Кіріспе
Эзотерикалық ілімдер және физикалық, психикалық және рухани тәжірибелер даосизмде.
Нейдан, немесе ішкі алхимия – таоисттер өмірді ұзарту және өлімнен кейін де сақталатын өлмейтін рухани дене құру үшін қолданатын эзотерикалық ілімдер мен физикалық, психикалық және рухани тәжірибелер жиынтығы. Сондай-ақ, Цзиньдань (金丹 "алтын эликсир") деп аталатын ішкі алхимия, сыртқы алхимиядан (вайдань 外丹), коррелятивтік космологиядан (Бес Элементті қоса алғанда), Ицзиннің символдарынан және медициналық теориядан алынған теорияларды, даостық медитация, даоин гимнастикасы және жыныстық денсаулықты сақтау тәсілдерімен үйлестіреді. Нейдан ішінде адам денесі Цзин ("Эссенция"), Ци ("Энергия") және Шэнь ("Рух") үш қазынаны физикалық, эмоционалдық және психикалық денсаулықты жақсарту және, соңында, Таоның бастапқы біртүтастығына, яғни даостық өлместікке жету мақсатында өсіруге арналған қазанға (немесе "дингке") айналады. Шиужен-ту осыған ұқсас жол картасы саналады. Қытайда бұл даосизмнің көптеген мектептерінде маңызды практика болып табылады.
Терминология
Қытай тіліндегі nèidān сөзі "ішкі; ішкі; ішкі" мағынасын беретін nèi және "қызғылт; қызыл; эликсир; алхимия" мағынасын беретін dān сөздерінен құралған. Нейдің қарамағы wài – "сыртқы; сыртқы; сыртқы". "Ішкі эликсир/алхимия" мағынасындағы nèidān сөзі, ертеректе қолданылған қосымша термин – "сыртқы эликсир/алхимия" мағынасындағы wàidān 外丹 сөзінен туындаған. Дәстүрлі қытай медициналық алхимиялық мәтіндер мен дереккөздерде нейданды әдетте jīndān dào 金丹道, яки Алтын эликсир жолы деп атайды. Қазіргі стандартты қытай тілінде nèidān shù 內丹術 ( "өнер; шеберлік; техника; әдіс" мағынасындағы shù) термині, денсаулықты сақтау арқылы ұзақ өмір сүруге және ауру-сырқаптан сақтануға бағытталған ішкі алхимиялық тәжірибелерді білдіреді. Нейдан терминінің алғашқы қолданылу мерзімі белгісіз. 內丹 немесе neidan туралы 灵剑子 кітабында Цин әулетінің (266–420) қайраткері Сюй Сун 许逊 айтқан, бірақ Артур Уэйли бұл сөзді алғаш рет 559 жылы Тиантай буддистік патриархы Наньюэ Хуиси Майтрея келгенше тірі қалу үшін эликсир жасауға дұға оқығанда қолданғанын ұсынған. Джозеф Нидхэм және Лу Гвей джен сияқты көптеген ғалымдар Хуисидің тауларда аскет ретінде өмір сүруге берген антын аударған: "Дінді қорғау үшін ұзақ өмір сүруді іздеймін, дүниелік ләззаттар үшін емес. Барлық қасиеттілер мен даналар маған көмектесін, мен сиқырлы саңырауқұлақтар [zhi 芝] мен құдіретті эликсирлер [shendan 神丹] таба аламын, олар барлық ауруды емдеуге және аштық пен шөлді басуға көмектеседі. Осылайша, мен Сутралардың жолын үнемі оқып, түрлі медитация түрлерімен айналыса аламын. Таулардың тереңдігінде тыныш жайға орналасып, жоспарларымды жүзеге асыру үшін жеткілікті эликсирлер мен дәрі-дәрмектерге ие боламын. Сөйтіп, сыртқы эликсирлердің [waidan] көмегімен ішкі эликсирді [neidan] жетілдіре аламын." Кейбір ғалымдар нейданның алғаш рет Дэн Юцзи 鄧郁之 (483–493) және Су Юаньмин 蘇元明 (шамамен 600 ж.) өмірбаяндарынан табылатынын айтады. Алайда, жоғарыда аталған мәліметтердің нақтылығы күмәнді. Нейдан термині Тан әулетінің (618–907) және Бес әулеттің (907–960) кезеңінде сирек қолданылып, Сонг әулетінің (960–1279) басында ғана кеңінен таралды. Осы кезде нейдан теориялық және практикалық тұрғыдан өте күрделі жүйеге айналды. Тан дәуіріндегі мәтіндер ішкі алхимиялық тәжірибелерді fúyào 服藥 ("дәрі-дәрмек қабылдау") және chángshēng 長生 ("ұзақ өмір, мәңгілік өмір") сөздерімен сипаттаған. Лю Сюэнің 988 жылы жазылған "Тайсуань лангранзи дзиндао ши" кітабында нейдан және вайдан терминдері алғаш рет кездеседі. 1019 жылғы Юнжи Цыцян даосистік антологиясында нейдан термині айтылған. Нейданды атаған ерте мәтіндер оны ци айналымы техникасымен (синоним немесе ұқсас) байланыстырады: Өсіру және трансмутация (xiulian 修煉), Эмбриондық тыныс алу (taixi 胎息), Айналымды эликсир (huandan 還丹), Алтын эликсир (jindan 金丹), Ұлы эликсир (dadan 大丹), Ішкі және сыртқы дәрілер (nei/waiyao 内外藥), Ішкі және сыртқы бейнелер (nei/waixiang 内外象), Инь және Ян эликсирлері (yindan 陰丹 және yangdan 陽丹). Тексттік деректерге сүйене отырып, Фарзин Балдриан Хусейн ерте мәтіндерде нейдан белгілі бір техниканы білдіретінін, ал Сун императоры Чжэньцзунның (997–1022) тұсында бұл термин алхимиялық тілде айтылған техникалар тобын білдіретінін қорытындылады. Батыс алхимиясы туралы әдебиетте кейде бұл термин ескі Уэйд-Джайлз жүйесінде Neitan деп транслитерацияланады.
I am seeking for the longevity in order to defend the Faith, not in order to enjoy worldly happiness. I pray that all the saints and sages will come to my help, so that I may get some good magic mushrooms [zhi 芝], and numinous elixirs [shendan 神丹], enabling me to cure all illnesses and to stop both hunger and thirst. In this way I shall be able to practice continually the way of the Sutras and to engage in the several forms of meditations. I shall hope to find a peaceful dwelling in the depths of the mountains, with enough numinous elixirs and medicine to carry out my plans. Thus, by the aids of external elixirs [waidan] I shall be able to cultivate the elixir within [neidan]. Others believed that neidan first occurred in the biographies of Deng Yuzhi 鄧郁之 (fl. 483–493) and Su Yuanming 蘇元明 (fl. c. 600). However, the authenticity of the relevant passages mention above is doubtful. The term neidan was seldom used throughout the late Tang dynasty (618–907) and Five dynasties (907–960) period, and only became widespread around the beginning of the Song dynasty (960–1279) period, when neidan evolved into a highly complex system in both its theoretical and practical aspects. Tang texts described internal alchemical practices with the words fúyào 服藥 "take drug/medicine" and chángshēng 長生 "long life, longevity; (Taoism) eternal life". Liu Xiyue's 劉希岳 988 Taixuan langranzi jindao shi 太玄朗然子進道詩 (Master Taixuan Langran's Poems on Advancing in the Tao) has the earliest datable mention of the terms neidan and waidan. The c. 1019 Yunji Qiqian Taoist anthology mentions the term neidan. Early texts that mention neidan define it as synonymous or similar with some qi circulation techniques: Cultivation and Transmutation (xiulian 修煉), Embryonic Breathing (taixi 胎息), the Cyclical Elixir (huandan 還丹), the Golden Elixir (jindan 金丹), the Great Elixir (dadan 大丹), the Interior and Exterior Medicines (nei/waiyao 内外藥), the Inner and Outer Counterparts (nei/waixiang 内外象), and the Yin Elixir and Yang Elixir (yindan 陰丹 and yangdan 陽丹). Based upon the textual evidence, Farzeen Baldrian Hussein concludes that in early texts, neidan refers to a specific technique, and by Song Emperor Zhenzong's reign (997–1022), the term designates a group of techniques, expressed in specific alchemical language. It is sometimes transliterated using the older Wade–Giles system as Neitan in literature on western Alchemy.
Тарих және дамуы
Нейдан – Қытайдың алхимиялық медитативтік дәстүрінің бір бөлігі, ол Тан әулеті кезінде ішкі және сыртқы (Вейдан) деп екіге бөлінген. Кантонг ци («Үштің туыстығы») – Қытайдағы теориялық алхимия туралы ең ерте белгілі кітап; оны 142 жылы алхимик Вэй Боян жазған. Бұл мәтін нейданның қалыптасуына ықпал етті, ал оның ең көне мәтіндері 8 ғасырдың бірінші жартысына жатады. Нейдан туралы мақалалардың авторлары өз ілімдерін «Алтын эликсир жолы» (цзидан чжи дао) деп атайды. Қытай алхимиясының көп бөлігі Даозангта (Таоистік канон) сақталған, ол – таоистік мәтіндердің ең ірі жинағы. Нейдан өз түсініктері мен әдістерінің үлкен бөлігін классикалық қытай медицинасымен, фаншимен және медитация сияқты басқа да тәжірибелермен, мысалы, «өмірді күшейту» (яншен) әдістерімен бөліседі. Алхимияны осымен байланысты дәстүрлерден ерекшелендіретін нәрсе – ол эликсирге қатысты ерекше көзқарас, ол материалдық немесе материалдық емес нәрсе ретінде, болмыстың бастапқы күйін және сол күйге жетуді білдіреді. Нейдан дәстүрі бойынша ішкі алхимия адам денесінде бұрыннан бар энергиялармен жұмыс істеу арқылы жүзеге асырылады, сырттан алынған табиғи заттар, дәрілер немесе эликсирлер қолданылмайды. Шаньцин даоизм мектебі Вейданды негізінен медитативтік практика ретінде қолданғаннан кейін нейдан алхимиясының пайда болуында маңызды рөл атқарды, осылайша оны сыртқы өнерден ішкі өнерге айналдырды.
Жінгі
"Жин" – физикалық дененің бастапқы энергиясын білдіретін ұғым. Өлім мен аурудың себебі адамның денесі мен санасын тым шаршату, күш салу екендігі туралы идеяға сүйене отырып, Дао ішкі алхимиясы джинді сақтаудың ұзақ, дені сау және бақытты өмір сүруге, яғни қытай философиясындағы классикалық ұзақ өмірге, тіпті өлмейтін болуға жол ашатынын айтады.
Қи
Ци немесе чи – "әлемнің табиғи энергиясы" деп анықталады және ол әрбір нәрседе және барлық жерде көрінеді. Ішкі алхимия арқылы даостар цидің денедегі әрбір мүшеге қарай жылжымайтын жолдар немесе меридиандар арқылы еркін ағысын сақтауға тырысады. Цидің тоқырауы дәстүрлі қытай медицинасында көптеген денсаулық проблемаларының басты себебі саналады. Емдеу тәсілдері, мысалы, акупунктура, Туй-на, банкінг және шөптік дәрілер цидің денедегі меридиандарын ашып, оның еркін ағысын қамтамасыз етеді деп есептеледі. Цидің тепе-теңдігін сақтап, денеде ағып тұруы денсаулыққа пайдалы, ал тепе-теңсіздік ауруға алып келуі мүмкін.
Шен
Шен – денедегі бастапқы рух. Шеннің жақсы болуы – терідегі серпінділік пен жарқыраған түр, ал көздердегі жылтырлық пен шақыратын ұшқынмен көрінеді. Ол – ағаш жапырағының реңі. Даостар медитацияны қоса алғанда, терең ойлар арқылы шенді сезінуге тырысады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.