Солтүстік Шайенн тайпасы – Монтана штатының оңтүстік-шығысындағы 690 шаршы мильді қамтитын индей резервациясы. 6000-ға жуық халық тұрады, әкімшілік орталығы – Lame Deer.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Шайен Үнді резервациясының Солтүстік Шайен тайпасы (; бұрын Тіл өзені деп аталатын) – федералды мойындалған Солтүстік Шайен тайпасы. Монтана штатының оңтүстік-шығысында орналасқан бұл резервацияның ауданы шамамен 690 шаршы миль (1787 км²) және шамамен 6000 шайен халқы тұрады. Тайпалық және үкіметтік бас кеңсе Лэйм Дир қаласында орналасқан, сонымен қатар жыл сайынғы Солтүстік Шайен пау-воу мерекесінің де орталығы болып табылады. Резервацияның шығысында Тіл өзені, батысында Кроу резервациясы жатыр. Оңтүстік Дакота штатының Мид округінде, Стерджис қаласының солтүстік-шығысында резервацияға тікелей жатпайтын шағын жерлер бар. Оңтүстік Дакотаның солтүстік-батысына қарай созылған орманды төбелер Кастер ұлттық орманның бір бөлігі болып табылады және ол 1876 жылғы Кіші Бигхорн шайқасы болған жерден шамамен 64 км қашықтықта орналасқан. 2013 жылғы наурыз айындағы тайпалық тіркеу мәліметтері бойынша, шамамен 12 266 тайпа мүшесі тіркелген, олардың 6012-сі резервацияда тұрады. Халықтың шамамен 91%-ы түпкілікті американдықтар (толық немесе аралас қандық топтар), ал 72,8%-ы – шайендер. Бес жастан асқан халықтың төрттен бір бөлігінен астамы ағылшын тілінен өзге тілде сөйлейді. Ашленд аймағындағы тарихи бизон секіру орындары, шайен басшылары мен рухани көшбасшыларының зираттары, Кіші Бигхорн шайқасы алдында Кастердің соңғы лагері орналасқан жер, Шайен үнді мұражайы, Он Аю галереясы, Сент-Лабр үнді мектебі және Ашленд пау-воу – ерекше қызығушылық тудыратын орындар. Солтүстік шайендер Оклахомада орналасқан Оңтүстік шайендермен туыс. Блэк-Хиллз соғысы және Колорадодағы бұрынғы қақтығыстардан (Сэнд-Крик және Вашита қырғындарын қараңыз) кейін Солтүстік шайендер Оклахомаға күштеп көшіріліп, оңтүстік туыстарының жерлерімен шектелді. Батыс Оклахоманың ыстығына тез бейімделе алмағандықтан, дәстүрлі аң аулау мен жинаудың орнына өнім өсіруге мәжбүр болғандықтан және ұсталған казармалардағы қатыгез жағдайларға байланысты солтүстік тайпа өкілдері тез арада қайтыс бола бастады. Үмітсіздікке ұшыраған шағын топ 1878 жылы резервациядан шығып, солтүстікке бет алды, бұл оқиға Солтүстік Шайендердің көші-қоны деп танылды. Солтүстік шайендер қысқа мерзімге Форт-Кеог (Майлс-Сити, Монтана) маңында қоныстанды. 1880-ші жылдардың басында көптеген отбасылар оңтүстікке қарай, Тіл өзенінің су жиналатын алабына көшіп, Паудер Ривер бассейнінің солтүстік шетінде өздерінің үйлерін салды, оны өздерінің табиғи мекені деп есептеді. Солтүстік шайендер 1876-1877 жылдардағы Блэк-Хилл соғысында лакота тайпасымен одақтас болды. 1884 жылдың 16 қарашасында АҚШ президенті Честер А. Артурдың жарлығымен Тіл өзені Үнді резервациясы құрылды. Бастапқы шекаралар Тіл өзенінің жанында шығысқа қарай қоныстанған шайендерді қамтымады, сондықтан оларға Сент-Лабр католиктік миссиясы көмектесті. Бірақ 1900 жылдың 19 наурызында президент Уильям Маккинли резервацияны Тіл өзенінің батыс жағалауына дейін кеңейткен кезде жағдай өзгерді, осылайша Тіл өзенінің шығысында қоныстанған шайендердің барлығы өзеннің батысындағы резервация жерлеріне көшірілді.
The Northern Cheyenne Tribe of the Northern Cheyenne Indian Reservation (; formerly named the Tongue River) is the federally recognized Northern Cheyenne tribe. Located in southeastern Montana, the reservation is approximately 690 square miles (1,787 km2) in size and home to approximately 6,000 Cheyenne people. The tribal and government headquarters are located in Lame Deer, also the home of the annual Northern Cheyenne pow wow. The reservation is bounded on the east by the Tongue River and on the west by the Crow Reservation. There are small parcels of non contiguous off reservation trust lands in Meade County, South Dakota, northeast of the city of Sturgis. Its timbered ridges that extend into northwestern South Dakota are part of Custer National Forest and it is approximately 40 mile (64 km) east of the site of the 1876 Battle of the Little Bighorn. According to tribal enrollment figures as of March 2013, there were approximately 12,266 enrolled tribal members, of which about 6,012 were residing on the reservation, with approximately 91% of the population Native American (full or part blood quantum) and 72.8% identifying as Cheyenne. Slightly more than a quarter of the population five years or older spoke a language other than English. A historical buffalo jump, burial sites of Cheyenne chiefs and spiritual leaders, the site of Custer's last camp before the Battle of the Little Bighorn, the Cheyenne Indian Museum, Ten Bears Gallery, St. Labre Indian School, and the Ashland Powwow are sites of special interest in the Ashland area. The Northern Cheyenne are related to the Southern Cheyenne, who are located in Oklahoma. Following the Black Hills War and earlier conflicts in Colorado (see Sand Creek Massacre and Washita Massacre), the Northern Cheyenne were forcibly moved to Oklahoma and restricted to lands of their southern relatives. Unable to acclimate swiftly to the heat of western Oklahoma (Indian Territory at the time), having to grow their food instead of hunting or gathering as were their ways, and the brutal conditions in the barracks where they were held, the northerners quickly began dying. In desperation, a small band left the reservation and headed north in 1878, an odyssey that came to be known as the Northern Cheyenne Exodus. The Northern Cheyenne briefly settled around Fort Keogh (Miles City, Montana). In the early 1880s, many families began to migrate south to the Tongue River watershed area and established homesteads in the northern edge of the Powder River Basin, which they considered their natural home. The Northern Cheyenne were allies of the Lakota in the Black Hills War of 1876–1877. The United States government established the Tongue River Indian Reservation, which consisted of of land, under the executive order given by President Chester A. Arthur on November 16, 1884. The boundaries originally did not include the Cheyenne who had homesteaded further east near the Tongue River, therefore those people who had were helped by the St. Labre Catholic Mission. This changed though when on March 19, 1900, President William McKinley extended the reservation to the west bank of the Tongue River, for a total of Those Cheyenne who had homesteaded east of the Tongue River were relocated to reservation lands west of the river.
Қоғамдар мен көршіліктер
Монтана штатындағы Лэм-Дирде шамамен 4000 адам тұрады, олардың 92 пайызы – американдық үндістер, және бұл Солтүстік Шайен ұлтының астанасы. Сол жерде Шеф Дулл Найф колледжі орналасқан. Батысында Мадди, Монтана қаласы орналасқан, онда шамамен 600 адам тұрады, олардың 94 пайызы – американдық үндістер. Одан да батысқа қарай Бусби, Монтана қаласы орналасқан, онда шамамен 700 адам тұрады, олардың 90 пайызы – американдық үндістер. Бусбиде 1904 жылы ашылған Тунг Ривер интернат мектебі болған. Кейіннен мектеп баскетболмен белсенді түрде айналысты, командасы Гарлем Глобтроттерс клубына қарсы жеңіске жетіп, 1950 жылдары штаттағы чемпионатты жеңіп алды. Бусбиде Уайт Ривер Шайен меннонит шіркеуі орналасқан. 1976 жылы резервацияда 2400 адам тұрды, ал Мари Санчес бас судья болды. Ашленд, Монтана қаласы шығысқа қарай орналасқан. 1884 жылы онда католик интернат мектебі – Сент-Лабр үнді мектебі құрылды. Ашлендтің 460 тұрғынының шамамен 75 пайызы – американдық үндістер. Олар да баскетболмен өте белсенді айналысады. Бусби олардың ауданына қосылған кезде, 1940 жылдардың соңында және одан кейін еске қаларлық бәсекелестік баскетбол ойындары өтті. Бірни, Монтана, халқы шамамен 100 адам, олардың 86 пайызы – үндістер, Лэм-Дир мен Ашлендтен оңтүстікке қарай орналасқан. Бірнидің бір бөлігі, "Ақ Бірни", резервацияның оңтүстігінде жатыр. Колстрип, Монтана, – көмір өндіруге және электр энергиясын өндіруге арналған көршілес өнеркәсіптік қала. Резервациядан солтүстікке қарай 20 шақырым жерде орналасқан, онда шамамен 2300 адам тұрады, олардың шамамен 240-ы немесе 11 пайызы – американдық үндістер. Сондай-ақ, кейбір шайендер осы қалада мемлекеттік мектепке барады немесе жұмыс істейді.
Lame Deer, Montana, with about 4,000 residents, of which 92% are American Indian, is the capital of the Northern Cheyenne nation. Chief Dull Knife College is located there. To the west is Muddy, Montana, with about 600 residents, 94% American Indian, and further west Busby, Montana, with about 700 residents, 90% American Indian. Busby was the site of the Tongue River Boarding School, opened in 1904. The school would later become quite active in basketball, with their team playing a winning game against the Harlem Globetrotters and winning a state championship in the 1950s. The Busby White River Cheyenne Mennonite Church is located in Busby. In 1976 the reservation had 2400 people and Marie Sanchez was the Chief Judge. Ashland, Montana, is to the east. In 1884 a Catholic boarding school, the St. Labre Indian School, was established there. The 460 residents of Ashland are about 75% American Indian. They are also very active in basketball. When Busby became part of their district, they had notable rivalry basketball games in the late 1940s and on. Birney, Montana, population about 100, 86% Indian, is south of Lame Deer and Ashland. Part of Birney, "White Birney", lies south of the reservation. Colstrip, Montana, is a neighboring industrial city devoted to coal mining and electrical generation. Located 20 miles north of the reservation, it has a population of about 2,300 residents, of which approximately 240, or 11%, are American Indians. It is also where some Cheyenne attend public school or live for work.
Білім
Шеф Дулл Найф колледжі, бастапқыда Дулл Найф еске алу колледжі деп аталған, ашық қабылдауды жүзеге асыратын индей америкалық тайпалық қауымдастық колледжі және жер гранты институты. Ол резервацияда, Лам Диер қаласында орналасқан және қазіргі таңда 141 студенті бар. Орташа есеппен, түлектердің жартысынан астамы төрт жылдық колледждерде білім алуын жалғастырады. Колледж Солтүстік-Батыс колледждер мен университеттер аккредиттеу комиссиясымен аккредиттелген. Ол Америкалық үндістердің жоғары білім консорциумы мен Америка қауымдастық колледждері қауымдастығының мүшесі. Солтүстік Шайен тайпалық мектебі – резервациядағы тайпалық мектеп, ол МТ штатындағы Басби қаласында орналасқан. Резервация 2010 жылы АҚШ Білім министрлігінен, жергілікті Boys & Girls Clubs of America арқылы "Үміт көршілері" грантын алды. Сент-Лабр католик интернаты да резервацияда орналасқан және балаларды мектепке дейінгі жастан 12-ші сыныпқа дейін оқытады. Онда шамамен 450 студент білім алады, мектеп Солтүстік Америка мәдениетін қабылдап, католик дінін құрметтейді және балаларды тәрбиелейді. Олар Солтүстік Америка мәдениетін мектептік оқу жоспарына енгізеді, бұл балаларға мәдени біліммен қатар ресми білім алуға мүмкіндік береді. Мектеппен бірге бұл мекемеде "Шило" жастар үйі, балалар бағы, қоғамдық көмек көрсету қызметі, қарттарға көмек көрсету қызметі және жұмысқа ынталандыру бағдарламасы жұмыс істейді. Бұл бағдарламалар мектеппен бірге қауым мүшелерін біліммен қаруландырып, олардың қажеттіліктеріне қарай тәуелсіздікке жетуіне қажетті дағдыларды дамытуға көмектеседі. Сондай-ақ, Сент-Лабр мұражайында шайендердің маңызды артефакттары сақталады, ол мәдениет пен тілдің тарихын көрсетуге және адамдар осыдан сабақ алсын деген үмітте жұмыс істейді.
Chief Dull Knife College, originally named Dull Knife Memorial College, is an open admission Native American tribal community college and land grant institution. It is located on the reservation, in Lame Deer, and has a current enrollment of 141 students. On average, more than half of the graduates move on to four year colleges. The college is accredited by the Northwest Commission on Colleges and Universities. It is member of the American Indian Higher Education Consortium and American Association of Community Colleges. Northern Cheyenne Tribal School is the reservation's tribal school located in Busby, MT. The reservation is the recipient of a 2010 Promise Neighborhoods grant from the United States Department of Education, through the local Boys & Girls Clubs of America. The St. Labre Catholic boarding school is also on the reserve and educates children in pre K 12. It serves nearly 450 students and embraces the North American culture while also celebrating catholic faith and educating children. They integrate North American culture within the school curriculum allowing for formal education to take place in addition to cultural education. Along with the school, this facility also runs a Shiloh Youth Group Home, Childcare Center, Community Outreach Services, Elderly Outreach Services, and a Work Incentive Program. These programs along with the school aim to educate the community members ad provide them with skills in order to become independent in any way they need. There is also a St. Labre museum which houses important Cheyenne artifacts and aims to display history of the culture and language in hopes people with learn from it.
Солтүстік Шайеннің танымал адамдары
+ Белгілі Солтүстік Шайен халқы Аты Туған күні Белгілілігі Анықтама Джозеф Файр Кроу 1959 2017 Солтүстік Шайен, шайен флейташысы және жазба әртісі, Grammy жүлдесіне ие болған және Nammy жеңімпазы Белл Хайвокинг 1892 1971 Жазушы. Ол 1970 жылы өзінің және резервациядағы халықтың өмірін жазды. Евгений Кішкентай Койот Солтүстік Шайен, Солтүстік Шайеннің бұрынғы президенті Кішкентай Қасқыр шамамен 1820–1904 (дәлірек аударғанда Кішкентай Койот, Солтүстік Сотаэоо басшысы және Табыс медицина басшысы, "Қырқ төрт" кеңесіндегі "Қарлы" басшылардың бірі болды, ол төрт түпнұсқа шайен әскери қоғамының бірі – Елік мүйізді сыпырушыларға (Hémo'eoxeso) жататын) Рыналеа Уайтман Пена Бұрынғы бас Роман Мұрын 1823 1868 (Солтүстік Шайен, аңызға толы соғыс батыры және Елік мүйізді сыпырушылардың (Hémo'eoxeso) басшысы, төрт түпнұсқа шайен әскери қоғамының бірі) Мари Санчес 1939 2019 Бас судья, жергілікті халықтардың құқықтарын қорғайтын белсенді және тіл білімі маманы. Екі Ай 1847 1917 Солтүстік Шайен басшысы, сондай-ақ Ónonevóo'xénéhe – ″Ree Roman Nose″ немесе Mȧsėhávoo'xénéhe – ″Қатыгез Роман Мұрын″ деп те белгілі. Ағаш Аяқ 1858–1940 Солтүстік Шайен, Little Bighorn шайқасында шайқасқан жауынгер.
+ Notable Northern Cheyenne people Name Birthdate Notability Reference Joseph Fire Crow1959 2017 Northern Cheyenne, Cheyenne flutist and recording artist, Grammy Nominee and Nammy winner Belle Highwalking 1892 1971 Writer. She recorded her life and the life of the people on the reservation in 1970. Eugene Little Coyote Northern Cheyenne, former Northern Cheyenne president Little Wolf ca. 1820–1904 (, more correctly translated Little Coyote, Northern Só'taeo'o chief and Sweet Medicine Chief, was one of the "Old Man" chiefs among the Council of Forty four, belonged to the Elk Horn Scrapers (Hémo'eoxeso), one of the four original Cheyenne military societies) Rynalea Whiteman PenaFormer ChiefRoman Nose1823 1868(, Northern Cheyenne, legendary war hero and chief of the Elk Horn Scrapers (Hémo'eoxeso), one of the four original Cheyenne military societies)Marie Sanchez1939 2019Chief Judge, human rights activist for indigenous people, and linguist. Two Moons1847 1917Northern Cheyenne Chief, , also known as Ónonevóo'xénéhe – ″Ree Roman Nose″ or Mȧsėhávoo'xénéhe – ″Crazy Roman Nose″Wooden Leg1858–1940Northern Cheyenne, warrior fought at Little Bighorn