Кіріспе

Испан кәсіподақ жетекшісі және коммунист саясаткер Хосе Диас Рамос (3 мамыр 1895 – 19 наурыз 1942) – испандық кәсіподақ жетекшісі және коммунист саясаткер. Ол Испания Азамат соғысы кезінде Испания Коммунистік партиясының Бас хатшысы болды.

Кәсіподақшылдық

Севильяда туған және 11 жасынан бері нан пісіруші, 18 жасында Севилья нан пісірушілерінің одағы "Ла Аврораға" қосылды, ол көп ұзамай анархистік "Конфедерация Nacional del Trabajo"-ға қосылды. 1917 жылы ол ереуілдің жетекшісі ретінде танылды және 1920 жылы CNT басшылығы шақырған жалпы ереуілге қатысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Мигель Примо де Ривераның диктатурасы басталғаннан кейін Диас еңбек қызметін жасырын түрде жалғастырды және 1925 жылы Мадридте тұтқындалды. 1927 жылы түрмеден босатылғаннан кейін, Севилья анархизмінің көптеген басшыларымен бірге Испания Коммунистік партиясына (ПСЕ) қосылды. Ол дәстүрлі кәсіподақтарға наразы болған радикалды жұмысшыларды өз талпынысына тарта алды, сондай-ақ ПСЕ-ге социалистік "Unión General de Trabajadores" және анархистік "Confederación Nacional del Trabajo" арасындағы бәсекелестіктен пайда табуға көмектесті.

Испаниядағы көшбасшылық

1932 жылы испан коммунистік партиясы бағытын түбегейлі өзгертті, «Жұмысшылар мен шаруалар үкіметі» деген Коминтерн ұранын тастап, «Республиканы қорғау» ұранын қабылдады. Диас партияның жаңа басшыларының бірі болды, ол Хосе Бульехостың орнын басты. Басқалары Висенте Урибе, Антонио Михе, Хуан Астигаррабия және Хесус Эрнандес Томас болды. Севильяда өткен 4-ші ПСЕ съезінде (1932 жылдың наурызы) ол Орталық комитет мүшесі болып сайланды; сол жылдың қыркүйегінде Политбюроға қосылды, жақын арада бас хатшы болып тағайындалды. Осы қызметте Диас ресми партиялық бағытқа қарсы шыққандықтан партиядан қуылған Хосе Бульехосты алмастырды. Бұл «большевизациялау» науқаны кезінде Сталиншілдік ресми марксизм-ленинизм ретінде орнатуға бағытталған шара еді. 1935 жылы ол Долорес Ибарруримен бірге ПСЕ делегациясын 7-ші Коминтерн конгресіне жетектеді, онда Георгий Димитров «фашизмге қарсы біріккен фронт» саясатын ұсынды, бұл әлемдік коммунистерге бұрын буржуазиялық деп есептелген қозғалыстармен одақ құруға шақырды. ПСЕ Испания Халықтық фронты үкіметіне және Азамат соғысына қатысқандықтан, Диас Екінші испан республикасының басқару құрылымында ресми лауазымдарды атқарусыз, партияның ішкі саясатына белсенді араласты. Оның басты мақсаты – Франсиско Франко әскерлеріне қарсы республикалық күштердің әскери жеңісіне үлес қосу болды, сондай-ақ Хуан Доминго Астигаррабия мен оның Баск коммунистік партиясын (Баск еліндегі ПСЕ қанаты) Баск ұлтшылдығына тым ықылас көрсеткендігі үшін сынға алды. Оның қарындасы Кармен Диас және қызының анасы Тереза Сантос соғыстың басында генерал Гонсало Квейпо де Льяноның бұйрығымен Севильяда қаза болды.

Кеңес Одағында

Диаздың денсаулығы асқазан қатерлі ісігінен нашарлап, 1938 жылдың қарашасында Испаниядан Совет Одағына кетіп, Ленинградта операция жасалды. Республикалық үкімет жеңіліске ұшырағаннан кейін және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан соң, ол Коминтерн хатшылығында (Испания, Оңтүстік Америка және Британдық Үндістандағы коммунистерді бақылайтын) кадр ретінде Мәскеуде қалды. Диас, сонымен қатар, Ұлы тазарудың идеологиялық талаптары мен Сталиннің жеке басына табынушылықтың ықпалымен туындаған өзін-өзі сынаған эссе жазды, ол "Сталиннің үйретімі, испан коммунистеріне нұрлы жолбасшы" ("Las enseñanzas de Stalin, guía luminoso para los comunistas españoles") деп аталды. Ол жазған мақалалар "Үш жылдық күрес" ("Tres años de lucha") деген жинақта басылды. 1941 жылдың маусымында неміс әскерлері Кеңес мемлекетіне басып кірген кезде Хосе Диас Пушкинге паналауға мәжбүр болды. Күзде ол Тбилисиде (Грузин КСР) қоныстанды, бірақ денсаулығының нашарлауы мен қатты ауырсыну салдарынан сол көктемде өз өмірін өз қолымен аяқтады. Оның өлімі туралы мән-жайлар осы күнге дейін даулы, көптеген адамдар оның Сталиннің бұйрығымен өлтірілгенін сендіреді. Айта кетерлігі, Диас 1939 жылы PCE-ге республикалық үкіметті толық бақылауға беруді сұрағанда, ол Сталиндік стратегияға қарсы болды (мүмкін, білмей тұрып). Оған қатысты КГБ құжаты 1990 жылдары (Кеңес Одағы құлағаннан кейін) жарияланды, бірақ ол Сталин үкіметін айыптайтын ешқандай дәлел таба алмады. Диаздың орнын Долорес Ибаррури бас хатшы болып иеленді. Хосе Диас бастапқыда Тбилисидегі Вера зиратына жерленді, онда грузин мүсіншісі Морис Талаквадзе салған қабір ескерткіші орнатылды. Мүсіл 1990 жылдардың басында жоғалып кетті, қазірде тек қана қабір тасы сақталған. 2005 жылдың сәуірінде Хосе Диаздың мәйіті Севильяда қайта жерленді, ал PCE оның есін салтанатты шаралармен құрметтеді; қаланың Әкімшілігі бірауыздан оны "Сүйікті ұл" ("Hijo predilecto") деп атады. Оның тегі КСРО-да кең таралған есімге айналды.