Кіріспе

Бұршақ тұқымдас өсімдіктер түрі

| сурет = Hitachi's tree (cropped). jpg
| сурет сипаттамасы = Гавайидегі Moanalua бағындағы Hitachi ағашы
| статусы = LC
| статустық жүйе = IUCN3.1
| статустық сілтеме =
| статусы2 = G5
| статусы2 жүйесі = TNC
| статусы2 сілтемесі =
| туыс = Samanea
| түрі = saman
| авторы = (Jacq.) Merr. | синонимдер =
| синонимдер сілтемесі = және Орталық және Оңтүстік Америкаға тән. Ол көбінесе Samanea туысына жатқызылады, бірақ басқа авторлар оны толығымен Albizia туысына қосады. Оның таралу аймағы Мексикадан оңтүстікке қарай Перу мен Бразилияға дейін созылады, бірақ ол Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға, сондай-ақ Гавайиді қоса алғанда, Тынық мұхиты аралдарына кеңінен таралған. Бұл өте танымал ағаш, оның туысы ішінде леббек пен қызғылт сириспен ғана бәсекелесе алады. Ол көптеген тілдерде белгілі және өзінің туған жерінде көптеген жергілікті аттары бар; Ағаштың үлкен бұтақтары, әсіресе жаңбыр кезінде, сынды. Бұл қауіпті болуы мүмкін, өйткені ағаш көшелерді көгалдандыру үшін жиі қолданылады. Жаңбыр ағашының жапырағы 6-16 жапырақшадан тұрады, әр жапырақша алмаз тәрізді, ұзындығы және ені, үстіңгі беті доғал, астыңғы жағы жұқа түкпен жабылған. Ағаш құрғақ мезгілде біраз уақытқа жапырақтарын төгеді.

Гүлдер мен тұқымдар

Ағаштың гүлдері қызғылт түсті болып келеді, олардың аталықтары ақ және қызыл түсті, әр гүлшоғырында 12–25 гүлден тұрады. Мұндай гүлшоғырлары мыңдағанға жетеді, соның нәтижесінде ағаш толығымен гүлге толып кетеді.

Аттар

Ағылшын тілінде ол әдетте жаңбыр ағашы немесе саман деп аталады. Оны "маймыл бұршағы", "ұлы тибет", "инга саман", "сиыр тамаринді", Шығыс Үндістан жаңғағы", "соар" немесе "суар" деп те атайды. Кариб теңізінің ағылшын тіліндегі аймақтарында Гренадада кокостамарин, Гайанада француз тамаринді, Тринидадта самаан ағашы деп аталады. "Жаңбыр ағашы" атауының шығу тегі белгісіз. Ол әртүрлі түрде Индонезия мен Малайзиядағы жергілікті атауларға жатқызылады – ki hujan немесе pokok hujan ("жаңбыр ағашы"), себебі оның жапырақтары жаңбырлы күндері бүктеліп, жаңбырдың ағаш арқылы түсуіне мүмкіндік береді; ағаш астындағы шөптің қоршаған аумақтармен салыстырғанда көп болуы; жапырақтармен қоректенетін цикадалардың бал тәрізді шырыштың тұрақты тамшысы; жапырақ сағақтарындағы нектарийлерден шығатын қантты секрецияның сирек жауыны; немесе қатты гүлдену кезінде тостағаншалардың түсуі. Кариб бассейнінде бұл өсімдік кейде марсав деп аталады. Ол сондай-ақ Кубада альгарробо, Гаитиде гуаннегуль, Ямайкада гуанго немесе гуанго деп аталады. Француз тілінде сөйлейтін аралдарда оны гуаннегуль немесе саман деп атайды. Латын Америкасында ол саман, сенисаро, сенисеро, генисаро, каррето, каррето негро, дельмонте, дормилон, гуаннегуль, альгарробо дель паис, альгарробо, кампано, карабели, куджи, лара, уреро немесе сарза (испан тілінде); және хорона (португал тілінде) деп танылады. Алғашқысы vaivai ("сулы" – ағаштың "жаңбырына" сілтеме жасап) + vavalagi ("шетелдік") сөздерінен құралған. Фиджидегі Вануа Левудың кейбір аймақтарында тұқымдықтарының дыбысына байланысты леббекті сипаттау үшін vaivai сөзі қолданылады, ал A. saman үшін mocemoce ("ұйықтап жатқан" немесе "ұйықтаған") сөзі қолданылады, себебі оның жапырақтары "ұйықтап" көрінеді. Оңтүстік-Шығыс Азияда ол акасия немесе Пало де Чына (Филиппин); ампиль баранг ("Батыс тамаринді" – Камбоджа); ก้ามปู (кампу), ฉําฉา (шамча), จามจุรีแดง (чамчури даенг), จามจุรี (чамчури) (тай тілінде); ကုက္ကို (кокко) (Мьянма); және còng, muồng tím, немесе cây mưa ("жаңбыр ағашы") (Вьетнамда) деп аталады. Оңтүстік Азияда ол санскрит тілінде shiriisha; бенгал тілінде শিরীষ (shirish); гужарати тілінде shirish; хинди тілінде सीरस (vilaiti siris); каннада тілінде bagaya mara; малаялам тілінде ചക്കരക്കായ് മരം (chakkarakkay maram); маратхи тілінде विलायती शिरीश; сингаль тілінде mara; тамил тілінде தூங்குமூஞ்சி மரம் (thoongu moonji maram, "ұйықтап жатқан бетті ағаш") және నిద్ర గన్నేరు (nidra ganneru) (телугу тілінде) деп танылады. Мадагаскарда ол бонара (мбаза), кили вазаха, мадиромани, мампихе немесе мампохехи деп те аталады. Еуропаның әдетте бұл ағаш өспейтін аймақтарында оның атауы көбінесе "жаңбыр ағашы" деген сөздің тікелей аудармасы болып табылады. Мысалы, arbre à (la) pluie (Франция), árbol de lluvia (Испания) және Regenbaum (Германия).

Қолдану

Жеуге жарамды жемістің қабығы лимон сияқты дәмді сусынға айналдырылуы мүмкін; сонымен қатар, қабық бензинге қосымша ретінде қолданылады. Өсімдіктің кхмер тіліндегі ресми атауы – , себебі оның гүлдері шамридің (ағылшын тілінде як деп белгілі) әдемі ұзын шашты құйрығына ұқсайды. (Француз тамаринді) – Камбоджада оның тағы бір аты.

Өлім даласындағы шанкири ағаштары

Камбоджаға әкелінгеннен бері, Чанкири ағашының биік болғаны және кең жапырақтарының үлкен аумақтарға көлеңке түсіруіне байланысты ел бойынша кеңінен отырғызылды. Көптеген Чанкири ағаштарын Камбоджа геноциді кезінде Қызыл кхмерлер қолданған, Қияу алаңдарында да кездестіруге болады, бірақ бұл ағаштар одан бұрын егілген. Режимге қарсы қылмыс жасады деген айыппен ұсталған ата-аналары бар балалар мен нәрестелерді ағаштарға тиістіріп ұрып-соққан, осылайша балалардың "өсіп, ата-аналарының өлімінен кек алмауына" үміттенген. Қияу алаңындағы Чанкири ағашының, Қызыл кхмерлердің жас балаларды ұрып-соққан көптеген ағаштардың бірі болуы кездейсоқтықтан болды және Чанкири ағашы мен Қызыл кхмерлер арасында жергілікті халық арасында ешқандай нақты байланыс жоқ.

Венесуэлада

1799–1804 жылдары Александр фон Гумбольдт Америкаға саяхат жасағанда, Венесуэланың Маракай қаласының жанында алып саман ағашын кездестірді. Ол шатыр тәрізді қаптамасының айналасын 576 фут (шамамен 180,8 м) деп өлшеді, оның диаметрі 190 фут (шамамен 59,6 м) болды, ал діңінің диаметрі 9 фут (шамамен 2,8 м) және биіктігі 60 футқа (шамамен 19 м) жетеді. Гумбольдт бұл ағаштың Венесуэланың испан отарлауынан бері көп өзгермегенін айтты; ол оны Тенерифедегі Икод-де-лос-Винос қаласындағы әйгілі Канар аралдарының айдаһар ағашына (Dracaena draco) шамамен тең деп бағалады. Саман де Гюер (Гумбольдт жазған Заманг дель Гуаер) деп аталатын бұл ағаш бүгінге дейін тұр және Венесуэланың ұлттық қазынасы болып саналады. Тенерифедегі айдаһар ағашы сияқты, Венесуэладағы саман ағашының жасы да нақты емес. Гумбольдттың баяндамасынан көрініп тұрғанындай, жергілікті дәстүр бойынша, оның жасы 500 жылдан асып түседі, бұл осы туысқа қарағанда өте ұзақ мерзім. Дегенмен, ағаш қазір 200 жылдан астам уақыттан бері тіршілік етеді, бірақ ол ерекше бір дана; тіпті білімді Гумбольдт та оның Шенбрунн сарайының жылыжайларындағы саман ағаштарымен бір түр екеніне сенбеді. Үндістанның Ассам штатындағы Гувахати қаласында, Брахмапутра өзенінің жағасында орналасқан "Брахмапутра жаңбыр ағашы" деп аталатын танымал дананың барлық саман ағаштарының ішінде ең жуан діңі бар – кеуде биіктігінде (DBH) диаметрі шамамен 12 фут (4 м). Гүл тозаңдарының мөлшері шамамен 119 микронды құрайды және ол 24-32 данадан тұратын полиад болып табылады.

Көміртегі тұтқындауы

Көміртегіді ұстап алу – атмосферадан көмірқышқыл газын ұзақ мерзімге қабылдау және алып тастау процесі. Индонезияның Богор ауыл шаруашылығы институтының Орман шаруашылығы мектебінде жүргізілген зерттеулерге сәйкес, шаңырағының диаметрі шамамен 1 метр болатын жетілген ағаш жылына белгілі бір мөлшерде CO2 сіңіреді. Ағаштар Кудус және Демак қалаларында отырғызылды, сондай-ақ Семарангтан Лосариге дейінгі жол жиегінде де отырғызылатын болады.