Құрып кеткен Дейтерозавр: Палеозой дәуірінің ірі жануарлары
Deuterosaurus
Жоғалған Deuterosaurus туысы – палеозой дәуірінде өмір сүрген dinocephalian therapsidтері. Қазылған бас сүйектері зерттелді, күшті жақтары және тістері анықталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрылысы жойылған терапсидтер туысы
Extinct genus of therapsids
Деутерозавр (Deuterosaurus) – диноцефалиялық терапсидтер туысы, палеозойдың соңғы кезеңінде құрлықта басымдық құрған сүтқоректі емес синапсидтердің бірі.
Deuterosaurus is an extinct genus of dinocephalian therapsids, one of the non mammalian synapsids dominating the land during the late Paleozoic.
Анатомия
Деутерозаврдың бас сүйектері бірнеше табылған орындардан жақсы белгілі. Оның бойы жоғары, тұмсығы ұзын, тістері конус тәрізді болған. Барлық антеозаврлар сияқты, оның бас сүйегінде де ұзын, қанжар тәрізді кәдімгі тістері болды. Бас сүйегі антеозавр үшін салыстырмалы түрде қысқа, бірақ кең бет бөлігі өте күшті шағуға нұсқайды. Көздері ішінара алға қарай еңкейген, бұл оған кем дегенде жартылай стереоскопиялық көру мүмкіндігін берген. Ми безінің көзі кішкентай болғанымен, ми қабығының үстінде жақсы қалыптасқан тесігі болған. Деутерозавр өте ірі жануар болған, қазіргі гризли аюының мөлшерімен тең. Т. Хаксли оны қате түрде динозавр деп есептеген. Туысқан терапсидтерге қарағанда, оның қысқа, бірақ массивті аяқтары бүйірге қарай жайылып тұрған, қазіргі крокодилдерге ұқсас. Жүргенде құйрығы бүйірге қарай иіліп, қазіргі бауырындар сияқты қозғалған.
Skulls of Deuterosaurus are well known from several finds. It is over high, with a long snout and conical teeth. Like all anteosaurs, the skull possessed long, dagger like canine teeth. The skull was rather short for an anteosaur, with a broad cheek region, indicating a very strong bite. The eyes were partly slanted forward, giving it at least partial stereo vision. The pineal eye, though small, had a well formed opening right atop the brain case. Deuterosaurus was a very large animal, the size of a modern grizzly bear. T. H. Huxley mistakenly considered it to be a dinosaur. Judging from related therapsids, the short but massive legs were held splayed, much like a modern crocodile. When walking, the tail would have swung sideways, like in modern reptiles.
Биология
Деутерозавр қазіргі Сібірде табылған, Перм кезеңінде орташа белдеулі жазықтардың үстемдік құрған аймағында өмір сүрген. Деутерозавр өз заманының ең ірі жануарларының бірі болды және оның өсімдік жеген немесе ет жеген жануар екені әртүрлі жорылымдарға түсіндірілді. Ірі тіс қанаты (көмекей тісі) олжаны өлтіруге қабілетті екенін көрсетеді, бірақ қысқа аяқтары мен массивті денесі ұзаққа созылған күйреуге жарамсыз еткен, ал өсімдіктермен қоректенуге көбірек бейімделген. Дегенмен, стереоскопиялық көру қабілеті аң аулау стиліндегі ет жейтін жануар екенін көрсетеді, ал дөңгелек, конус тәрізді пост-көк тістер екі жақтан да түсіндірілуі мүмкін. Деутерозавр, қазіргі аю сияқты, барлық жейтін болуы мүмкін. Деутерозавр, барлық терапсид туыстары сияқты, жұмыртқа салған болуы ықтимал. Көздерінің үстіндегі бас сүйегінің ерекше қалыңдауы, ол жұптасу немесе аумақтық дауларға байланысты бас соққыларына қатысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Deuterosaurus is found in what is now Siberia, which in the Permian was dominated by temperate lowlands. Deuterosaurus was among the largest animals of its day, and has variously been interpreted as a herbivore or carnivore. While the large canines may indicate the ability to kill prey, the short legs and massive body would have made it unsuited as a long distance runner, and better suited to eating plants. Then again, the possible stereoscopic vision again indicates an ambush style carnivore, and the rather blunt, cone like post canine teeth can be interpreted both ways. Possibly Deuterosaurus was omnivorous, like a modern bear. Deuterosaurus, like all its therapsid cousins, probably laid eggs. A remarkable thickening of the skull above the eyes indicates it may have engaged in head butting, possibly in connection with mating or territorial disputes.