Кіріспе

Құстарды ұстау үшін қолданылатын жабысқақ зат. Құс шырыны — құстарды ұстауға арналған жабысқақ зат. Ол бұтақ немесе бұтақшаға жағылады, құс қонып қалып, тұзаққа түседі. Көптеген елдерде оның қолданылуы заңсыз.

Өндiру

Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл зат әртүрлі тәсілдермен және әртүрлі материалдардан дайындалған. Оңтүстік Африкада құс желімі (африкаанс тілінде voëlent деп аталады) омыртқа жемістерінен жасалады. Біршама піскен жемістерді жабысқақ болғанша шайнап, содан кейін массаны екі алақан арасында ысқылап, ұзын және өте жабысқақ жіптерге айналдырады. Осы жіптерді құстар қонған жіңішке ағаш бұтақтарына орап қояды. Еуропада кең таралған түрі – 10-12 сағат қайнатылған жиде қыртысынан жасалады. Жасыл қабық басқа бөліктерден ажыратылғаннан кейін, оны ылғалды жерде екі апта сақтайды. Содан кейін ағаш талшықтары қалмайынша қалың қоспаға дейін ұсатады және ағын сумен шайып, ұсақ бөлшектер жоқ болғанша жуады. Төрт-бес күн бойы ашытқаннан кейін, көбіне майын сығып алады, сосын затты от үстінде жаңғақ майының үштен бір бөлігімен араластырады. Осылайша, оны қолдануға дайын жасайды. Азияда тағы бір танымал түрі – Ilex integra ағашынан жасалады. Орхидея аралында тао халқы да илекс интеграны қолданады, оны никет деп атайды. Аралдың ауыл тұрғындары бұл затты құстардың бірнеше түрін аулау үшін пайдаланған. Яйо ауылында оны бамбук таяқшаларына жағып, қоңыр құлақты сүрегін аулаған. Бұл практика туралы олардың ауыл әнінде де айтылады. Дамаскіден алынған құс желімі себестен дәндерінен жасалған, олардың ядролары жиі кездеседі. Бірақ бұл түр аяз бен ылғалға төтеп бере алмады. Дегенмен, 2020 жылдың қараша айында бас прокурор Джулиан Кокотт жабысқақ тұзақтардың 2009 жылғы ЕО Құстар директивасына сәйкес келетінін және құс желімін пайдалануға қойылған тыйымнан рұқсат етілген ерекшелік екенін мәлімдеді. Испанияның Валенсия аймағында құс желімі (жергілікті атауы parany) көбінесе әншіл құсты аулау үшін қолданылады. Бұл құс Испанияның барлық аймақтарында деликатес саналады және көптеген жергілікті рецепттерде пайдаланылады. Еуропалық Одақ бұл практиканы тоқтатуға тырысса да, бұл аймақта оған әлі де жол беріліп келеді. 2021 жылдың наурыз айында Еуропалық сот бұл практиканы Еуропалық Одақта заңсыз деп таныды.

Басқа қолданыстар

Біздің заманымыздан бұрын IV ғасырдағы грек жазушысы Эней Тактикус (34.1–2) құс шырынын ағаш және басқа жанғыш материалдардың өртенуін тоқтату үшін, олардың бетіне жағылуын ұсынады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық жабысқақ бомбалар жасауға құс шырыны қолданылған.