Кіріспе
Бұл 1919–1921 жылдардағы Ирландия Тәуелсіздік соғысының (немесе Англо-Ирландия соғысының) уақыт жобасы. Ирландия Тәуелсіздік соғысы – партизандық қақтығыс болды және шайқастардың көп бөлігі дәстүрлі соғыс стандарттары бойынша шағын ауқымда жүргізілді. Ирландия Республикалық Армиясы (IRA) мен Ұлыбританияның мемлекеттік күштері (Royal Irish Constabulary (RIC) / Auxiliary Division және Дублин қалалық полициясының (DMP) әскери бөлімшелері – Black and Tans, Ulster Special Constabulary (USC) және Ұлыбритания армиясы) арасында ірі шайқастар болғанымен, қаза болғандардың көпшілігі екі тараптан да жасалған кісі өлтірулер мен жазалау шаралары нәтижесінде туды. Соғыс 1919 жылы Солохедбегте IRA еріктілері Дэн Бриен мен Шон Трейси жасаған санкцияланбаған шабуылмен басталды және 1921 жылдың шілдесінде келісімге келген тыныштық шартымен ресми түрде аяқталды. Дегенмен, зорлық-зомбылық, әсіресе даулы Солтүстік Ирландия аумағында 1922 жылдың ортасына дейін жалғасты (қараңыз, Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстар (1920–1922)). Ирландияның қалған бөлігінде соғыс Англо-Ирландия келісімін қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы Ирландия Азамат соғысына әкеп соқты.
This is a timeline of the Irish War of Independence (or the Anglo Irish War) of 1919–21. The Irish War of Independence was a guerrilla conflict and most of the fighting was conducted on a small scale by the standards of conventional warfare. Although there were some large scale encounters between the Irish Republican Army (IRA) and the state forces of the United Kingdom (Royal Irish Constabulary (RIC)/Auxiliary Division and Dublin Metropolitan Police (DMP) paramilitary units—the Black and Tans, the Ulster Special Constabulary (USC) and the regular British Army), most of the casualties were inflicted in assassinations and reprisals on either side. The war began with an unauthorised ambush by IRA volunteers Dan Breen and Seán Treacy at Soloheadbeg in 1919 and officially ended with a truce agreed in July 1921. However, violence continued, particularly in the disputed territory of Northern Ireland, until mid 1922 (see The Troubles in Northern Ireland (1920–1922)). In the rest of Ireland, the war was followed by the Irish Civil War between supporters and opponents of the Anglo Irish Treaty.
1919 жылдың ақпаны
1919 жылдың 3 ақпанында Эмон де Валера (Синн Фэйн президенті) Сеан МакГарри және Сеан Милроймен бірге Линкольн түрмесінен қашып шықты. Бұл қашуды Гарри Боланд пен Майкл Коллинз ұйымдастырды. Олардың барлығы Синн Фэйн мүшелері болды. 1919 жылдың 23 ақпанында Нодстаун, Типперриде өткен бригада отырысында Үшінші Типперри бригадасының офицерлері (Сеймус Робинсон басшы ретінде қол қойған) барлық британдық әскери және полиция күштеріне Оңтүстік Типперриден кетуге бұйрық беретін жарлық жобасын жасады, және егер олар қалса, олардың "өміріне қауіп келтіріледі" деп есептеледі. Дублиндегі Ирландия еріктілерінің жетекшілері бұл жарлықты мақұлдаудан бас тартып, оны жария етуге тыйым салды. Бірақ бұл жарлық Типперридегі бірнеше жерге ілінді.
1919 жылдың маусым айы
1 маусым 1919 ж.: Де Валера Америка Құрама Штаттарына (АҚШ) кетті. Ол АҚШ үкіметінен Ирландия Республикасын ресми мойындауын алуға, американ халқының қолдауын қамтамасыз етуге және Dáil Éireann мен IRA үшін қаржы жинауға ұмтылды. 6 маусым 1919 ж.: АҚШ Сенаты Париж бейбіт келісімдер конференциясында Dáil Éireann тағайындаған делегацияны тыңдауды және «ирланд халқының өздері қалаған үкімет құруға деген ниетіне» деген ықылас білдіруді сұраған қаулы қабылдады.
1919 жылдың шілдесі
1919 жылдың 4 шілдесі: Синн Фэйн, Ирландиялық еріктілер, Куманна Мбан және Гейл лигасы Типперри округінде тыйым салынды. 1919 жылдың 12 шілдесі: Ольстер Юнионист партиясының төрағасы Эдвард Карсон Ольстерді Ұлыбританиядан бөліп алуға әрекеттенілсе, Ольстер еріктілерін жиналатынын мәлімдеді.
1919 жылдың тамызы
1919 жылғы 4 тамыз: Клэр округіне қарасты Эннистимон маңында патрульде жүрген кезде ИРА екі офицерін қаза қылды. Осы оқиғада ИРА еріктісі жараланды. 1919 жылғы 20 тамызда: Дэйл барлық мүшелері мен лауазымды тұлғаларының, сондай-ақ барлық ирланд еріктілерінің (Республикаға) адалдық ант беруі керек деген шешім қабылдады. Еріктілер 25 тамызда ант беруді бастады. О'Мэлли (жаңа басылым, 1990 ж.) осы антпен ирланд еріктілері Ирландия Республикалық Армиясына (ИРА) айналғанын айтады. 1919 жылғы 23 тамызда: Фианна Эйреннің мүшесі Фрэнсис Мерфи (15 жас) Клэр округінің Эннистимон маңындағы үйіне оқ атқан британдық әскерлердің қолынан қаза тапты. Бұл жақын жерде болған ИРА шабуылына жауап ретінде жасалған деп хабарланды. Британдық армия жауапкершіліктен бас тартса да, сот тергеуі оларды кінәлі деп тапты.
1920 жылдың наурызы
1920 жылдың 2 наурызында: Ирландиялық тегі бар британдық барлау операторы Джон Чарльз Бёрнс («Джек Джеймсон» деген лақап атымен) Дублинде «Жаттық» тобының қолынан қаза тапты. 1920 жылдың 3 наурызында: Фрэнк Шоу Тейлор, жер агенті, Галвей графтығының Атенри қаласының жанында атып өлтірілді. 1920 жылдың 5 наурызында: RIC офицері (Джон Мартин Хинью) Типперри округіне қарасты Буладуффтағы ауылдық дүкенге келгенде атып өлтірілді. 1920 жылдың 16 наурызында: Типперри округіне қарасты Томеварадағы шіркеудің сыртында екі RIC офицері атып өлтірілді. 1920 жылдың 19 наурызында: RIC офицері (Джозеф Муртаг) әріптесінің жерлеуінен оралғанда Корк қаласында IRA жасаған шабуылда қаза тапты. 1920 жылдың 22 наурызында: «Құдай патшаны сақтасын» әнін шырқаған британдық сарбаздар Дублиндегі Портобелло көпірінде наразылық тудырды. Жақын жердегі казармадан келген әскерлер оқ атып, екі бейбіт азаматты өлтірді. 1920 жылдың 24 наурызында: Ирландиялық тегі бар британдық барлау операторы Фредерик МакНатли (Британ армиясының RASC клеркі Брайан Фергус Маллой) IRA-ны тұзаққа түсіруге тырысқаннан кейін Дублинде «Жаттық» тобының қолынан қаза тапты. 1920 жылдың 25 наурызында: «Қара және қоңырлар» Ирландияға келді. Оларға британдықтар Sinn Féin қорларын іздеуді тапсырды; ол Sinn Féin штаб-пәтерінен 71 000 фунт стерлингті табысты тәркіледі және елдегі банктерді тексеру арқылы одан да көп соманы алуға дайын болды. 1920 жылдың 29 наурызында: Ирландияны басқару туралы заң жобасы Вестминстерде 348 дауысқа қарсы 94 дауыспен қабылданды.
1920 жылдың сәуір айы
1920 жылдың 3-4 сәуірінде ИРА ауылдық жерлерде 300-ден астам тасталған RIC казармаларын және 100-ге жуық табыс салығы кеңселерін өртеп жіберді. 5-6 сәуір аралығында тағы 150 казарма қиратылды. Майо округындағы Баллихаунисте акциз кеңсесіне шабуыл жасағанда ИРА үш адамнан тұратын күзет тобының екі офицерін атып, жарақаттады. 5 сәуір 1920: ИРА тұтқындары Маунтджой түрмесінде аштық жариялап, соғыс тұтқыны мәртебесін талап етті. Дублин қалалық полициясының (DMP) "G" бөлімшесінің детектив-констеблі Гарри Келлз "Қысқа тобы" тарапынан Дублинде өлтірілді. 18 сәуір 1920: ИРА Клмихилдегі шіркеуден шығып бара жатқан RIC офицерлерінің тобына шабуыл жасады. РИК офицері мен ИРА еріктісі қаза тауып, бірнешеуі жараланды. 29 сәуір 1920: ИРА Дублин округындағы Рэш RIC казармасына шабуыл жасап, РИК сержанты Джон Брэддиді қаза қылды. 9 мамыр 1920: Фрэнк Айкен басшылығымен 200-ге жуық ИРА еріктілері Армаг округындағы Ньютоунхамилтон қаласындағы RIC казармасына шабуыл жасады. Екі сағаттық атыс салдарынан ИРА жарылғыш заттармен казарма қабырғасын бұзып, ғимаратқа кірді. РИК картоп шашырату машинасынан алынған бензин құйып, ғимаратты өртеп жібергенше берілуден бас тартты. 10 мамыр 1920: Үш RIC офицері ИРА-ның Тимолейг маңындағы Ахавада Кросс ауылында жасаған шабуылында қаза тапты. 11 мамыр 1920: ИРА еріктілері Типпери округындағы Холлифордтағы RIC казармасын жойды. Дублиндегі Рокбруктағы РИК казармасы да қиратылды. 13 мамыр 1920: Лоуренс Амброз Уолдронның (Дублин округының депутаты) қызметкері У. Дж. Маккейб Киллиниде атып өлтірілді. 14-15 мамыр 1920: Дэйлдің барлық мүшелері (бұрын түрмеде отырмағандар) пошта арқылы "Көзге көз, тіске тіс. Сондықтан, жанға жан" деген хабарлама алды. 20 мамыр 1920: Дублин портының жұмысшылары британдық әскери жабдықтарын тиеуден бас тартты, оларға Ирландия көлік және жалпы жұмысшылар одағының мүшелері қосылды; әсіресе британдық әскерді тасымалдайтын пойызды жүргізуден бас тартқан теміржол жұмысшылары. Жүздеген адам жұмыстан шығарылса да, ереуіл желтоқсанға дейін жалғасты. Екі RIC офицері қаза тауып, екеуі жараланды, ал тағы он адам бағынды. ИРА еріктісі (капитан Лиам Скалли) қаза тапты. 29 мамыр 1920: ИРА еріктісі Томас Шеридан Каван округындағы Кроссониде екі RIC офицерін қарусыздауға тырысқанда атып өлтірілді. Бір офицер мен тағы бір ерікті жарақат алды. Шеридан соғыс кезінде Каван округында қаза тапқан үш ИРА еріктісінің бірі болды.
1922 жылдың тамызы
1922 жылдың 30 тамызы: Дублинде британдық лейтенант өлі күйде табылды. Белгісіз біреу немесе бірнеше адам оқтап өлтірген; тағы екі британдық әскер қаза тапты.