Кіріспе
Солтүстік Америкалық жеміс ағаштарының туысы
the various species of pawpaws in the American plant genus Asimina
Asimina is a genus of small trees or shrubs described as a genus in 1763. Asimina is the only temperate genus in the tropical and subtropical flowering plant family Annonaceae. Asimina have large, simple leaves and large fruit. It is native to eastern North America and collectively referred to as pawpaw. The genus includes the widespread common pawpaw Asimina triloba, which bears the largest edible fruit indigenous to the United States. The common pawpaw is a patch forming (clonal) understory tree found in well drained, deep, fertile bottomland and hilly upland habitat. Pawpaws are in the same plant family (Annonaceae) as the custard apple, cherimoya, sweetsop, soursop, and ylang ylang; the genus is the only member of that family not confined to the tropics.
Америка өсімдіктер туысы Asimina-ның әртүрлі түрлері – паупау.
the various species of pawpaws in the American plant genus Asimina
Asimina is a genus of small trees or shrubs described as a genus in 1763. Asimina is the only temperate genus in the tropical and subtropical flowering plant family Annonaceae. Asimina have large, simple leaves and large fruit. It is native to eastern North America and collectively referred to as pawpaw. The genus includes the widespread common pawpaw Asimina triloba, which bears the largest edible fruit indigenous to the United States. The common pawpaw is a patch forming (clonal) understory tree found in well drained, deep, fertile bottomland and hilly upland habitat. Pawpaws are in the same plant family (Annonaceae) as the custard apple, cherimoya, sweetsop, soursop, and ylang ylang; the genus is the only member of that family not confined to the tropics.
Asimina – 1763 жылы туыс ретінде сипатталған шағын ағаштар немесе бұталардың туысы. Asimina тропикалық және субтропикалық гүлді өсімдіктер отбасы Annonaceae-ның орташа белдеуде өсетін жалғыз туысы болып табылады. Asimina-ның ірі, қарапайым жапырақтары мен үлкен жемістері бар. Бұл Солтүстік Американың шығысында өсетін және жиынтығында паупау деп аталатын өсімдік. Туысқа кең таралған Asimina triloba, АҚШ-та өсетін ең ірі жеуге жарамды жемісті беретін паупау да кіреді. Жалпы паупау – жақсы су өткізетін, терең, құнарлы жазық жерлерде және төбелі таулы жерлерде өсетін (клоналды) тоғай ағашы. Паупаулар – бұл өсімдік отбасының (Annonaceae) құрамына кремді алма, шеримоя, тәтті жеміс, қышқыл жеміс және иланг-иланг кіреді; бұл туыс сол отбасының тропиктермен шектелмеген жалғыз өкілі.
the various species of pawpaws in the American plant genus Asimina
Asimina is a genus of small trees or shrubs described as a genus in 1763. Asimina is the only temperate genus in the tropical and subtropical flowering plant family Annonaceae. Asimina have large, simple leaves and large fruit. It is native to eastern North America and collectively referred to as pawpaw. The genus includes the widespread common pawpaw Asimina triloba, which bears the largest edible fruit indigenous to the United States. The common pawpaw is a patch forming (clonal) understory tree found in well drained, deep, fertile bottomland and hilly upland habitat. Pawpaws are in the same plant family (Annonaceae) as the custard apple, cherimoya, sweetsop, soursop, and ylang ylang; the genus is the only member of that family not confined to the tropics.
Аттар
Асимина туысының атауын алғаш рет шотланд тегі бар француз натуралисі Мишель Адансон сипаттап, атады. Атауы белгісіз шығу тегі бар америкалық халықтардың «ассимин» деген сөзінен, француз колониялық «ассиминиер» арқылы алынған. «Паупау» (американдық) деген жалпы атауы, сондай-ақ «пау пау», «паупау» және «папау» деп те жазылады, бұл атау олардың жемістерінің сыртқы ұқсастығынан испан тіліндегі «папайя» сөзінен туындаған болуы мүмкін.
Сипаттама
Паупау - бұталар немесе 12 метрге дейін кішкентай ағаштар. Солтүстік, суыққа төзімді жалпы паупау (A. triloba) жапырақты, ал оңтүстік түрлері көбінесе мәңгі жасыл. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, кері-жұмыртқа тәрізді, шеттері бүтін, 15-30 см ұзын және 8-15 см енді. Паупау гүлдері жеке-жеке немесе сегізге дейін шоғырланған гүлшошалармен өседі; олар ірі, 4–6 см диаметрінде, толық гүл, үш тостаған жапырақшасы және алты күлте жапырақшасы (үш үлкен сыртқы күлте жапырақшасы, үш кішірек ішкі күлте жапырақшасы) бар. Күлте жапырақшаларының түсі ақтан күлгіш-қызғылт немесе қоңыр-қызылға дейін өзгереді. Жалпы паупаудың жемісі - ірі, жеуге жарамды жидек, 15-30 см ұзын және 8-15 см енді, көптеген тұқымдары бар; піспеген кезде жасыл, толыққанда сары немесе қоңыр түске енеді. Оның дәмі банан мен мангоға ұқсас, бірақ сорттарына байланысты айтарлықтай өзгереді және көптеген жемістерге қарағанда көбірек белок қамтиды. Asimina angustifolia Raf. 1840, A. Gray 1886 емес; Флорида, Джорджия, Алабама, Оңтүстік Каролина. Кейбір мамандар бұл түрді A. longifolia-ның синонимі деп санайды. Asimina incana (W. Bartram) Exell – жүнді паупау. Флорида және Джорджия. (Annona incana W. Bartram) Asimina longifolia Raf. – жіңішке жапырақты паупау. Флорида, Джорджия және Алабама штаттары. Asimina manasota DeLaney – Манасота паупауы, Флориданың екі округіне (Manatee + Sarasota) тән; алғаш рет 2010 жылы сипатталған. Кейбір мамандар бұл түрді мойындамайды. Asimina pulchella (Small) Rehder & Dayton – ақ аққуыл банан. Флориданың 3 округінде өседі. (Қауіпті түр) Asimina rugelii B. L. Rob – сары аққуыл банан. Флорида штатының Волусия округінің эндемигі (жою қаупі бар). Asimina obovata (Willd.) Nash) (Annona obovata Willd.) – туылған паупау немесе ірі гүлді паупау. Флорида. Asimina parviflora (Michx.) Dunal – кішкентай гүлді паупау. Техастан Вирджинияға дейінгі Оңтүстік штаттары. Asimina pygmaea (W. Bartram) Dunal – ергежейлі паупау. Флорида және Джорджия. Asimina reticulata Shuttlw. ex Chapman – торлы паупау. Флорида және Джорджия. Asimina spatulata (Kral) D. B. Ward – жіңішке жапырақты паупау. Флорида және Алабама. Кейбір мамандар бұл түрді синоним деп санайды. Asimina tetramera Small – төрт күлтелі паупау. Флорида (жою қаупі бар). Asimina triloba (L.) Dunal – жалпы паупау. Канаданың оңтүстік Онтариосы және АҚШ-тың шығыс бөлігі, Нью-Йорктан батысқа қарай Небрасканың оңтүстік-шығысына дейін, оңтүстікке қарай Флориданың солтүстігіне және Техастың шығысына дейін. (Annona triloba L.)
Asimina longifolia Raf. – slimleaf pawpaw. Florida, Georgia, and Alabama. Asimina manasota DeLaney – Manasota papaw native to two counties in Florida (Manatee + Sarasota); first described in 2010 Not recognized by some authorities. Asimina pulchella (Small)Rehder & Dayton – white squirrel banana. Endemic to 3 counties in Florida. (endangered)
Asimina rugelii B. L. Rob – yellow squirrel banana. Endemic to Volusia county Florida (endangered)
Asimina obovata (Willd.) Nash) (Annona obovata Willd.) – Flag pawpaw or Bigflower pawpaw – Florida
Asimina parviflora (Michx.) Dunal – smallflower pawpaw. Southern states from Texas to Virginia. Asimina pygmaea (W. Bartram) Dunal – dwarf pawpaw. Florida and Georgia. Asimina reticulata Shuttlw. ex Chapman – netted pawpaw. Florida and Georgia. Asimina spatulata (Kral) D. B. Ward – slimleaf pawpaw. Florida and Alabama Regarded as a synonym by some authorities. Asimina tetramera Small – fourpetal pawpaw. Florida (endangered)
Asimina triloba (L.) Dunal – common pawpaw. Extreme southern Ontario, Canada, and the eastern United States from New York west to southeast Nebraska, and south to northern Florida and eastern Texas. (Annona triloba L.)
Экология
Жалпы павапау көлеңкелі, құнарлы жерлердің төмендігінде өседі, онда ол орманның тығыз өсімдігін құрайды, көбінесе жеке, кішкентай, жіңішке ағаштардың тобы немесе қалыңдығы түрінде кездеседі. Павапау гүлдері жәндіктермен тозаңданады, бірақ жеміс беруі шектеулі, себебі гүлдің иісі нашар немесе кейде мүлдем болмайды, сондықтан оған қанша да бір тозаңдаушы жәндік тартылмайды. Гүлдер шіріген етке ұқсас иіс шығарады, бұл құрттар мен өлік жейтін қоңыздарды тозаңдану үшін тартады. Павапау өсімдіктеріне жеміс-жидектерді жейтін, өліктерге тартылатын шыбықтар мен қоңыздар да тартылады. Тозаңданудың қиындығына байланысты, кейбір ғалымдар гүлдердің өзін-өзі тозаңдандыра алмайтынына сендіреді. Павапау жемісін түлкілер, опоссумдар, батпақ тышқандары және еноттар жей алады. Павапаудың жапырақтары мен бұтақтарын қояндар мен бұғылар сирек жейді. Жалпы павапау ағашының жапырақтарында, бұтақтарында және қабығында ацетогенин деп аталатын табиғи инсектицидтер бар. Зебра құйрықты көбелектің дернәсілдері павапаудың әртүрлі түрлерінің жас жапырақтарымен ғана қоректенеді, бірақ өсімдіктерде көптеп кездеспейді. Павапау эволюциялық анахронизм саналады, онда бұрын жойылған эволюциялық серіктес, мысалы плейстоцен мегафаунасының түрлері, бұл жемісті жеп, тұқымдардың таралуына көмектескен.
Өсіру және пайдалану
Қарақұрттың (A. triloba) жабайы жидектері Солтүстік Американың шығысындағы ағаштың кең таралған ареалында көптен бері бағалы тағам болып саналады. Сақтаудың басқа да тәсілдеріне кептіру, джем немесе желе жасау және қатыру (пресстеу) кіреді. Жемістің қамыры көбінесе жергілікті десерттерді пісіруде қолданылады, көптеген бананға негіделген рецептерде қарақұртты алмастыруға болады. Жалпы қарақұрт экологиялық жаңарту шараларында маңызды, себебі бұл ағаш ылғалды топырақта жақсы өседі және күшті тамыр жүйесі бар клоналдық бұталар құруға бейім.
Тарих
Папопау туралы ең алғашқы жазба 1541 жылғы испандық де Сото экспедициясының баяндамасында кездеседі, олар Миссисипи өзенінен шығысқа қарайғы жергілікті американдықтар оны өсіріп жатқанын анықтады. Салқындатылған папопау жемісі Джордж Вашингтонның сүйікті десерті болған, ал Томас Джефферсон оны Вирджиниядағы Монтичеллодағы үйіне отырғызды. Льюис пен Кларк экспедициясы саяхаттары кезінде кейде папопаумен күш алды. Дэниел Бун да папопауды тұтынған және оны жақсы көрген. 2009 жылы қарапайым папопау Огайо штатының туған жер жемісі деп жарияланды. Сансыз папопау фестивальдері осы өсімдікті және оның жемісін тойлап өткізілді.