бұл қызметтен қаңғырды.

Ойынның сипаттамасы

Клаттенбург 297 Премьер-лига матчын, 37 ФА Кубогы матчын, 28 Чемпиондар Лигасы матчын, 21 EFL Кубогы матчын, 4 Еуропа чемпионатын және 3 Олимпиада ойынын төрелік етті.

Ойындар мен карталар

МаусымОйындарыБарлығыБір ойынға орташаБарлығыБір ойынға орташа2000–0124672.7940.172001–02331033.1260.182002–03351353.8680.232003–04341043.0620.062004–0528832.9650.182005–0624813.3840.172006–07421663.9530.072007–08391243.1810.262008–09200.0000.002009–10421052.5050.122010–11401233.0870.182011–12361153.1980.222012–13361042.8960.172013–14421453.4560.132014–15471723.6650.112015–16461623.5270.152016–1726903.4640.15Барлығы57618793.2690.16 Дереккөзі: Soccerbase
Статистика барлық турнирлер үшін, оның ішінде отандық, еуропалық және халықаралық жарыстарды қамтиды. 2000–01 маусымына дейінгі деректер жоқ.

БАҚ-тағы жұмыс

Клаттенбург ЕВРО-2020 турнирінде ESPN комментаторлар тобына төрешілік және VAR сарапшысы ретінде қосылды. Ол ESPN-де MLS және АҚШ құрамасының (USMNT) ойындарында да жұмыс істеу үшін қызметін кеңейтті. Клаттенбург 2022 және 2023 жылдарғы "Сайдмен" қайырымдылық матчтарын төрелік етті. Ол сондай-ақ қайырымдылық мақсатында бірнеше "Футболға көмек" (Soccer Aid) матчтарын төрелік етті. Клаттенбург BBC 2024 жылы қайта жаңғырған "Гладиаторлар" телешоуында бас төреші болып жұмыс істейді.

Жеке өмір

Клэттенбург Крамлингтон қауымдастық орта мектебінде оқыды және олардың да, Оңтүстік Нортумберлендтің де футбол командасына алынды.