Кіріспе

Американдық сериялық кісі өлтіруші (1960–2009)

Джон Аллен Мұхаммед (туған аты Джон Аллен Уильямс; 31 желтоқсан 1960 – 10 қараша 2009) – американдық сотталған, бірнеше кісі өлтірген қылмыскер. Ол өзінің серігі және құрықтасы Ли Бойд Малвомен (сол кезде 17 жаста) бірге 2002 жылғы қазан айында Вашингтонда снайперлік шабуылдар жасап, он жеті адамды өлтірді. Мұхаммед пен Малво шабуылдарға қатысы бар деген күдікпен 2002 жылғы 24 қазанда, азаматтардың хабарлауынан кейін тұтқындалды. Луизиана штатының Батон-Руж қаласында туған Мұхаммед 1987 жылы Ислам Ұлтына қосылғаннан кейін тегін өзгертті. Мұхаммедтің сотында айыптау тарапы шабуылдардың оның бұрынғы әйеліне қарсы жасалған жоспардың бөлігі болғанын және балаларының қамқорлығын қайтару мақсатында жасалғанын мәлімдеді, бірақ судья мұны растайтын жеткілікті дәлелдер жоқ деп шешті. Мұхаммедтің (Вирджиния штатының Принс-Уильям округінде Дин Харольд Майерстің өлтіруі) ісі бойынша сот 2003 жылғы қазан айында басталды және оны өлім жазасына кесті. Төрт айдан кейін ол өлім жазасына кесілді. 2005 жылғы тамыз айында Вирджинияда өлім жазасын күтіп тұрған Мұхаммед сот үшін Мэриленд штатына жіберілді. Мэрилендтегі сот ісі аяқталғаннан кейін, ол басқа штаттармен немесе Колумбия округімен соттасу туралы келісімге дейін Вирджинияға қайтарылды. Ол Вирджинияның басқа аймақтарында қосымша айыптаулар бойынша сотталмады және үш басқа штат пен Колумбия округінде басқа кісі өлтірулер мен кісі өлтіруге талпынулар бойынша сотқа тартылуы мүмкін еді. Майерстің өлтірілуіне байланысты сот шешіміне қатысты барлық шағымдар қабылданбады. Мұхаммедтің басқа соттарына қатысты апелляциялар оның өлім жазасын орындаған кезде де қаралып жатты. Мұхаммед 2009 жылғы 10 қарашада сағат 21:06 EST-де Вирджиния штатының Джарратт қаласына жақын Гринсвилл түзеу орталығында өлім жазасынан өтті. Ол сағат 21:11 EST-де қайтыс болды. Мұхаммед соңғы сөздерін айтудан бас тартты.

Ерте өмір

Джон Аллан Мұхаммед Луизиана штатының Батон-Руж қаласында Джон Аллен Уильямс болып дүниеге келді. Оның анасы сүт безі қатерлі ісігімен ауырып, үш жасында қайтыс болды. Әкесі де көп ұзамай отбасын тастап кетті, сондықтан Джонды әжесі мен тәтесі тәрбиеледі. 1987 жылы, 26 жасында Уильямс Ислам Ұлтына қосылды және 1995 жылы "Миллион адам шеруіне" қауіпсіздік қамтамасыз етуге көмектесті. Ислам Ұлтының жетекшісі Луис Фарахан өзінің ұйымымен бірге Вашингтондағы снайперлік шабуылдардан алшақтағанын жариялады. 1999 жылы Уильямс балаларын ұрлап, Антигуаға алып кетті, сонда несие карточкалары мен иммиграциялық құжаттарды қолданып алаяқтық жасады. Осы кезде ол Ли Бойд Малвомен жақын болып, кейіннен ол оның кісі өлтірудегі серігіне айналды. Уильямс 2001 жылдың қазан айында өзін Джон Аллен Мұхаммед деп атады. Қамаудан кейін билік Мұхаммедтің Осама бен Ладен мен Әл-Қаиданы құрметтегенін, олардың үлгісімен өмір сүргенін және 11 қыркүйектегі шабуылдарды мақұлдағанын мойындағанын мәлімдеді. Малвоның сөзіне қарағанда, Мұхаммед оны "Канададағы лагерь құруға" итермелеген, онда үйсіз балалар террорист ретінде тәрбиеленеді. Мұхаммед екі рет ажырасып, екінші әйелі Милдред Мұхаммед зорлық-зомбылық көрсеткені үшін соттан қорғау ордерін алды. Мұхаммед федералдық айыптау бойынша соттан қорғау ордерін бұзып, қару ұстағаны үшін қамауға алынды. Федералдық заң бойынша, соттан қорғау ордері бар адамдар 1968 жылғы Лаутенберг түзетуіне сәйкес қару сатып алуға немесе иеленуге құқылы емес. Малво ісіндегі қорғаушы адвокаттар мен Мұхаммед ісіндегі прокурорлар "Белтвей" снайперінің басты мақсаты Милдредті өлтіріп, үш баласына қайта ие болу болғанын айтты.

Әскери қызмет

1978 жылдың тамызында Мұхаммед Луизиана Ұлттық гвардиясына ұрыс инженері ретінде тіркелді. 1985 жылдың 6 қарашасында тұрақты армияға ауысты. Ол механик, жүк көлігі жүргізушісі және металл жұмысының маманы болып оқытылды. Армияның стандартты M16 мылтығымен біліктілік алып, "Үздік мерген" белгісін иеленді. Бұл әскерилер үшін негізгі мылтық ату шеберлігінің үш деңгейінің ең жоғарысы болып табылады. Мұхаммедтің алғашқы міндеттемесі 1985 жылы Форт-Льюис қаласындағы 15-ші инженерлік батальонда өтті. 1991 жылы ол Перс шығанағы соғысында Ирактың химиялық қару-жарақ зымырандарын бөлшектеген бөлімшеде қызмет етті, осы қызметі үшін Оңтүстік-Батыс Азиядағы қызмет медалі, Кувейтті азат ету медалі (Сауд Арабиясы) және Кувейтті азат ету медалі (Кувейт) алды. 1992 жылы ол Калифорниядағы Форт-Ордта 13-ші инженерлік батальонмен, ал 1993 жылы Форт-Льюиске оралып 14-ші инженерлік батальонмен қызмет етті. Мұхаммед 16 жыл қызметтен кейін 1994 жылдың 26 сәуірінде сержант шенімен армиядан құрметпен босатылды. Ол келесі наградаларды алды: Армия қызметінің лентасы, Ұлттық қорғаныс медалі, Шетелдегі қызмет лентасы, қатардағы офицерлердің кәсіби даму лентасы және Армия жетістіктері медалі.

Вашингтонға снайперлер шабуыл жасады

Полиция Мұхаммед немесе Малвоның бірі атыс оқиғасы болған жерде полицияға Алабама штатының Монтгомери қаласында болған мақұлық дүкенін тонау және кісі өлтіру қылмысын тергеуді сұраған хабарлама қалдырғанын анықтады. Осы қылмыс орнына барған тергеушілер күдіктілердің бірінің саусақ іздері бар патронды тастағанын көрді; бұл іздер кейін Малвоға тиесілі екені анықталды, оның саусақ іздері Иммиграция және натуралдану қызметінің (INS) дерекқорында тіркелген және ол Мұхаммедпен байланыста болғаны белгілі болды. Олар шамамен бір жыл Такома, Вашингтон қаласында бірге тұрған, онда Малво Джон Ли Малво деген атпен танысқан. Мұхаммедтің жеке басын анықтау оның 2002 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Джерсиде бұрынғы полиция машинасы, көк түсті Chevrolet Caprice сатып алғанын көрсетті. Бұл көлік туралы хабарлама таратылды, нәтижесінде Мұхаммед пен Малво Мэриленд штатының Майерсвилл қаласындағы 70-ші тас жолдың демалыс алабында тоқтаған көлігімен ұсталды.

Қылмыстық іс

2002 жылдың 24 қазанында Мұхаммед шабуылдар мен кісі өлтірулердің көп бөлігі болған Мэриленд штатында ұсталды. Мэриленд оны сотқа тартуға тырысқанмен, АҚШ Бас прокуроры Джон Эшкрофт істі Вирджиния штатының Принс-Уильям округінің прокуроры Пол Эбертке қайта тапсырды. Вирджиния штаты өлім жазасын тағайындау мүмкіндігі жоғары деп есептелді, бұл Вирджиния мен Мэриленд штаттарының үкімдерімен расталды. Вирджинияда жасөсперімдерге өлім жазасы қолдануға рұқсат берілген. 2003 жылдың қазан айында Мұхаммед Дин Мейерсті өлтіргені үшін сотталды. Қылмыс Принс-Уильям округінде, Манассас қаласының жанында болды. Сот процесі Принс-Уильям округінен 200 шақырымдай қашықтықтағы Вирджиния-Бич қаласына көшірілді. Мұхаммед өзін өзі қорғау құқығына ие болды және адвокатын жұмыстан босатты, бірақ ашылу мәлімдемесінен кейін дереу заңдық көмекке қайта оралды. Ол кісі өлтіру, терроризм, құлық және атыс қаруын заңсыз пайдалану айыптарымен айыпталды және өлім жазасына кесілуі мүмкін. Прокурорлар бұл оқтар жергілікті және штаттық үкіметтерден 10 миллион доллар талап ету жоспарының бөлігі болғанын айтты. Прокуратура Мұхаммедке қатысты 16 оқ жарақатын қарастыратынын мәлімдеді. Мұхаммедке қарсы терроризм айыптамасы үш жыл ішінде кем дегенде екі оқ жасағанын дәлелдеуді талап етті. Прокуратура 130-дан астам куәгерді шақырып, Мұхаммедтің кісі өлтірулерді жасағанын және Мальвоға оларға көмектесуді бұйырғанын дәлелдеу үшін 400-ден астам дәлел ұсынды. Дәлелдерге Мұхаммедтің көлігінде табылған винтовка кірді, ол баллистикалық сараптамалар арқылы Вашингтон аймағындағы 10 кісі өлтірудің сегізін және Луизиана мен Алабамадағы тағы екеуімен байланыстырылды; снайпердің багаждік бөлімінен атуына мүмкіндік беретіндей өзгертілген көлік; және көлікте табылған ноутбук, онда оқтар болған жерлерді көрсететін белгілер бар карталар сақталған. Куәгерлердің сөзіне сүйенсек, Мұхаммед бір оқ жарақаты болған жердің қарсы бетінде, ал оның көлігі бірнеше оқ жарақаты болған жерге жақын болған. Сондай-ақ, полицияның жедел желісіне қоңырау шалып, дауысы Мұхаммедтікі деп анықталған адам оқтарды тоқтату үшін ақша талап еткен. Мұхаммедтің адвокаты тікелей дәлел болмағандықтан, өлім жазасын талап ететін айыпты алып тастауды сұрады. Мальвоның саусақ іздері Мұхаммедтің көлігінде табылған Бушмастер винтовкасында болды және Мұхаммедтің ДНК-сы винтовкадан табылды, бірақ қорғау Мұхаммедтің Вирджинияның "оқ атушы заңы" бойынша Майерсті өлтірген оқтың иесі болмаса, өлім жазасына кесілуі мүмкін емес деп мәлімдеді, және ешкім оның солай істегенін көрген жоқ. 2003 жылдың 17 қарашасында Мұхаммедке тағылған барлық төрт айып бойынша кінәлі деп танылды: Мейерсті өлтіргені үшін адам өлтіру; Вирджинияның терроризмге қарсы заңы бойынша үкіметке немесе халыққа үрей тудыру ниетімен жасалған адам өлтіру; кісі өлтіруге құлық және атыс қаруын заңсыз пайдалану. Соттың жазалау кезеңінде қазылар алқасы екі күн бойы бес сағат талқылағаннан кейін Мұхаммедті өлім жазасына кесуді бір ауыздан ұсынды. 2004 жылдың 9 наурызында Вирджиния судьясы қазылар алқасының ұсынысымен келісіп, Джон Аллен Мұхаммедті өлім жазасына кесті. 2005 жылдың 22 сәуірінде Вирджиния Жоғарғы соты оның өлім жазасын бекітіп, Мұхаммедтің кісі өлтіруі терроризм актісінің бөлігі болғандықтан өлім жазасына кесілуі мүмкін екенін мәлімдеді. Сот сондай-ақ, қорғау адвокаттарының оны өлім жазасына кесуге болмайды деген дәлелін қабылдамады, өйткені ол кісі өлтіруді бастаған адам емес. Вирджиния Жоғарғы сотының судьясы Дональд Лемонс сол кезде: "Мұхаммед есеппен, кең ауқымды жоспарлаумен, алдын ала ойластырып және өмірге қатыгездікпен қарамай, өзінің қатыгез террорлық жоспарын іске асырды" деді. 2005 жылдың мамыр айында Мэриленд пен Вирджиния Мэрилендтегі айыптаулар бойынша оны экстрадициялауға рұқсат беру туралы келісімге келді. Ол Вирджинияның Вирджинияның еркек өлім жазасына кесілген тұтқындарын ұстайтын Сюссекс I мемлекеттік түрмесінде ұсталды. 2005 жылдың тамызында Вирджинияда өлім жазасын күтіп тұрған кезде, ол Мэриленд штатының Монтгомери округіне айыптау үшін жіберілді. 2006 жылдың 30 мамырында Мэриленд штатының қазылар алқасы Мұхаммедті алты кісі өлтіргенінен кінәлі деп тапты. 2006 жылдың 1 маусымында ол өмір бойына бас бостандығынан айырылды, жарыштау мүмкіндігі жоқ. Алабама, Аризона, Луизиана және Вашингтон штаттары Вирджиниядағы кісі өлтіруі үшін өлім жазасына кесілгендіктен Мұхаммедті соттауға тырыспады. 2006 жылы Мальво Калифорния, Аризона және Техас штаттарында 14 құрбанды өлтіргендерін мойындады. 2008 жылдың 6 мамырында Мұхаммед сотқа жолданған хатта өзінің сот үкімін және өлім жазасын тоқтатуға көмектесуді сұрағаны белгілі болды, "осылайша сіз осы кінәсіз қараңғы адамды өлтіре аласыз". 2008 жылдың сәуір айында Мұхаммедтің адвокаттары ұсынған шағымда мидың зақымдануын көрсететін дәлелдер келтірілді, бұл Мұхаммедтің заңдық шешімдер қабылдауға қабілетсіз екенін және оның Вирджиниядағы сотта өзін өзі қорғауға рұқсат етілмеуі керек екенін көрсетті. 2009 жылдың 16 қыркүйегінде Принс-Уильям округінің апелляциялық сотының судьясы Мэри Грейс О'Брайен Мұхаммедтің өлім жазасын орындау күнін 2009 жылдың 10 қарашасы деп белгіледі. 2009 жылдың 9 қарашасында АҚШ Жоғарғы соты Мұхаммедтің өлім жазасын қайта қарау туралы өтінішін қабылдамады. Әділет министрі Джон Пол Стивенс, Әділет министрлері Рут Бейдер Гинзбург және Соня Сотомайор қолдауымен, Вирджинияның өлім жазасын орындау күнін белгілеудегі асығушылығы "толыққандай апелляциялық процестен өткеннен кейін тұтқындарды өлімге кесудің абсурдтығын тағы да көрсетеді" деп мәлімдеді, сонымен қатар апелляциялық өтінішті тыңдамау туралы шешіммен келісетінін атап өтті.

Азаматтық іс

2003 жылы Малво мен Мұхаммед Брейди орталығының қару-жарақ зорлық-зомбылығын болдырмау жөніндегі құқықтық іс-қимыл жобасы тарапынан, олардың ауыр жарақат алған екі құрбаны мен кейбір өлтірілгендердің отбасылары атынан азаматтық сотқа тартылды. Малво мен Мұхаммедтің екеуі де мүсірлікте болса да, бірге айыпталушылар Bull's Eye Shooter Supply және Bushmaster Firearms, Inc. компаниялары 2004 жылдың соңында 2,5 миллион долларлық тарихи соттан тыс келісімге үлес қосты.

Ли Бойд Малвоның куәлігі

2006 жылы мамыр айында Мэриленд штатының Монтгомери округіне қарасты сотта, атыс кезіндегі рөлі үшін мерзімі бітіспейтін өмір бойына сотталған Малво, осы екі адамның жоспарларының толыққанды нұсқасын мойындады. Психологиялық кеңес алғаннан кейін, ол Вирджиниядағы сотта әрбір атысқа өзі оқ атқандығы туралы жалған куәлік бергенін мойындады. Мұхаммедті өлім жазасынан құтқару үшін өтірік айтқанын мәлімдеді. Малво өзінің кәмелетке толмағандығына байланысты өлім жазасынан құтылатынына сенген. Екі күнге созылған куәлігі барысында Малво барлық атыс оқиғаларының егжей-тегжейлі сипаттамасын берді. Оның куәлігінің бір бөлігі Вашингтон, округ Колумбия және Балтимор аймақтарындағы Мұхаммедтің үш кезеңнен тұратын толық жоспарына қатысты. Бірінші кезең – Вашингтон аймағындағы нысандарды мұқият жоспарлау, картаға түсіру және жаттығудан тұрды, соның арқасында әрбір атыстан кейін алдын ала белгіленген бағыт бойынша жылдам қашып, келесі нысанға көше алатын еді. Мұхаммедтің бірінші кезеңдегі мақсаты – 30 күн бойы күніне 6 ақ адамды өлтіру еді. Малво бірінші кезеңнің жоспарланғандай жүрмегенін, себебі жол тығырылысы көп болды, сондай-ақ нақты оқ ату мүмкіндігі мен қашу жолдары болмады деп түсіндірді. Екінші кезең Балтиморда іске асырылуы тиіс еді, бірақ одан әрі дамытылмады. Ол жүкті әйелді қарнына оқ атқаннан бастауды көздеді. Келесі қадам – Балтимор полиция қызметкерін өлтіру және оның жерлеу рәсімі кезінде сол жердегі жарылғыш заттарды жарылысқа ұшыратып, жерлеуге келген полиция қызметкерлерін өлтіру еді. Үшінші кезең екінші кезең басталғаннан кейін жүзеге асырылатын болды. Оның мақсаты – АҚШ үкіметінен миллиондаған долларларды алу еді. Ақша Канадаға сапарға шығуға, сондай-ақ жол бойындағы балалар үйлері мен жетімдер үйлеріне барып, бағыт-бағдары жоқ, әсерге бейім, ата-анасы жоқ жас балаларды іздеуге жұмсалатын еді. Ол көптеген жас жігіттерді Канадаға шақырып, оларды қару-жарақпен оқытып, Вашингтон мен Балтимордағыдай АҚШ-тың әр түрлі аймақтарында жаппай атыс жасауға жіберетін еді.

Атқару

2009 жылдың 10 қарашасында, Мұхаммедтің атқарылуына бірнеше сағат қалғанда, оның адвокаттарының кешірім сұрап берген өтініштерін Вирджиния губернаторы Тим Кейн қабылдамады. Сол кездегі Вирджиния заңына сәйкес, қаны қоздырушы қылмыс жасағаны үшін сотталған адам өлім жазасын қалай өтеуін өзі таңдауға құқылы болды – уытты инъекция немесе электр тогы арқылы. Мұхаммед әдіс таңдаудан бас тартқандықтан, заң бойынша оған уытты инъекция таңдалды. Оған соңғы тамақ таңдауға мүмкіндік берілді, ол оны қабылдады. Мұхаммедтің соңғы тамағы – тауық, қызыл соус және торттан тұрды. Мұхаммед соңғы сөздерін айтудан бас тартты және оның атқарылуы Вирджиния штатының Жарратт қаласының жанындағы Гринсвилл түзеу орталығында, Гринсвилл округінде, EST уақыты бойынша сағат 21:00-де басталды. Уытты инъекция сағат 21:06-да басталды. Мұхаммед сағат 21:11-де қайтыс болды деп жарияланды. Мұхаммедтің денесі өртеліп, күлі Луизиана штатындағы ұлына тапсырылды.

Фильмде

Мұхаммедті 2003 жылғы "Д.С. Снайпер: 23 күн қорқыныш" фильмінде Бобби Хосея, 2010 жылғы "Д.С. Снайпер" фильмінде Кен Фори, ал 2013 жылғы "Көк каприз" фильмінде Исаия Вашингтон сомдаған.