Кіріспе

Cynognathus – орта триас кезеңінде өмір сүрген ірі денелі цинодонт терапсидтерінің жойылған туысы. Бұл туыс бір ғана түрімен – Cynognathus crateronotus арқылы белгілі. Cynognathus сүтқоректілерге жақын туысқан жыртқыш болған және оңтүстік жарты шардың аймақтарында таралған. Қазірге дейін Оңтүстік Африка, Аргентина, Антарктида және Намибиядан қазба қалдықтары табылды.

Сипаттама

Cynognathus денелі ауыр жануар болған, оның мұрыннан құйрыққа дейінгі ұзындығы шамамен 2 метрді, ал жалпы ұзындығы 2,5 метрге дейін жететін. Оның басы өте үлкен, ұзындығы шамамен 1 метрге дейін жететін, кең жақтары мен өткір тістері болған. Оның артқы аяқтары тікелей денесінің астына орналасқан, ал алдыңғы аяқтары көбірек рептилиялық сипатта сыртқа қарай жайылған. Бұл екі түрлі (тікелей/жайылмалы) қозғалыс түрі кейбір қазіргі кездегі алғашқы сүтқоректілерде де кездеседі. C. crateronotus-тың мүмкін болатын аутапоморфияларына өте ұзын пост-орбиталь сүйек және екі тісті тілшесі рекурсивті шыңынан дистальды орналасқан сектор тәрізді пост-канин тістері жатады.

Ашылуы және атауы

1888 және 1889 жылдары британдық палеонтолог Гарри Говьер Сили Оңтүстік Африкаға сапар жасады. 1889 жылы Леди Фрере маңында, бұрын Альфред Браун тіс тапқан жерде, Сили цинодонттың бас сүйегі мен жартылай посткраниалды қаңқасын қазып шығарды. 1894 жылы Сили осы туысты Синьогнатус деп атап, түбіртек түрі ретінде Синьогнатус кратеронотусты белгіледі. Сонымен қатар, ол туысқа жататын тағы үш түрді атады: Джеймс Берридің қазба жұмысына көмектескені үшін құрмет ретінде Cynognathus berryi, «жазық жақ» мағынасында Cynognathus platyceps және «жіңішке мұрын» мағынасында Cynognathus leptorhinus. Синьогнатус атауы грек тіліндегі kyon және gnathos сөздерінен шыққан, яғни «иттің жағы». 1895 жылы Сили осы табылған материалдардың толық сипаттамасын жариялады. Туысқа жататын қазба материалдары жылдар бойы әртүрлі атаулармен белгіленген. Туыс синонимдері: Cynidiognathus, Cynogomphius, Karoomys, Lycaenognathus, Lycochampsa және Lycognathus. Барлық қалдықтар бір түрге жата ма деген мәселеде пікірлер екіұшты. Karoomys туысы тек кішкентай жас организмнен ғана белгілі. Cynognathus crateronotus түрінің синонимдері: Cynidiognathus broomi, Cynidiognathus longiceps, Cynidiognathus merenskyi, Cynognathus berryi, Cynognathus minor, Cynognathus platyceps, Cynogomphius berryi, Karoomys browni, Lycaenognathus platyceps, Lycochampsa ferox, Lycognathus ferox және Nythosaurus browni.

Тарату

Қалдықтар Кару аймағында, Пуэсто-Вьехо формациясында, Фремуу формациясында, Оңтүстік Африка/Лесотода, Аргентинада және Антарктидада табылды. Синьогнатус анисиан және ладиний (Орта Триас) кезеңдері аралығында өмір сүрген. Бұл туыс Кару супертобының Бофорт тобындағы Синьогнатус жиынтық аймағын құрайды.

Жіктеу

1894-1895 жылдары Сили Cynognathus-ты цинодонтияға кіретін Cynognathidae деген жеке тұқымдастыққа жатқызды. Cynognathus қазіргі уақытта Cynognathidae тұқымдасының жалғыз танылған өкілі болып табылады. Кейіннен эукинодонтия ішінде Cynognathia клады осы туысқа байланысты аталды. Stefanello және авторлардың (2023) кладограммасында Cynognathus crateronotus:

Палеобиология

Тіс сүйегі ерекшеленген тістермен жабдықталған, бұл жануардың жұту алдында тамақты тиімді өңдей алатынын көрсетеді. Ауыз қуысының екінші таңдауының болуы, Cynognathus-тың бір мезгілде дем алып, жұта алатынын көрсетеді. Құрсақ аймағындағы қабырғалардың болмауы тиімді диафрагманың болуын ұсынады: сүтқоректілердің тыныс алуы үшін маңызды бұлшықет. Мұрын сүйегіндегі ойықтар мен арналар жүйкелер мен қан тамырларының шоғырланған жерлерін көрсетеді. Сүтқоректілерде мұндай құрылымдар түктерді (вибриссаларды) сезімтал мүшелер ретінде пайдалануға мүмкіндік береді.