Кіріспе

Құрып кеткен бауырытәрізділер туысы

Дасигнатоидтар (Dasygnathoides) – Шотландияның Кейінгі Триас (Карниан) дәуірінің Лоссимут құмды тауларынан табылған, құрып кеткен псевдосухиан туысы.

Жіктеу

"Dasygnathus" longidens 1877 жылы Томас Хаксли Лоссимут құмтасынан табылған жоғарғы жақ сүйегі үшін жаратты. "Dasygnathus" атауы бұрын бір қоңызда қолданылғандықтан, Оскар Кун оны "Dasygnathoides" деп қайта атады. Уолкер (1964) оны Ornithosuchus-пен бірдей санағанмен, 2016 жылғы зерттеу "Dasygnathoides" Pseudosuchia тобынан тыс, анықталмаған түр екенін көрсетті.

Тарих

Томас Хаксли 1859 жылы Лоссимут құмдығында жоғарғы жақ сүйегін алғаш рет тапты және тіс орналасуының өте ұқсас болуына байланысты бастапқыда оны Stagonolepis деп атады. Кейін ол шешімін өзгертті және оны жаңа түр ретінде "Dasygnathus" деп қайта анықтады. Бұл атау 1961 жылы өзгертілуге тиіс болды, себебі ол бұрыннан бір қоңызға берілген еді. 1964 жылы Dasygnathoides үлгісі барлық белгілі Ornithosuchus үлгілерімен салыстырылды, содан кейін Уокер оны олардың синонимі деп жариялады. Бұл жоғарғы жақ сүйектерінің артқы бөлігіндегі "екіге бөліну" белгісінің ортақтығы, тек тоғыз жоғарғы жақ тісінің болуы және олардың оң қанатты сүйектерінің ұқсастығы себеп болды. 2016 жылы М. Белен фон Бачко және М. Эзкура осы синонимизацияны қайта қарастырып, Dasygnathoides шындығында Ornithosuchus-тан әлдеқайда ірі және мүлдем басқа түр екенін, тіпті орнитосухидтерге жатпайтынын анықтады (жоғарыда қараңыз).

Ерекшеліктері

Дасигнатоид оң жақ жоғарғы жақ сүйегі мен птеригоид, жартылай омыртқа, гемальді доға және фаланга, буын және остеодерма арқылы белгілі. Бәрі де бір жануарға тиесілі. Тақтада кішкентай радиус және локтей сүйектері де табылды, бірақ олар бұл үлгіге қарағанда тым кішкентай болды және оларды асқазанның ішіндегілер деп санауға болады. Бас сүйегінің жалпы ұзындығы шамамен 450 мм-ге жетеді, бұл табылған ең үлкен Ornithosuchus бас сүйегінен дерлік екі есе ұзын, ал жануардың толық ұзындығы шамамен 3-4 метр болған. Бұл Триас кезеңінде Шотландияда табылған ең ірі жыртқыш төрт аяқты жануар.

Жақсылық (ELGNM 1)

Табылған жоғарғы жақ сүйекте төрт тіс және тоғыз тіс аралық тақта сақталған, бұл бес тістің жоғалғанын көрсетеді. Жоғарғы жақ сүйектің жалпы ұзындығы 195 мм, ал тістердің ұзындығы 29,5 мм-ден 53,5 мм-ге дейін жетеді. Тістер артқа қарай иілген және өткір жиектері бар, бұл олардың етті кесу үшін пышақ сияқты қолданылған болуы мүмкін екенін, жай ғана жабысуға және ұстауға емес, көрсетеді. Тіс аралық тақталар бесбұрышты пішіндес, тіс ойықтарының ішкі қабырғаларын құраған және тірі кезінде қан тамырларымен жақсы қамтамасыз етілген, сондықтан олар қырлы көрінеді. Үлгіде жоғары көтерілген немесе таңдай процесі де, жоғарыда айтылған "арқалық тікұшақ" та табылмайды. Шындығында, аталған тікұшақты Ornithosuchus-тың тек бір ғана данасынан табуға болады.

Птеригоид (ELGNM 15)

Бұл үлгіде оң жақ птеригоид сүйегінің жоғары жағы және таңдай немесе кеңірдек сүйегінің шағын бөлігі көрсетілген. Оның ұзындығы 164 мм. Алдыңғы тармағы тар және ұшына қарай келеді, бірақ орталық шеті жуан, ал төртбұрышты тармағы ұзындығына шамалас енді. Төртбұрышты тармақ жоғары қарай иіліп, алдыңғы-жанауға қарай созылатын ойыққа ие. Орнитосухтан айырмашылығы, Дасигнатоидта таңдай-птеригоид тесігі болмаған, себебі сүйектің гомологтық аймағы сыртқа қарай иілген. Бұл оның шын мәнінде орнитосух емес екенін көрсетеді. Бөлік омыртқа жоғарғы жақ сүйегімен бір тасқа орналасқан. Онда жақсы дамыған көлденең өскі болады және ол, әдетте, арқалық немесе алдыңғы құйрық омыртқасы болуы мүмкін.

Ауырлық және фаланга (ELGNM 15) және мүмкін буындық (ELGNM 29)

Олар кішкентай және шашыраңқы, олардан көп ақпарат алу қиын. Бұл, шындығында, Дасигнатоидтың өзінің асқазан немесе жұтқыншақ ішіндегі қалдықтары болуы мүмкін.

Остеодерма (ELGNM нөмірленбеген)

Бұрын мұрын сүйегі болу мүмкіндігі қарастырылған, бірақ Дасигнатоидтың терісінде қару болғанын көрсететін остеодерма болуы әлдеқайда мүмкін. Ол Орнитосухтың созылған остеодермаларына ұқсайды.