Кіріспе

Сантьяго Хосе Карилло Соларес (18 қаңтар 1915 - 18 қыркүйек 2012) – испан саясаткері, 1960 жылдан 1982 жылға дейін Испания Коммунистік партиясының (ИКП) Бас хатшысы қызметін атқарған. Азамат соғысы кезінде ол республикалық жасақтардың басшысы болып тағайындалды және Мадридте қоғамдық тәртіпті сақтауға жауапкер болды. Кейбір деректер бойынша, ол 1936 жылдың соңында Франконың тұтқындарына жасалған жаппай қырғынға кінәлі деп есептеледі. Франсиско Франконың диктатурасы кезінде ол елден қуылды және режимге қарсы демократиялық оппозицияның жетекшісіне айналды. ИКП-ның басшысы ретіндегі рөлі оны демократияға өту кезеңіндегі маңызды тұлғаға айналдырды. Кейіннен ол еурокоммунизм мен демократиялық социализмді қабылдады және 1977 жылдан 1986 жылға дейін Депутаттар палатасының депутаты болды.

Балалық шағы мен ерте жастық шағы

Сантьяго Каррильо Астурия провинциясының Хихон қаласында Каррильо әулетіне туған. Ол алты жасында отбасымен Мадридке көшіп келді. Мектеп бітірген соң, 13 жасында Испанияның Социалистік жұмысшылар партиясының (PSOE) газеті "El Socialista"-да жұмыс істеуге кірісті. Осымен қатар, ол Социалистік одаққа, Жұмысшылардың жалпы одағына және Социалистік жастар ұйымына қосылды.

Екінші республика және Азамат соғысы

1932 жылы Каррильо Социалистік жастардың Атқару комиссиясына қосылып, оның «Renovación» газетінің редакторы болды. Каррильо ұйымның сол қанатына жатты. 1933 жылы Социалистік жастар радикалданған кезде Каррильо Бас хатшы болып сайланды. 1934 жылдың қазан айынан 1936 жылдың ақпанына дейін ол 1934 жылғы сәтсіз солшыл төңкеріске қатысқандығы үшін түрмеге қамалды (Каррильо Ұлттық революциялық комитеттің мүшесі болған). Бостандыққа шыққаннан кейін, 1936 жылдың наурыз айында Каррильо және Социалистік жастардың басшылығы Мәскеуге барып, Жас коммунистік интернационалдың басшыларымен кездесіп, Социалистік және Коммунистік жастар лигаларын біріктіруді дайындады. Нәтижесінде «Бірыңғай социалистік жастар» (Juventudes Socialistas Unificadas) құрылды. Испания Азамат соғысы басталғаннан кейін Каррильо Коммунистік партияға қосылды және бұл үкімет Мадридтен қараша айында кеткен күні болды. Соғыс кезінде ол кеңестік үкіметті жақтады. 1936 жылдың 7 қарашасында Каррильо Мадридтің қорғаныс кеңесінде Қоғамдық тәртіп жөніндегі кеңесші болып сайланды, ол үкімет қаладан кеткеннен кейін Мадридтің қоршаудағы билігіне ие болды. Оның өкілеттігі кезінде республикалық топтар Паракуэллос-дель-Жарама және Торрейон-де-Ардос қалаларындағы Паракуэллос қырғынында (Азамат соғысы кезінде республикашылдар тарапынан жасалған ең ірі қырғын) бірнеше мың әскери және азаматтық тұтқындарды өлтірді. Қайтыс болғандар жалпы қабірге жерленді. Каррильо естеліктерінде қырғын туралы ешқандай білімі болмағанын мәлімдеді, бірақ Сесар Видал және Пио Моа сияқты тарихшылар Каррильоның оқиғаға қатысқандығын айтады. Тарихшы Ян Гибсонмен сұхбаттасқанда Каррильо қырғынға қатысты оқиғалардың өзінің нұсқасын баяндады. Кітаптың екінші басылымының алғы сөзінде Иан Гибсон Сесар Видал Каррильоны айыптау үшін өзінің деректерін бұрмалап көрсеткенін айтады. 1939 жылдың наурыз айында Мадрид Касадоның Негрин үкіметіне және оның жақын одақтасы Коммунистік партияға қарсы төңкерістен кейін капитуляциялады, ол Дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қарсылықты жалғастыруға тырысты. Каррильоның әкесі, PSOE мүшесі Венсеслао, төңкеріс жасағандардың бірі және Касадоның Хунтасының мүшесі болды. Осыған дейін бірнеше апта бұрын Каррильоның анасы қайтыс болған еді. Содан кейін Каррильо әкесіне ашық хат жазып, төңкерісті контрреволюциялық және сатқындық деп сипаттады, оның коммунизмге қарсылығын айыптап, одан әрі байланысты жоққа шығарды. Каррильо естеліктерінде хатты 7 наурызда жазғанын айтады. Алайда, журналист және тарихшы Карлос Фернандес бұл хатты 1983 жылы жариялады, өйткені ол «Correspondance International» журналында жарияланған; ол 15 мамырмен сәйкес келді. Республикалық үкімет әскери түрде құлағаннан кейін Каррильо Парижге қашып, партияны қайта ұйымдастыру жұмысына кірісті. Каррильо 38 жылдық жер аударылуда өтті, көбінесе Францияда, сондай-ақ КСРО және басқа елдерде болды.

Жер аудару

1944 жылы Карилло коммунистік партизандарды Аран аңғарынан кері шегінуге жетекшілік етті. Тарихшы және саясаткер Рикардо де ла Сиерваның сөзіне қарағанда, 1945 жылы Каррилло өз партияласы Габриэль Леон Трилланы өлімге кесуге бұйрық берді. 2005 жылы Каррилло "yo he tenido que eliminar a alguna persona" (Мен біреуді жоюға мәжбүр болдым) деген. 1948 жылдың тамызында Карилло Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталинмен кездесті. 1960 жылы Карилло ПСЕ-нің Бас хатшысы болды, партия төрағасының құрметті лауазымын алған Долорес Ибарруриді (Ла Пасиониярия) алмастырды. Каррильоның саясаты партияның жұмысшы табы мен зиялы қауым арасындағы беделін нығайтуға бағытталған, сондай-ақ марксистік-лениндік, сталиндік және социал-демократиялық фракциялардың қарсылығына тойтарыс берді. 1968 жылы Кеңес Одағы мен Варшава шартының елдері Чехословакияға басқыншылық жасаған кезде, Карилло партияны Мәскеуден алшақтатып, партияның Кеңес Одағынан толық тәуелсіздігі және Испанияда демократияның бейбіт жолмен қайта орнатуы үшін күресті.

Испанияның көшбасшылығы және еврокоммунизм

Карилло 1976 жылы Франсиско Франконың ұзақ жылдар бойы Испанияны билегеннен кейін қайтыс болғаннан соң Испанияға жасырын түрде оралды. Шашы тоқ болғандықтан, ол Пикассоның шаштаразшысы Эухенио Ариас берген парик киді. Ол Франциядан миллионер және коммунизмге жақын Теодульфо Лагунероның Мерседесімен кіргізілді. Полиция оны ұстады, бірақ бірнеше күннен кейін босатты. 1977 жылдың 2 наурызында Мадридте өткен кездесуде, Франция коммунистік партиясының басшысы Жорж Марше және Италияның Энрико Берлингюермен бірге ол Еурокоммунистік қозғалысты іске қосты. 1977 жылғы алғашқы демократиялық сайлауда, Адольфо Суарес үкіметі PCE-ні заңдастырғаннан кейін (1977 жылдың 9 сәуірінде), Каррильо Испания Парламентінің Төменгі палатасы – Депутаттар Конгресіне (Congreso de los Diputados) сайланды. Өтпелі кезеңде Кариллоның билігі мен басшылығы демократиялық жүйеге бейбіт эволюцияны қамтамасыз етуде, оппозициямен диалог негізіндегі конструктивті тәсілді және Азамат соғысының жараларын жазылуын ("Жарастыру" саясаты) қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарды. Бұл саясаттың демократияға бейбіт жолмен өтуге мүмкіндік берген маңызды фактор екені баршаға мәлім. Каррильо 1979 жылы қайта сайланды, бірақ 1981 жылғы 23 ақпандағы оңшылдардың төңкеріс әрекеті Испания қоғамы Азамат соғысының және одан кейінгі репрессия мен диктатураның салдарынан әлі толық жазылмағандықтан PCE-ге қолдауды азайтты. Бұл, Кариллоның Депутаттар палатасында төңкерісшілерге батыл түрде қарсы тұрғанына және көпшілік алдында олардың бұйрықтарына бағынбағанына, тіпті олар оқ атқанда қашпағанына қарамастан болды. Сондай-ақ, ол король төңкерісшілерді тоқтатқаннан кейін өзін роялист деп жариялағандығы да кеңінен танылды. Келесі әскери төңкеріс болуынан қорқу 1982 жылғы сайлауда орталық-солшыл күштерге қолдауды арттырды, онда Каррильо парламенттік мандатын сақтап қалды. Партияның сайлаудағы нашар нәтижесіне байланысты ол 1982 жылдың 6 қарашасында партия басшысы лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Жаңа Бас хатшы, "жаңартушылар" тобының мүшесі, Герардо Иглесиас, одан әлдеқайда жас болды және оның қызметінің басынан-ақ онымен келіспеушіліктер болды.

Испанияның коммунистік партиясынан кету

1985 жылғы 15 сәуірде Каррильо мен оның жақтастары ПСЕ-ден қуылды, ал 1986 жылы олар өздерінің саяси ұйымы – Испания Жұмысшы партиясы Коммунистік Бірлігін (ПТЭ UC) құрды. Бұл шағын партия жеткілікті дауыс жинауға қол жеткізе алмады, сондықтан 1991 жылғы 27 қазанда Каррильо оны тарату туралы хабарлады. Содан кейін ПТЭ UC биліктегі PSOE партиясына бірікті, бірақ Каррильо көп жылдар бойы коммунист болғандықтан PSOE-ға мүше болудан бас тартты.

Зейнеткерлік және өлім

2005 жылдың 20 қазанында Каррильо Мадрид автономиялық университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Университеттің бұл қадамы оңшыл комментаторлар тарапынан күшті сынға ұшырады. Каррильо 2012 жылдың 18 қыркүйегінде 97 жасында Мадридтегі үйінде қайтыс болған кезде қоғамдық өмірден шеттескен еді. 20 қыркүйекте Мадридте оның мәйіті кремацияланды.