Қоянтұқымы және оның пайдасы

Кіріспе

Кокос ағашы – пальма тұқымдасына жататын өсімдік. Бұл өсімдік кокос пальмасының (Cocos nucifera) толық түрі, оның тұқымы немесе жемісі болуы мүмкін. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, кокос – жаңғақ емес, дәнек жеміс. Олар тропикалық жағалау аймақтарында кең таралған және тропиктің мәдени символы болып табылады. Кокос ағашы көптеген мақсаттар үшін тағам, отын, косметика, дәстүрлі медицина және құрылыс материалдарын қамтамасыз етеді. Піскен тұқымның ішкі қабығы және одан алынатын кокос сүті тропикалық және субтропикалық аймақтардағы көптеген адамдардың диетасының маңызды бөлігін құрайды. Кокос басқа жемістерден эндоспермінде "кокос суы" немесе "кокос шырыны" деп аталатын көп мөлшерде мөлдір сұйықтық болуымен ерекшеленеді. Піскен кокостың жеуге жарамды тұқымын пайдалануға болады немесе қабығынан май және өсімдік сүті, қатты қабығынан көмір, ал талшықты қабығынан кокос өндіруге болады. Кокостың кептірілген қабығы копра деп аталады, ал одан алынған май мен сүт көбінесе тамақ дайындауда, әсіресе қуыруда, сондай-ақ сабын мен косметикада қолданылады. Кокостың тәтті шырынынан сусын жасауға болады немесе оны пальма шарабына немесе кокос сірке суына айналдыруға болады. Қатты қабықтары, талшықты қабықтары және ұзын қауырсын жапырақтары жиһаз және әшекей бұйымдарын жасау үшін материал ретінде қолданылуы мүмкін. Кокос белгілі бір қоғамдарда, әсіресе Батыс Тынық мұхитының австронезиялық мәдениеттерінде мәдени және діни маңызға ие, онда ол мифологияларында, әндерінде және ауызша дәстүрлерінде кездеседі. Оның піскен жемістерінің құлауы кокосқа байланысты өлім туралы алаңдаушылыққа әкелді. Ол колониялық дәуірдегі анимистік діндерде де маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, ол Оңтүстік Азия мәдениеттерінде діни маңызға ие, онда ол индуизмнің қасиетті рәсімдерінде қолданылады. Кокос индуизмдегі неке және құдайға табыну рәсімдерінің негізін құрайды. Ол 1963 жылы Вьетнамда құрылған Кокос дінінде де маңызды рөл атқарады. Кокосты алғаш рет Оңтүстік-Шығыс Азиядағы австронезиялық халықтар өсіріп, неолит дәуірінде теңіз арқылы көшу арқылы Тынық мұхиты аралдарына дейін шығысқа, ал Мадагаскар мен Комор аралдарына дейін батысқа тарады. Олар австронезиялықтардың ұзақ теңіз саяхаттарында азық-түлік пен судың тасымалданатын көзін қамтамасыз ету арқылы маңызды рөл атқарды, сондай-ақ австронезиялық қайықтарының құрылыс материалдарын да қамтамасыз етті. Кокос кейіннен Оңтүстік Азия, Араб және Еуропалық теңізшілер арқылы Үнді және Атлант мұхиттарының жағалауларында таратылды. Осы бөлек таралуларға сүйенсек, кокос популяцияларын Тынық мұхиты кокостары мен Үнді-Атлант мұхиты кокостары деп бөлуге болады. Кокосты еуропалықтар Америкаға колониялық дәуірде Колумбия алмасу кезінде әкелді, бірақ Панамаға Тынық мұхиты кокосын австронезиялық теңізшілер әкелген болуы мүмкін. Кокостың эволюциялық шығу тегі даулы, теориялар оның Азияда, Оңтүстік Америкада немесе Тынық мұхиты аралдарында пайда болғанын көрсетеді. Ағаштар 30 метрге дейін өсе алады және жылына 75 жеміс бере алады, бірақ 30-дан аз жеміс беруі жиі кездеседі. Өсімдіктер суыққа төзімді емес және оларға көп жауын-шашын және толық күн сәулесі қажет. Көптеген жәндіктер мен аурулар осы түрге зиян келтіреді және коммерциялық өндіріс үшін қиындық тудырады. 2022 жылы әлемдегі кокостың 73% -ын Индонезия, Үндістан және Филиппин өндірді.

Species of plant in the palm family
the plant

The coconut tree (Cocos nucifera) is a member of the palm tree family (Arecaceae) and the only living species of the genus Cocos. can refer to the whole coconut palm, the seed, or the fruit, which botanically is a drupe, not a nut. They are ubiquitous in coastal tropical regions and are a cultural icon of the tropics. The coconut tree provides food, fuel, cosmetics, folk medicine and building materials, among many other uses. The inner flesh of the mature seed, as well as the coconut milk extracted from it, form a regular part of the diets of many people in the tropics and subtropics. Coconuts are distinct from other fruits because their endosperm contains a large quantity of clear liquid, called "coconut water" or "coconut juice". Mature, ripe coconuts can be used as edible seeds, or processed for oil and plant milk from the flesh, charcoal from the hard shell, and coir from the fibrous husk. Dried coconut flesh is called copra, and the oil and milk derived from it are commonly used in cookingfrying in particularas well as in soaps and cosmetics. Sweet coconut sap can be made into drinks or fermented into palm wine or coconut vinegar. The hard shells, fibrous husks and long pinnate leaves can be used as material to make a variety of products for furnishing and decoration. The coconut has cultural and religious significance in certain societies, particularly in the Austronesian cultures of the Western Pacific where it features in their mythologies, songs, and oral traditions. The fall of its mature fruit has led to a preoccupation with death by coconut. It also had ceremonial importance in pre colonial animistic religions. It has also acquired religious significance in South Asian cultures, where it is used in rituals of Hinduism. It forms the basis of wedding and worship rituals in Hinduism. It also plays a central role in the Coconut Religion founded in 1963 in Vietnam. Coconuts were first domesticated by the Austronesian peoples in Island Southeast Asia and were spread during the Neolithic via their seaborne migrations as far east as the Pacific Islands, and as far west as Madagascar and the Comoros. They played a critical role in the long sea voyages of Austronesians by providing a portable source of food and water, as well as providing building materials for Austronesian outrigger boats. Coconuts were also later spread in historic times along the coasts of the Indian and Atlantic Oceans by South Asian, Arab, and European sailors. Based on these separate introductions, coconut populations can still be divided into Pacific coconuts and Indo Atlantic coconuts, respectively. Coconuts were introduced by Europeans to the Americas during the colonial era in the Columbian exchange, but there is evidence of a possible pre Columbian introduction of Pacific coconuts to Panama by Austronesian sailors. The evolutionary origin of the coconut is under dispute, with theories stating that it may have evolved in Asia, South America, or Pacific islands. Trees grow up to tall and can yield up to 75 fruits per year, though fewer than 30 is more typical. Plants are intolerant to cold and prefer copious precipitation and full sunlight. Many insect pests and diseases affect the species and are a nuisance for commercial production. In 2022, about 73% of the world's supply of coconuts was produced by Indonesia, India, and the Philippines.

Этимология

Атауы ежелгі португал тіліндегі "коко" сөзінен шыққан, яғни "бас" немесе "кеңес" деген мағынаны білдіреді, себебі кокос қабығындағы үш ойыс бет пішініне ұқсайды.

Сипаттама

Кокос нуцифера - биіктігіне дейін өсетін үлкен пальма, жапырақтары ұзын, жапырақшалары ұзын; ескі жапырақтары таза жұлынып түсіп, діңге тегіс бет береді. Құнарлы топырақта биік кокос пальмасы жылына 75-ке дейін жеміс бере алады, бірақ көбінесе 30-дан кем береді. Тиісті күтім мен өсіру жағдайында кокос пальмалары алғашқы жемісін 6-10 жылда береді, ал толық өнімділікке 15-20 жылда жетеді. Тынық мұхиты кокосының нағыз сорттарын австронезиялық халықтар ежелгі заманнан бері өсіріп келеді. Бұл сорттар өсудің баяулауы, кокос суының тәттілігі және көбінесе жемістерінің ашық түсті болуы үшін таңдалған. Майпан, Король және Макапуно сияқты көптеген қазіргі сорттар да өсіріледі. Олар кокос суының дәміне, жемістің түсіне және басқа да генетикалық ерекшеліктеріне қарай өзгешеленеді.

Жемістер

Ботаникалық тұрғыдан алғанда, кокостың жемісі – нағыз жаңғақ емес, шөптесін жеміс. Басқа жемістер сияқты, оның үш қабаты бар: экзокарп, мезокарп және эндокарп. Экзокарп – әдетте сары-жасылдан сары қоңырға дейін түсті, жылтыраған сыртқы тері. Мезокарп – көптеген дәстүрлі және коммерциялық мақсаттарда қолданылатын кокос талшығынан (коир) тұрады. Экзокарп пен мезокарп кокостың "қабығын" құрайды, ал эндокарп – кокостың қатты "қабығын". Эндокарп қалың және алыс жағында үш ерекше өскіндік тесігі (микропильдер) бар. Екі тесік бітелген ("көздер"), ал біреуі функционалды. Эндокарптың ішкі бөлігі қуыс және қалың қоңыр түсті тұқымдық қабықпен қапталған. Эндокарп бастапқыда көп ядролы сұйық эндосперммен (кокос суы) толтырылады. Даму кезінде эндокарп қабырғаларының бойында эндоспермнің жасушалық қабаттары жиналады, қалыңдығы жетеді. Соңында олар жеуге жарамды қатты эндосперм ("кокос еті") құрайды, ол уақыт өте келе қатаяды. Кішкентай цилиндр тәрізді ұрық эндоспермнің функционалды тесігінен тікелей төменгі қатты эндоспермге орналасқан. Жеміс пісу кезінде ұрық функционалды тесіктен шығып, орталық қуыста гаусториум (кокос өркені) құрайды. Гаусториум қатты эндоспермді сіңіріп, көшетті қоректендіреді. Кокос жемісі екі түрлі формада болады. Жабайы кокостардың сопақша үшбұрышты жемісі қалың қабықпен және аз мөлшерде эндосперммен сипатталады. Бұл жемістердің су бетінде жақсы жүзуіне және құмды жағалауларға оңай орналасуына мүмкіндік береді, бұл олардың пішінін мұхит арқылы таралуға қолайлы етеді. Дегенмен, экспортқа сатылатын піскен кокостардың (гүлдегеннен кейін 11-13 ай өткен) салмағы мен көлемін азайту үшін қабығы алынып тасталады. Бұл кокостың үш тесігі бар, қабықсыз "қабығына" әкеледі, ол кокос өспейтін елдерде көбірек таныс. Қабығы алынған кокостардың салмағы шамамен болады. Қабығы алынған кокостарды тұтынушылар оңай аша алады, бірақ олардың жинаудан кейінгі сақталу мерзімі шамамен екі-үш апта немесе температурада 2 айға дейін болады. Ал, қабығы сақталған піскен кокостарды қалыпты бөлме температурасында үш-бес айға дейін сақтауға болады. Тамыр жүйесі өсімдіктің бетіне жақын өсетін көптеген жіңішке тамырлардан тұрады. Тек бірнеше тамыр ғана топыраққа терең еніп, тұрақтандырады. Мұндай тамыр жүйесі талшықты немесе кездейсоқ деп аталады және шөптерге тән. Ірі ағаштардың басқа түрлері төмен қарай өсетін бір түбір тамырдан және одан өсетін көптеген қоректік тамырлардан тұрады. 2000–4000 кездейсоқ тамыр өсе алады, олардың әрқайсысы шамамен үлкен. Шіріген тамырлар үнемі жаңаларымен алмастырылады, өйткені ағаш өседі.

Botanically, the coconut fruit is a drupe, not a true nut. Like other fruits, it has three layers: the exocarp, mesocarp, and endocarp. The exocarp is the glossy outer skin, usually yellow green to yellow brown in color. The mesocarp is composed of a fiber, called coir, which has many traditional and commercial uses. Both the exocarp and the mesocarp make up the "husk" of the coconut, while the endocarp makes up the hard coconut "shell". The endocarp is around thick and has three distinctive germination pores (micropyles) on the distal end. Two of the pores are plugged (the "eyes"), while one is functional. The interior of the endocarp is hollow and is lined with a thin brown seed coat around thick. The endocarp is initially filled with a multinucleate liquid endosperm (the coconut water). As development continues, cellular layers of endosperm deposit along the walls of the endocarp up to thick, starting at the distal end. They eventually form the edible solid endosperm (the "coconut meat" or "coconut flesh") which hardens over time. The small cylindrical embryo is embedded in the solid endosperm directly below the functional pore of the endosperm. During germination, the embryo pushes out of the functional pore and forms a haustorium (the coconut sprout) inside the central cavity. The haustorium absorbs the solid endosperm to nourish the seedling. Coconut fruits have two distinctive forms depending on Wild coconuts feature an elongated triangular fruit with a thicker husk and a smaller amount of endosperm. These allow the fruits to be more buoyant and make it easier for them to lodge into sandy shorelines, making their shape ideal for ocean dispersal. Whole mature coconuts (11 to 13 months from flowering) sold for export, however, typically have the husk removed to reduce weight and volume for transport. This results in the naked coconut "shell" with three pores more familiar in countries where coconuts are not grown locally. De husked coconuts typically weigh around De husked coconuts are also easier for consumers to open, but have a shorter postharvest storage life of around two to three weeks at temperatures of or up to 2 months at In comparison, mature coconuts with the husk intact can be stored for three to five months at normal room temperature The root system consists of an abundance of thin roots that grow outward from the plant near the surface. Only a few of the roots penetrate deep into the soil for stability. This type of root system is known as fibrous or adventitious, and is a characteristic of grass species. Other types of large trees produce a single downward growing tap root with a number of feeder roots growing from it. 2,000–4,000 adventitious roots may grow, each about large. Decayed roots are replaced regularly as the tree grows new ones.

Гүлдеу

Пальма бір гүлшоғырда аналық және аталық гүлдерді өндіреді; осылайша, пальма – бір үйлі. Аналық гүл аталық гүлден әлдеқайда ірі. Гүлдеу үздірілмей жүреді. Кокос пальмалары көбінесе жарықшаңданады деп есептеледі, бірақ көптеген кішкентай сорттары өздігінен шаңданады. Кокосқа ұқсас қазбалардың басым көпшілігі әлемдегі екі аймақтан ғана табылған: Жаңа Зеландия және Батыс-Орталық Үндістан. Дегенмен, көптеген пальма қазбалары сияқты, Кокосқа ұқсас қазбаларды да анықтау қиын болғандықтан, олар әлі де болжамды. Endt & Hayward (1997) олардың Оңтүстік Американың Parajubaea туысына ұқсас екенін, Кокосқа емес, атап өтті және Оңтүстік Америкада пайда болғандығын ұсынды. Конран және авторлар (2015) олардың Жаңа Зеландиядағы әртүрлілігі олардың аралдарға алыс қашықтықтан таралуы арқылы келгенін емес, эндемикалық түрде дамығанын көрсетеді. Жаңа Зеландия мен Үндістаннан басқа, Кокосқа ұқсас қазбалар тек екі аймақта табылған: Австралия және Колумбия. Австралияда, соңғы плиоцен немесе базальды плейстоценге жататын Чинчилла құм формациясынан Кокосқа ұқсас жеміс табылған. Ригби (1995) оның өлшеміне сүйене отырып, оны қазіргі Cocos nucifera-ға жатқызды. Cocos-тың эволюциялық тарихын анықтауды қиындататын қосымша фактор – C. nucifera-дағы генетикалық әртүрлілік және оның басқа пальмалармен байланысы. Филогенетикалық деректер Cocos-тың ең жақын туыстары Syagrus немесе Attalea екенін көрсетеді, екеуі де Оңтүстік Америкада таралған. Алайда, Cocos Оңтүстік Америкада өспейді деп есептеледі, ал ең жоғары генетикалық әртүрлілік Азиялық Cocos-та байқалады, бұл кем дегенде қазіргі Cocos nucifera түрінің сол жерде пайда болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, Cocos-тың ықтимал ата-бабаларының қазбалары Колумбия мен Үндістаннан табылған. Бұл жұмбақты шешу үшін 2014 жылғы зерттеуде Cocos-тың ата-бабалары қазіргі Колумбияның Кариб теңізі жағалауында пайда болған болуы мүмкін екені болжалды. Эоцен кезеңінде ата-бабалары Атлант мұхиты арқылы Солтүстік Африкаға қашықтықтан тараған. Одан кейін, Тетис теңізінің бойындағы коралл атолдары арқылы аралдан аралға көшу, сол кездегі мұхит ағындарының көмегімен, таралуға ықпал еткен және ата-бабалар кокосының Үндістанға жетуіне мүмкіндік берген. Зерттеуде коралл атолдарына бейімделу Cocos-тың ежелгі және қазіргі таралуын түсіндіретіні, қажетті эволюциялық қысымды қамтамасыз ететіні және мұхиттың бұзылуынан қорғайтын қалың қабық сияқты морфологиялық ерекшеліктерді ескеретіні айтылды, сондай-ақ сирек атолдарда өскізген үшін ылғалды ортаны қамтамасыз ететіні көрсетілді.

The palm produces both the female and male flowers on the same inflorescence; thus, the palm is monoecious. The female flower is much larger than the male flower. Flowering occurs continuously. Coconut palms are believed to be largely cross pollinated, although most dwarf varieties are self pollinating. The vast majority of Cocos like fossils have been recovered generally from only two regions in the world: New Zealand and west central India. However, like most palm fossils, Cocos like fossils are still putative, as they are usually difficult to identify. Endt & Hayward (1997) have noted their resemblance to members of the South American genus Parajubaea, rather than Cocos, and propose a South American origin. Conran et al. (2015), however, suggests that their diversity in New Zealand indicate that they evolved endemically, rather than being introduced to the islands by long distance dispersal. Outside of New Zealand and India, only two other regions have reported Cocos like fossils, namely Australia and Colombia. In Australia, a Cocos like fossil fruit, measuring , were recovered from the Chinchilla Sand Formation dated to the latest Pliocene or basal Pleistocene. Rigby (1995) assigned them to modern Cocos nucifera based on its size. Further complicating measures to determine the evolutionary history of Cocos is the genetic diversity present within C. nucifera as well as its relatedness to other palms. Phylogenetic evidence supports the closest relatives of Cocos being either Syagrus or Attalea, both of which are found in South America. However, Cocos is not thought to be indigenous to South America, and the highest genetic diversity is present in Asian Cocos, indicating that at least the modern species Cocos nucifera is native to there. In addition, fossils of potential Cocos ancestors have been recovered from both Colombia and India. In order to resolve this enigma, a 2014 study proposed that the ancestors of Cocos had likely originated on the Caribbean coast of what is now Colombia, and during the Eocene the ancestral Cocos performed a long distance dispersal across the Atlantic Ocean to North Africa. From here, island hopping via coral atolls lining the Tethys Sea, potentially boosted by ocean currents at the time, would have proved crucial to dispersal, eventually allowing ancestral coconuts to reach India. The study contended that an adaptation to coral atolls would explain the prehistoric and modern distributions of Cocos, would have provided the necessary evolutionary pressures, and would account for morphological factors such as a thick husk to protect against ocean degradation and provide a moist medium in which to germinate on sparse atolls.

Этимология

Кокос аты 16 ғасырдағы португал тіліндегі “coco” сөзінен шыққан, ол “бас” немесе “кепшек” деген мағынаны білдіреді. Бұл кокостың қабығындағы бет пішініне ұқсайтын үш ойысқа байланысты айтылған. “Coco” және “coconut” сөздері 1521 жылы португал және испан саяхатшыларының Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарымен кездесуінен кейін пайда болды. Кокостың қабығы португал халық әңгімелеріндегі “coco” (немесе “côca”) деп аталатын әруақ немесе колдовникке еске түсірді. Еуропада бұл жеміс алғаш рет 1280 жылы Суматрада болған Марко Полоның “nux indica” деп атауымен белгілі болды. Ол бұл атауды арабтардан алған, олар оны “үнді жаңғағы” деп аударатын “jawz hindī” деп атады. Кокостың тамил/малаялам тіліндегі атауы – “tenga”, ол 1510 жылы жарияланған Людовико ди Вартеманың “Itinerario” еңбегінде және кейіннен “Hortus Indicus Malabaricus” кітабында кокос туралы толық сипаттамада қолданылған. Карл Линней алғашқыда кокос туысын португал сөзі “coco”-дан латын тіліне аударма жасап “Coccus” деп атағысы келді, себебі ол 17 ғасырдың ортасында басқа ботаниктердің еңбектерінде де осы атауды кездестірген. Ол Георг Эберхард Рамфиустың “Herbarium Amboinense” каталогына жүгінді, онда Рамфиус “coccus” сөзінің грек тіліндегі “κόκκος (kokkos)” сөзімен – “дән” немесе “жидек” деген мағынадағы байланысын көрсетті, бірақ римдіктер “coccus” сөзін “кермес жәндіктерімен” байланыстырды. Рамфиус “cocus” сөзін қолдануды ұсынды. Дегенмен, “cocus” сөзі латын тіліндегі “coquus” сияқты “аспаз” деген мағынаны да білдіруі мүмкін болғандықтан, Линней португал сөзі “coco”-дан тікелей “Cocos” атауын таңдады. “Nucifera” деген атау латын тіліндегі “nux” (жаңғақ) және “fera” (өсіруші) сөздерінен құралған, яғни “жаңғақ өсіруші” дегенді білдіреді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кокостың адамдардың өсіруі мен таратуына байланысты дүние жүзінде кең таралған. Дегенмен, оның бастапқы таралуы Орталық Үнді-Тынық мұхитында, Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азия және Меланезия аймақтарында болды. Қазіргі заманғы генетикалық зерттеулер кокостың шығу орталығын Орталық Үнді-Тынық мұхиты деп анықтады, ол Оңтүстік-Шығыс Азия мен Меланезияның арасындағы аймақ, онда ең жоғары генетикалық әртүрлілік байқалады. Оның өсірілуі мен таралуы кокосты каноэдегі өсімдік ретінде өздері қоныстанған аралдарға алып барған австронезиялық халықтардың ерте көші-қонымен тығыз байланысты. Австронезия аймағындағы жергілікті атаулардың ұқсастығы да өсімдіктің осы аймақтан шыққандығының дәлелі ретінде келтіріледі. Мысалы, полинезиялық және меланезиялық "niu"; тагалог және чаморролық "niyog"; малай тіліндегі "nyiur" немесе "nyior". Орталық Үнді-Тынық мұхитының шығу тегін растайтын басқа да дәлелдер – кокос шағаласының (coconut crab) табиғи ареалы; және Америкаға (20%) және Африкаға (4%) қарағанда аймақтағы *C. nucifera* ерекше жәндік зиянкестерінің көптігі. Кокостың генетикалық зерттеулері Оңтүстік Америкадағы Панамада Колумбияға дейінгі кокос популяцияларын растады. Алайда, ол жергілікті емес және негізін қалаушы әсерінен туындаған генетикалық тартылыс белгілерін көрсетеді. 2008 жылғы зерттеу көрсеткендей, Америкадағы кокостар генетикалық жағынан Филиппиндегі кокостарға жақын, ал басқа жақын маңдағы кокос популяцияларына емес (соның ішінде Полинезияға). Мұндай шығу тегі кокостың теңіз ағымдары сияқты табиғи жолмен әкелінбегенін көрсетеді. Зерттеушілер оны ертедегі австронезиялық теңізшілердің кем дегенде 2250 жыл бұрын Америкаға әкелгенін және бұл австронезиялық және Оңтүстік Америка мәдениеттері арасындағы Колумбияға дейінгі байланыстың дәлелі болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Бұл басқа ұқсас ботаникалық дәлелдермен де нығайтылады, мысалы, Океания мәдениеттеріндегі картоптың колониялық дәуірге дейінгі болуы. Кокостың өсуі үшін жоғары ылғалдылық (кем дегенде 70-80%) қажет, сондықтан оны ылғалдылығы төмен аймақтарда сирек кездестіруге болады. Дегенмен, олар жылына шамамен 5 мм жауын-шашын алатын, бірақ үнемі жылы және ылғалды Пакистанның Карачи қаласындай ылғалдылығы төмен аймақтарда да өседі. Кокос пальмаларының сәтті өсуі үшін жылы жағдайлар қажет, және олар суыққа төзбейді. Кейбір маусымдық өзгерістерге төзімділік танытады, орташа жазғы температурасы 27°C-тан жоғары және қысқы температурасы 10°C-тан жоғары болса тірі қалады; олар қысқа мерзімді суыққа төтеп бере алады, бірақ қатты аяз олар үшін өлімге әкелуі мүмкін, бірақ кейде 0°C температурадан кейін қалпына келеді. Осы себепті Калифорнияда кокос пальмалары көп емес. Бүгінгі таңда кокостар екі генетикалық жағынан ерекшеленетін топқа бөлінеді: Оңтүстік Үндістаннан және жақын маңдағы аймақтардан (Шри-Ланка, Лаккадивтер және Мальдивтерден) шыққан Үнді-Атлантикалық топ; және Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азия мен Меланезия арасындағы аймақтан шыққан Тынық мұхиты тобы. Лингвистикалық, археологиялық және генетикалық дәлелдер австронезиялықтардың Тынық мұхиты кокосын Оңтүстік-Шығыс Азияда австронезиялық кеңею кезінде (б.з.д. 3000-1500 жылдары) ертеде үйреткенін көрсетеді. Археологиялық зерттеулер Үнді-Атлантикалық кокосты Дравид халықтары да кейінірек өздігінен өсіргенін көрсетсе де, Тынық мұхиты кокосы ғана карлик түрі, өздігінен тозаңдану және дөңгелек пішіндес жемістер сияқты үйрету белгілерін көрсетеді. Үнді-Атлантикалық кокостар керісінше, биік бойлы және үшбұрышты пішіндес жемістерге ие. Кокос австронезиялық халықтардың көші-қонында маңызды рөл атқарды. Олар австронезиялықтарға жаңа аралдарды отарлау үшін ұзақ теңіз сапарларында аман қалуға және алыс сауда жолдарын құруға мүмкіндік берген азық-түлік пен судың тасымалданатын көзін қамтамасыз етті. Лингвистикалық дәлелдерге сүйенсек, тайваньдық австронезиялық тілдерде кокосқа арналған сөздердің болмауы австронезиялық кокос мәдениеті австронезиялықтар Филиппин аралдарын отарлай бастағаннан кейін ғана дамыған. Кокостың австронезиялық мәдениеттердегі маңызы кокостың тіпті ең нақты бөліктері мен қолданыстарының ортақ терминологиясымен дәлелденеді, ол австронезиялық көші-қон кезінде Филиппиннен сыртқа шығарылды. Нью-Вай эндокарпының сынықтары Бисмарк архипелагының Сент-Матиас аралдарындағы археологиялық орындарда табылған. Фрагменттер шамамен б.з.д. 1000 жылы жасалған, бұл австронезиялық Лапита халықтары кокосты өсіру және жасанды таңдауды жүзеге асырғанын көрсетеді. Екі топ генетикалық жағынан ерекшеленеді, карлик түрі әсемдік қасиеттеріне және ерте өнімділікке жасанды таңдаудың жоғары дәрежесін көрсетеді. Биік түрі өздігінен тозаңданады, ал карлик пальмалары өздігінен тозаңданады, бұл биік топта генетикалық әртүрліліктің жоғары деңгейіне әкелді. Карлик кокос сорттары толыққанды үйретілген, ал биік сорттары үйретуге қатысты әртүрлілік көрсетеді (немесе оның болмауы). Басқа аталық сорт – Полинезияның "niu leka" (кейде "Compact Dwarfs" деп аталады). Ол карлик кокостармен ұқсас сипаттамаларды бөліседі (баяу өсуді қоса), бірақ генетикалық жағынан ерекшеленеді, сондықтан Тонгада өздігінен үйретілген деп саналады. "Niu leka" сорттары Тынық мұхитының басқа аралдарында да болуы мүмкін, ал кейбіреулері ықпалдас карлик сорттары мен Оңтүстік-Шығыс Азиялық карлик түрлері арасындағы будандасудың нәтижесі болуы мүмкін. Алайда, жаңғақтың осал көзінің (суда қалқығанда төмен қарап тұрады) орналасуы және кокос қабығының орналасуы, жаңғақтың тасты жерге түскенде жарылмауы үшін, қалқып ету үшін емес, жақсырақ орналасқан деген пікір де бар. Кокостың теңіз арқылы 110 күнге немесе 3000 мильге (4828 км) дейін сақтала алатыны және одан әрі өніп-өсе алатыны да жиі айтылады. Бұл мәліметтер осы талапты растайтын өте аз үлгілерге негізделгеніне байланысты күмәнді. Тор Хейердал өзінің "Кон-Тики" қайығымен Тынық мұхитын кесіп өту тәжірибесіне сүйене отырып, басқаша, әлдеқайда қысқарақ бағалауды ұсынады:
"Декададағы сапардың соңына қарай бірнеше жаңғақтар өніп бастады, бұл 100 күн немесе одан да көп сақталған жаңғақтың теңіз арқылы өздігінен саяхаттауына кедерес келтірді." (Бәнти мутинінен кейін суға тасталған) оның экипажына су қажет болғанда осы учаскеде жаңғақтың белгісін таба алмады. Африканың шығыс жағалауында Васко да Гама келгенге дейін де, Колумб алғаш рет Карибке келгенде де кокос болған жоқ. Олар испандық кемелерде таза су көзі ретінде жиі тасымалданды. Бұл австронезиялық теңізшілердің Тынық мұхиты арқылы кокосты тасымалдауына және оның бүкіл әлемге таралуына адамның араласуы қажет екенін көрсететін маңызды дәлелдерді ұсынады. Жақында, егілген кокостың (C. nucifera L.) геномдық талдауы оның қозғалысын анықтады. Алайда, екі популяция арасында генетикалық материалдың ауысуы, адмикстура болды. Гавайи аралдарында кокос полинезиялықтардың (сонымен қатар австронезиялықтар) Оңтүстік Полинезиядағы өздерінің отанынан әкелгенін көрсетеді. Олар Кариб теңізінде және Африка мен Оңтүстік Американың Атлант жағалауларында 500 жылдан бері табылған (Кариб теңізінің жергілікті тұрғындарының сөздігінде...).

Coconuts have a nearly cosmopolitan distribution due to human cultivation and dispersal. However, their original distribution was in the Central Indo Pacific, in the regions of Maritime Southeast Asia and Melanesia.|alt=Map of the Pacific and Indian oceans]]
Modern genetic studies have identified the center of origin of coconuts as being the Central Indo Pacific, the region between western Southeast Asia and Melanesia, where it shows greatest genetic diversity. Their cultivation and spread was closely tied to the early migrations of the Austronesian peoples who carried coconuts as canoe plants to islands they settled. The similarities of the local names in the Austronesian region is also cited as evidence that the plant originated in the region. For example, the Polynesian and Melanesian term niu; Tagalog and Chamorro term niyog; and the Malay word nyiur or nyior. Other evidence for a Central Indo Pacific origin is the native range of the coconut crab; and the higher amounts of C. nucifera specific insect pests in the region (90%) in comparison to the Americas (20%), and Africa (4%).|alt=Boat on ocean]]
Genetic studies of coconuts have also confirmed pre Columbian populations of coconuts in Panama in South America. However, it is not native and displays a genetic bottleneck resulting from a founder effect. A study in 2008 showed that the coconuts in the Americas are genetically closest related to the coconuts in the Philippines, and not to any other nearby coconut populations (including Polynesia). Such an origin indicates that the coconuts were not introduced naturally, such as by sea currents. The researchers concluded that it was brought by early Austronesian sailors to the Americas from at least 2,250 BP, and may be proof of pre Columbian contact between Austronesian cultures and South American cultures. It is further strengthened by other similar botanical evidence of contact, like the pre colonial presence of sweet potato in Oceanian cultures. Coconuts also need high humidity (at least 70–80%) for optimum growth, which is why they are rarely seen in areas with low humidity. However, they can be found in humid areas with low annual precipitation such as in Karachi, Pakistan, which receives only about of rainfall per year, but is consistently warm and humid. Coconut palms require warm conditions for successful growth, and are intolerant of cold weather. Some seasonal variation is tolerated, with good growth where mean summer temperatures are between , and survival as long as winter temperatures are above ; they will survive brief drops to Severe frost is usually fatal, although they have been known to recover from temperatures of Due to this, there are not many coconut palms in California. Coconuts today can be grouped into two highly genetically distinct subpopulations: the Indo Atlantic group originating from southern India and nearby regions (including Sri Lanka, the Laccadives, and the Maldives); and the Pacific group originating from the region between maritime Southeast Asia and Melanesia. Linguistic, archaeological, and genetic evidence all point to the early domestication of Pacific coconuts by the Austronesian peoples in maritime Southeast Asia during the Austronesian expansion (c. 3000 to 1500 BCE). Although archaeological remains dating to 1000 to 500 BCE also suggest that the Indo Atlantic coconuts were also later independently cultivated by the Dravidian peoples, only Pacific coconuts show clear signs of domestication traits like dwarf habits, self pollination, and rounded fruits. Indo Atlantic coconuts, in contrast, all have the ancestral traits of tall habits and elongated triangular fruits. The coconut played a critical role in the migrations of the Austronesian peoples. They provided a portable source of both food and water, allowing Austronesians to survive long sea voyages to colonize new islands as well as establish long range trade routes. Based on linguistic evidence, the absence of words for coconut in the Taiwanese Austronesian languages makes it likely that the Austronesian coconut culture developed only after Austronesians started colonizing the Philippine islands. The importance of the coconut in Austronesian cultures is evidenced by shared terminology of even very specific parts and uses of coconuts, which were carried outwards from the Philippines during the Austronesian migrations. Niu vai endocarp fragments have been recovered in archaeological sites in the St. Matthias Islands of the Bismarck Archipelago. The fragments are dated to approximately 1000 BCE, suggesting that cultivation and artificial selection of coconuts were already practiced by the Austronesian Lapita people. The two groups are genetically distinct, with the dwarf variety showing a greater degree of artificial selection for ornamental traits and for early germination and fruiting. The tall variety is outcrossing while dwarf palms are self pollinating, which has led to a much greater degree of genetic diversity within the tall group. The dwarf coconut cultivars are fully domesticated, in contrast to tall cultivars which display greater diversity in terms of domestication (and lack thereof). Another ancestral variety is the niu leka of Polynesia (sometimes called the "Compact Dwarfs"). Although it shares similar characteristics to dwarf coconuts (including slow growth), it is genetically distinct and is thus believed to be independently domesticated, likely in Tonga. Other cultivars of niu leka may also exist in other islands of the Pacific, and some are probably descendants of advanced crosses between Compact Dwarfs and Southeast Asian Dwarf types. However, it can also be argued that the placement of the vulnerable eye of the nut (down when floating), and the site of the coir cushion are better positioned to ensure that the water filled nut does not fracture when dropping on rocky ground, rather than for flotation. It is also often stated that coconuts can travel 110 days, or 3000 mile (4828 km), by sea and still be able to germinate. This figure has been questioned based on the extremely small sample size that forms the basis of the paper that makes this claim. Thor Heyerdahl provides an alternative, and much shorter, estimate based on his first hand experience crossing the Pacific Ocean on the raft Kon Tiki:
The nuts we had in baskets on deck remained edible and capable of germinating the whole way to Polynesia. But we had laid about half among the special provisions below deck, with the waves washing around them. Every single one of these was ruined by the sea water. And no coconut can float over the sea faster than a balsa raft moves with the wind behind it. He also notes that several of the nuts began to germinate by the time they had been ten weeks at sea, precluding an unassisted journey of 100 days or more. (put adrift after the Bounty mutiny) found no sign of the nuts along this stretch when he needed water for his crew. Nor were there coconuts on the east side of the African coast until Vasco da Gama, nor in the Caribbean when first visited by Christopher Columbus. They were commonly carried by Spanish ships as a source of fresh water. These provide substantial circumstantial evidence that deliberate Austronesian voyagers were involved in carrying coconuts across the Pacific Ocean and that they could not have dispersed worldwide without human agency. More recently, genomic analysis of cultivated coconut (C. nucifera L.) has shed light on the movement. However, admixture, the transfer of genetic material, evidently occurred between the two populations. In the Hawaiian Islands, the coconut is regarded as a Polynesian introduction, first brought to the islands by early Polynesian voyagers (also Austronesians) from their homelands in the southern islands of Polynesia. They have been found in the Caribbean and the Atlantic coasts of Africa and South America for less than 500 years (the Caribbean native inhabitants do not have a dialect term for them, but use the Portuguese name), but evidence of their presence on the Pacific coast of South America antedates Columbus's arrival in the Americas. Yellowing diseases affect plantations in Africa, India, Mexico, the Caribbean and the Pacific Region. Konan et al., 2007 explains much resistance with a few alleles at a few microsatellites. The coconut palm is damaged by the larvae of many Lepidoptera (butterfly and moth) species which feed on it, including the African armyworm (Spodoptera exempta) and Batrachedra spp. : B. arenosella, B. atriloqua (feeds exclusively on C. nucifera), B. mathesoni (feeds exclusively on C. nucifera), and B. nuciferae. Brontispa longissima (coconut leaf beetle) feeds on young leaves, and damages both seedlings and mature coconut palms. In 2007, the Philippines imposed a quarantine in Metro Manila and 26 provinces to stop the spread of the pest and protect the Philippine coconut industry managed by some 3.5 million farmers. The fruit may also be damaged by eriophyid coconut mites (Eriophyes guerreronis). This mite infests coconut plantations, and is devastating; it can destroy up to 90% of coconut production. The immature seeds are infested and desapped by larvae staying in the portion covered by the perianth of the immature seed; the seeds then drop off or survive deformed. Spraying with wettable sulfur 0.4% or with Neem based pesticides can give some relief, but is cumbersome and labor intensive. In Kerala, India, the main coconut pests are the coconut mite, the rhinoceros beetle, the red palm weevil, and the coconut leaf caterpillar. Research into countermeasures to these pests has as of 2009 yielded no results; researchers from the Kerala Agricultural University and the Central Plantation Crop Research Institute, Kasaragode, continue to work on countermeasures. The Krishi Vigyan Kendra, Kannur under Kerala Agricultural University has developed an innovative extension approach called the compact area group approach to combat coconut mites.

Өнімділік және егіс

+ Кокос өндірісі, 2022 жыл ел бойынша өндіріс (млн тонна) 17.2 14.9 13.3 2.7 1.9 Әлем 62.4 Дереккөзі: БҰҰ-ның FAOSTAT бағдарламасы

2022 жылы әлемде кокос өндірісі 62 миллион тоннаны құрады, көшбасшылық Индонезия, Үндістан және Филиппин елдеріне тиесілі болды, олардың үлесі жалпы өндірістің 73% құрады (кестеде көрсетілген). Көптеген өсімдіктерден айырмашылығы, кокос ағаштарын теңіз суымен суаруға болады (аптасына екі рет).

Өсімдіктер

Кокостың көптеген саудалық және дәстүрлі сорттары бар. Оларды негізінен биік сорттарға, аласа сорттарға және будандастырылған сорттарға (биік және аласа сорттардың будандастырылуы) бөлуге болады. 'Малайзиялық аласа' сияқты кейбір аласа сорттар сарғаю ауруына қарсы жақсы төзімділік көрсетеді, ал 'Ямайкалық биік' сияқты басқа сорттар осы өсімдік ауруына өте сезімтал. 'Батыс жағалауы биігі' (Үндістан) сияқты кейбір сорттар құрғақшылыққа төзімдірек, ал 'Хайнань биігі' (Қытай) сияқты басқалары суыққа төзімдірек. Жаңа сорттарды таңдауда тұқымның мөлшері, пішіні және салмағы, копраның қалыңдығы сияқты факторлар да маңызды. 'Фиджи аласасы' сияқты кейбір сорттар сабақтың төменгі жағында үлкен түйіншек түзеді, ал басқалары апельсин түсті қабығы бар (кокос патшасы) өте тәтті кокостық су өндіру үшін өсіріледі, ол Шри-Ланка мен Үндістанда жеміс сату орындарында ішуге толығымен қолданылады.

Жинақтау

Егін жинаудың ең көп таралған екі әдісі – көтерілу және таяқпен жинау. Көтерілу әдісі ең кең таралған, бірақ ол қауіптірек және білікті жұмысшыларды талап етеді. Көптеген елдерде ағашқа қолмен көтерілу дәстүрлі болып келеді және бұл үшін аяқтармен діңге қысым түсіретін ерекше поза қажет. Кокос плантацияларында жұмыс істейтін көтерілушілерде жиі бұлшық-скелеттік аурулар дамиды және құлаудан ауыр жарақат немесе өлім қаупі бар. Мұны болдырмау үшін Филиппин мен Гуамдағы кокос жұмысшылары дәстүрлі түрде беліне арқан байлап, кокос діңіне белгілі бір аралықпен ойықтар жасау үшін боло қолданады. Бұл ағаш діңін дерлік баспалдаққа айналдырады, бірақ ағаштан алынған кокос ағашының құнын төмендетіп, инфекцияның таралуына мүмкіндік тудыруы мүмкін. Басқа қолмен көтерілу әдістеріне шырғалар мен арқандарды пайдалану, екі қолға немесе аяққа байланған жүзімнің, арқанның немесе матаның бөліктерін қолдану, аяққа бекітілген тікенектерді пайдалану немесе кокос қабықтарын арқанмен діңге бекіту кіреді. Таяқпен жинау әдісінде ұзын таяқтың ұшына кесу құралы бекітіледі. Филиппинде дәстүрлі құрал – халабас деп аталады, ол ұзын бамбук таяқтан және ұшына орналастырылған айдай пышақтан жасалады. Бұл әдіс көтерілу әдісіне қарағанда қауіпсіз және жылдам болғанымен, оның басты кемшілігі – жұмысшыларға кокостың шығыршығын зиянкестер мен ауруларға тексеруге және тазалауға мүмкіндік бермейді. Егін жинауға дайындығын анықтау да маңызды. Gatchalian және авторлар тобы 1994 жылы жас кокостың пісіп-жетілу сатысын дәл анықтау үшін сонометриялық әдіс әзірледі. Кокос шырынын (жемістерді емес) кокос сіркесі мен пальма шарабын өндіру үшін Филиппинде ағаш шатырларын тікелей байланыстыратын бамбук көпірлер мен баспалдақтар жүйесі де қолданылады. Шошқа құйрықты макактарды дайындау мектептері Таиландтың оңтүстігінде де, Малайзияның Келантан штатында да әлі де бар. 2019 жылы Таиландта Жануарларды этикалық қарым-қатынасқа тарту ұйымы (PETA) кокос жинау үшін макактарды пайдалануды әшкереледі, бұл кокос өнімдеріне бойкот жариялауға шақыруларға әкелді. Кейіннен PETA Филиппин, Үндістан, Бразилия, Колумбия, Гавайи және басқа да ірі кокос өндіруші аймақтарда макактарды пайдаланбайтынын нақтылады.

The two most common harvesting methods are the climbing method and the pole method. Climbing is the most widespread, but it is also more dangerous and requires skilled workers. Manually climbing trees is traditional in most countries and requires a specific posture that exerts pressure on the trunk with the feet. Climbers employed on coconut plantations often develop musculoskeletal disorders and risk severe injury or death from falling. To avoid this, coconuts workers in the Philippines and Guam traditionally use bolos tied with a rope to the waist to cut grooves at regular intervals on the coconut trunks. This basically turns the trunk of the tree into a ladder, though it reduces the value of coconut timber recovered from the trees and can be an entry point for infection. Other manual methods to make climbing easier include using a system of pulleys and ropes; using pieces of vine, rope, or cloth tied to both hands or feet; using spikes attached to the feet or legs; or attaching coconut husks to the trunk with ropes. The pole method uses a long pole with a cutting device at the end. In the Philippines, the traditional tool is known as the halabas and is made from a long bamboo pole with a sickle like blade mounted at the tip. Though safer and faster than the climbing method, its main disadvantage is that it does not allow workers to examine and clean the crown of coconuts for pests and diseases. Determining whether to harvest is also important. Gatchalian et al 1994 developed a sonometry technique for precisely determining the stage of ripeness of young coconuts. A system of bamboo bridges and ladders directly connecting the tree canopies are also utilized in the Philippines for coconut plantations that harvest coconut sap (not fruits) for coconut vinegar and palm wine production. Training schools for pig tailed macaques still exist both in southern Thailand and in the Malaysian state of Kelantan. The practice of using macaques to harvest coconuts was exposed in Thailand by the People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) in 2019, resulting in calls for boycotts on coconut products. PETA later clarified that the use of macaques is not practiced in the Philippines, India, Brazil, Colombia, Hawaii, and other major coconut producing regions.

Салқын климатқа арналған алмастырғыштар

Салқын климатты аймақтарда (бірақ USDA 9-шы аймақтан төмен емес), осыған ұқсас пальма – патшайым пальмасы (Syagrus romanzoffiana) көрістендіруде қолданылады. Оның жемістері кокосқа ұқсас, бірақ кішкентай. Патшайым пальмасы бастапқыда кокос туысына жатқызылған, бірақ кейіннен Syagrus туысына қайта жіктелді. Жақында жаңадан ашылған Мадагаскар пальмасы – Бекариофеникс альфреди кокосқа одан да ұқсас, патшайым пальмасынан гөрі, және кокос пальмасынан сәл салқын климатта өсірілуі мүмкін. Кокостарды 18 °C (64 °F) жоғары температурада ғана өсіруге болады, ал жеміс беру үшін күндізгі температура 22 °C (72 °F) жоғары болуы керек.

Индонезия

Индонезия – жалпы өндірісі 15 миллион тоннаны құрайтын әлемдегі ең ірі кокос өндіруші ел.

Филиппин

Филиппин кокосты өндіру бойынша әлемде екінші орында тұр. Онша жыл бойы ескірген ағаштар мен тайфундардың салдарынан өндіріс азайғанға дейін ол әлемдегі ең ірі өндіруші болды. 2010 жылы Индонезия оны басып өтті. Ол әлі де кокос майы мен копраның ең ірі өндірушісі, бұл жаһандық өндірістің 64% құрайды. Кокос өнімдерін өндіру экономикада маңызды рөл атқарады, өңделген жердің 25% (шамамен 3,56 миллион гектар) кокос плантацияларына бөлінген, ал халықтың шамамен 25-33% кокосқа байланысты өмір сүреді. Филиппинде макапуно және ната де коко деген екі маңызды кокос өнімі пайда болды. Макапуно – кокостың желе тәрізді кокос еті бар түрі. Оның еті тәттілендіріліп, жіпшелерге кесіліп, шыны ыдыстарда кокос жіптері ретінде сатылады, кейде "кокос спорты" деп те белгіленеді. Ната де коко, сонымен қатар кокос гелі деп те аталады, ашытылған кокос суынан жасалған тағы бір желе тәрізді кокос өнімі.

Үндістан

Үндістанда кокос пальмасын дәстүрлі өсіретін аймақтар – Керала, Тамил Наду, Карнатака, Пудучерри, Андхра-Прадеш, Гоа, Махараштра, Одиша, Батыс Бенгал және Гуджарат штатары, сондай-ақ Лакшаддип, Андаман және Никобар аралдары. 2014–2015 жылдарғы Үндістан Үкіметінің Кокос даму жөніндегі кеңесінің статистикасына сәйкес, елдегі жалпы өнімнің шамамен 90%-ы төрт оңтүстік штаттың үлесіне тиесілі: Тамил Наду (33,8%), Карнатака (25,2%), Керала (24,0%) және Андхра-Прадеш (7,2%). Гоа, Махараштра, Одиша, Батыс Бенгал және солтүстік-шығыс штаттарында (Трипура және Ассам) қалған өнім өндіріледі. Кокос пальмасының ең көп саны Керала штатында болғанымен, гектарына шаққандағы өнімділігі бойынша Тамил Наду барлық штаттардан басым. Тамил Надуда Коимбатур және Тирупур аймақтары өндіріс көлемі бойынша көш бастап тұр. Кокос пальмасы – Үндістанның Керала штатының ресми ағашы. Гоада үкімет кокос пальмасын пальма (ағаш емес) деп қайта жіктеді, бұл фермерлер мен құрылыс салушыларға орман шаруашылығы бөлімінің рұқсатынсыз және шектеулерсіз жерді тазартуға мүмкіндік берді.

Таяу Шығыс

Таяу Шығыста кокос өсіретін негізгі аймақ – Оманның Дхофар аймағы, бірақ оларды Парсы шығанағының, Араб теңізінің және Қызыл теңіздің барлық жағалауларында өсіруге болады, себебі бұл теңіздер тропикалық аймақта орналасқан және кокос ағаштарының өсуі үшін қажетті ылғалдылықты (теңіз суының булануы арқылы) қамтамасыз етеді. Жас кокос өсімдіктерін олар жетілгенше (сабақ түйінінің дамуы) тамшылатып суару арқылы күтім жасап, суару қажет, содан кейін оларды жағажайларға қайта отырғызуға болады. Әсіресе Салалах аймағында Арабия теңізінің ар жағындағы Кераладағы сияқты ірі кокос плантациялары бар. Кокостың тек Йеменнің Аль-Махра және Хадрамаут провинцияларында, сондай-ақ Оман сұлтандығында өсірілуінің себебі, Арабия түбегіндегі басқа да қолайлы аймақтарда өсірілмеуінің себебі Оман мен Хадрамауттың Бірма, Малайзия, Индонезия, Шығыс Африка, Занзибар, Оңтүстік Үндістан және Қытаймен ұзақ сауда қарым-қатынастарында болуы мүмкін. Омандықтар кокос талшығынан жасалған арқанды дәстүрлі теңіз кемелерін тігу үшін қолданған, оларда шегелер пайдаланбаған. Кокос өсірудің, топырақты бекітудің және суарудың білімі Оман, Хадрами және Аль-Махра мәдениетіне теңізден оралған адамдар арқылы жеткен болуы мүмкін. Дхофардың ежелгі кокос тоғайлары ортағасырлық марокколық саяхатшы Ибн Баттутаның "Әл-Рила" атты еңбегінде айтылған. Арабияның шығыс жағалауындағы кокос өсіруді жеңілдететін жылдық жаңбырлы маусымды жергілікті тұрғындар "хариф" немесе муссон деп атайды. Кокос ағаштары сонымен қатар Біріккен Араб Әмірліктері мен Сауд Арабиясының жағалауларында сәндік мақсатта суару арқылы көбейтіледі. Дегенмен, БАӘ басқа елдерден әкелінетін пісіп-жетілген кокос ағаштарын импорттауға қатаң шектеулер қойды, себебі құрма және кокос ағаштарының араласуы құйрыққоректілер мен қызыл пальма құрттары сияқты пальмаларға зиян келтіретін жәндіктердің таралуына әкелуі мүмкін. Жасанды ландшафт жасау кокос пальмасының өлімге әкелетін вирустық ауруына – сарғаюға себеп болуы мүмкін. Бұл ауру жәндіктер арқылы таралады, олар тығыз шөпте өседі. Сондықтан, тығыз шөпті орта (жағажайлар мен гольф алаңдары) жергілікті кокос өсімдіктеріне үлкен қауіп төндіреді. Дәстүрлі түрде кокос ағаштарына ылғалдылықты сақтау үшін десерт банандары мен Scaevola taccada және Ipomoea pes caprae сияқты жергілікті жабайы жағажай флорасы қолданылған, олар теңіз бадамдары мен теңіз гибискустарымен араластырылған. Адамдардың жайлы өмір салтына бейімделуі және жерді абаттандыруға тым көп көңіл бөлуі салдарынан осы дәстүрлі шаруашылық және топырақты бекіту әдістері төмендеп кетті.

The main coconut producing area in the Middle East is the Dhofar region of Oman, but they can be grown all along the Persian Gulf, Arabian Sea, and Red Sea coasts, because these seas are tropical and provide enough humidity (through seawater evaporation) for coconut trees to grow. The young coconut plants need to be nursed and irrigated with drip pipes until they are old enough (stem bulb development) to be irrigated with brackish water or seawater alone, after which they can be replanted on the beaches. In particular, the area around Salalah maintains large coconut plantations similar to those found across the Arabian Sea in Kerala. The reasons why coconut are cultivated only in Yemen's Al Mahrah and Hadramaut governorates and in the Sultanate of Oman, but not in other suitable areas in the Arabian Peninsula, may originate from the fact that Oman and Hadramaut had long dhow trade relations with Burma, Malaysia, Indonesia, East Africa, and Zanzibar, as well as southern India and China. Omani people needed the coir rope from the coconut fiber to stitch together their traditional seagoing dhow vessels in which nails were never used. The know how of coconut cultivation and necessary soil fixation and irrigation may have found its way into Omani, Hadrami and Al Mahra culture by people who returned from those overseas areas. The ancient coconut groves of Dhofar were mentioned by the medieval Moroccan traveller Ibn Battuta in his writings, known as Al Rihla. The annual rainy season known locally as khareef or monsoon makes coconut cultivation easy on the Arabian east coast. Coconut trees also are increasingly grown for decorative purposes along the coasts of the United Arab Emirates and Saudi Arabia with the help of irrigation. The UAE has, however, imposed strict laws on mature coconut tree imports from other countries to reduce the spread of pests to other native palm trees, as the mixing of date and coconut trees poses a risk of cross species palm pests, such as rhinoceros beetles and red palm weevils. The artificial landscaping may have been the cause for lethal yellowing, a viral coconut palm disease that leads to the death of the tree. It is spread by host insects that thrive on heavy turf grasses. Therefore, heavy turf grass environments (beach resorts and golf courses) also pose a major threat to local coconut trees. Traditionally, dessert banana plants and local wild beach flora such as Scaevola taccada and Ipomoea pes caprae were used as humidity supplying green undergrowth for coconut trees, mixed with sea almond and sea hibiscus. Due to growing sedentary lifestyles and heavy handed landscaping, a decline in these traditional farming and soil fixing techniques has occurred.

Шри-Ланка

Шри-Ланка – әлемде кокос өнімдерін өндіруші төртінші ел, кокос майы және копраның екінші ірі өндірушісі, ол әлемдік өнімнің 15% құрайды. Кокос өндірісі Шри-Ланка экономикасының басты көзі болып табылады, егіс жерінің 12% және 409 244 гектары (2017 жылғы мәлімет бойынша) кокос өсіруге пайдаланылады. Шри-Ланка Британдық Цейлон кезеңінде Кокос Даму Орталығы, Кокос Өсіру Кеңесі және Кокос Зерттеу Институтын құрды. Сонымен қатар, Пуэрто-Рико, Гуам, Америка Самоасы, АҚШ-тың Виргин аралдары және Солтүстік Мариан аралдары аумақтарында да кокос өседі. Кокос пальмалары сонымен қатар Техас штатының оңтүстігіндегі Төменгі Рио-Гранде аңғары аймағында және оңтүстік-батыстағы басқа да микроклиматтарда табысты өседі. Флоридада кокос пальмаларының жабайы түрлері Шығыс жағалауда Ки-Весттен Юпитер шығанағына дейін, ал Батыс жағалауда Марко аралынан Сарасотаға дейін таралған. Флорида Кис аралдарындағы көптеген кішкентай коралл аралдарында мұхит ағындарымен келген кокостардан өсіп шыққан көптеген кокос пальмалары бар. Кокос пальмалары Оңтүстік Флоридадан солтүстікке қарай Шығыс жағалаудағы Кокоа Бич және Батыс жағалаудағы Клервотерге дейін өсіріледі.

Австралия

Кокос көбінесе Австралияның солтүстік жағалауында және Жаңа Оңтүстік Уэльстің кейбір жылы аймақтарында өсіріледі. Бірақ, олар көбінесе әсемдеу үшін қолданылады, ал Австралияның кокос өнеркәсібі шағын; Австралия кокос өнімдерін импорттаушы ел. Австралия қалалары пісіп жетілген кокостар құлап, адамдарға жарақат келтірмеу үшін сәндік кокос ағаштарынан жемістерін түсіруге көп күш жұмсайды.

Тағам

Кокос майы азық-түлік өнеркәсібінде көбірек қолданылуда. Кокос протеиндері кейбір адамдарда аллергиялық реакцияларды, соның ішінде анафилаксияны тудыруы мүмкін.

Тақырыптық

Кокамидопропил бетаин (CAPB) – кокос майынан өндірілетін беттік белсенді зат, ол жеке гигиена өнімдері мен косметикада, мысалы, шампунь, сұйық сабын, тазартқыштар және антисептиктер сияқты кеңінен қолданылады. CAPB теріде жеңіл тітіркеніс тудыруы мүмкін, бірақ бұл CAPB-нің өзінен емес, өндіріс процесінде пайда болатын қоспалармен (амидоамин және диметиламинопропиламин сияқты) байланысты болуы ықтимал. Кокос пальмасы – әлемдегі ең пайдалы ағаштардың бірі. Олардың пісіп-піспегенін дәстүрлі түрде кокос жемісін соғу арқылы да анықтауға болады. Малаухог соққанда "қатты" дыбыс береді, ал Малаканин мен Малактад – "қуыс" дыбыс шығарады. Тағы бір әдіс – кокосты шайқау. Пісіп-піспеген кокостар шайқалғанда шыңғырлаған дыбыс шығарады (дыбыс неғұрлым өткір болса, соғұрлым жас), ал толық пісіп жетілген кокостар дыбыссыз болады. Малаухог пен Малаканиннің пісіп-піспеген кокосының етін сол күйінде жеуге болады немесе салаттарға, сусындарға, десерттерге және буко пирогы, эс келапа муда сияқты тәттілерге қосуға болады. Олардың жұмсақ текстурасынан кейін ұғып алуға болмайды. Малакатданың піскен кокосының еті тығыз болады, сондықтан оны тұтынар алдында өңдеу керек немесе копраға айналдыру керек. Кокос сүтін алу үшін жаңадан майдаланған піскен кокостың етін "ұғылған кокос", "майдаланған кокос" немесе "кокос сынықтары" деп атайды. Олар клепон мен путу бумбонг сияқты әртүрлі тағамдарға гарнир ретінде де қолданылады. Оларды қантқа салып пісіріп, Филиппинде "букайо" деп аталатын десерт ретінде жеуге болады. Құрғату немесе пісіру арқылы кептірілген кокос "кептірілген кокос" деп аталады. Онда кокостың бастапқы ылғал мөлшері 3%-дан кем. Ол негізінен нан пісіру және кондитерлік өнеркәсіпте (әсіресе кокос өндірмейтін елдерде) қолданылады, себебі оның сақталу мерзімі жаңадан майдаланған кокосқа қарағанда ұзақ. Кептірілген кокосты кондитерлік өнімдер мен десерттерде, мысалы, макарун сияқты дайындауға қолданады. Кептірілген кокосты көптеген шоколад таяқшаларының ішіне де салады. Кейбір кептірілген кокос тек кокостан ғана тұрады, ал басқалары қант, пропиленгликоль, тұз және натрий метабисульфит сияқты қосымша ингредиенттермен дайындалады. Кокостың етін үлкен кесектерге немесе жолақтарға кесіп, құрғатып, тұздап "кокос чипсі" немесе "кокос жоңқасы" жасауға болады.

Cocamidopropyl betaine (CAPB) is a surfactant manufactured from coconut oil that is increasingly used as an ingredient in personal hygiene products and cosmetics, such as shampoos, liquid soaps, cleansers and antiseptics, among others. CAPB may cause mild skin irritation, and probably related to impurities rendered during the manufacturing process (which include amidoamine and dimethylaminopropylamine) rather than CAPB itself. It is one of the most useful trees in the world. They can also be determined traditionally by tapping on the coconut fruit. Malauhog has a "solid" sound when tapped, while Malakanin and Malakatad produce a "hollow" sound. Another method is to shake the coconut. Immature coconuts produce a sloshing sound when shaken (the sharper the sound, the younger it is), while fully mature coconuts do not. Both Malauhog and Malakanin meats of immature coconuts can be eaten as is or used in salads, drinks, desserts, and pastries such as buko pie and es kelapa muda. Because of their soft textures, they are unsuitable for grating. Mature Malakatad coconut meat has a tough texture and thus is processed before consumption or made into copra. Freshly shredded mature coconut meat, known as "grated coconut", "shredded coconut", or "coconut flakes", is used in the extraction of coconut milk. They are also used as a garnish for various dishes, as in klepon and puto bumbong. They can also be cooked in sugar and eaten as a dessert in the Philippines known as bukayo. Grated coconut that is dehydrated by drying or baking is known as "desiccated coconut". It contains less than 3% of the original moisture content of coconut meat. It is predominantly used in the bakery and confectionery industries (especially in non coconut producing countries) because of its longer shelf life compared to freshly grated coconut. Desiccated coconut is used in confections and desserts such as macaroons. Dried coconut is also used as the filling for many chocolate bars. Some dried coconut is purely coconut, but others are manufactured with other ingredients, such as sugar, propylene glycol, salt, and sodium metabisulfite. Coconut meat can also be cut into larger pieces or strips, dried, and salted to make "coconut chips" or "coco chips".

Макапуно

Кокостың макапуно деп аталатын ерекше бір түрі көп мөлшерде желе тәрізді кокос еті шығарады. Оның еті кокостың қабығының ішкі бетін ғана емес, бүкіл ішкі кеңістігін толықтырады. Алғаш рет Филиппинде коммерциялық өндіріс үшін өсірілді және филиппин асханасында десерттерге, сусындарға және кондитерлік өнімдерге кеңінен қолданылады. Индонезияда да (онда ол копёр деп аталады) сусындар жасау үшін танымал. Майдың басым бөлігі қаныққан (89%), ал негізгі май қышқылы – лаурин қышқылы. Кокос сүтін сұйылтып, кокос сүтінен жасалған сусындар дайындауға болады. Олардың майлылығы төмендеу, сондықтан сүт орнына қолдануға жарамды. Кокос сүті мен қаймағы көптеген десерттерге, дәмді тағамдарға, сондай-ақ карри мен қайнатпаға қосылады. Оны сусын ретінде де пайдалануға болады. Оңтүстік-Шығыс Азияда кокос сүтінен, қанттан және/немесе жұмыртқадан жасалған кокос джемі мен кокос кремі сияқты өнімдер кең таралған. Филиппинде қоюлатылған кокос сүті кокос сиропы ретінде сатылады және түрлі десерттерде қолданылады. Кокос сүтінен немесе копрадан алынған кокос майы қуыруға, тамақ пісіруге, маргарин жасауға және басқа да мақсаттарға пайдаланылады.

Кокос суы

Кокос суы кокостың ядролық даму фазасында эндоспермінің суспензиясы болып табылады. Кейін эндосперма пісіп, жасушалық фазада кокостың қабығына жинақталады. Одан әрі, оны ферменттеу арқылы "ната де коко" деп аталатын желе тәрізді десерт дайындауға болады.

Жаңғақ шашатын кокос

Жаңа өскен кокостарда шар тәрізді, жеуге жарамды масса болады, ол көктеп шыққан кокос немесе кокос өңірі деп аталады. Оның хрустты, сулы текстурасы және сәл тәтті дәмі бар. Оны өздігінен жеуге болады немесе түрлі тағамдардың құрамына қосады. Ол эндосперм дамитын жаңа өскінді қоректендірген кезде пайда болады. Бұл – гаусторий, кокос өніп келе жатқанда эмбрионның алыс бөлігінен қалыптасқан, өсіп келе жатқан түбір мен сабаққа қоректік заттарды сіңіруге көмектесетін, сүңгіретін, губка тәрізді тіндер.

Алма жүрек

Ересек өсімдіктердің апикальды бүршіктерін тамаққа пайдалануға болады, оларды "пальма көкөнісі" немесе пальма жүрегі деп атайды. Бүршіктерді жинау пальманың өлуіне себеп болатындықтан, олар сирек кездесетін деликатес саналады. Пальма жүрегін салаттарға қосады, кейде оны "миллионерлер салаты" деп те атайды.

Тодди мен саңырауқұлақ

Кокостың гүл шоқтарын кесуден алынған шырын тодди деп аталады, сонымен қатар Филиппинде туба (ферменттелген және жаңа), Индонезия мен Малайзияда таук, Кирибатиде кареве (жаңа және ашытқысыз, күніне екі рет, таңғы ас пен кешкі асқа жиналады) және Оңтүстік Азияда нира деп ішеді. Ол өздігінен ашып, пальма шарабына айналады. Пальма шарабын дистилляциялау арқылы арақ алынады. Филиппинде бұл алкогольді сусынды ламбаног (тарихта испан тілінде вино де коко деп те аталған) немесе "кокостың арағы" деп атайды. Шырынды қайнату арқылы тәтті сироп немесе Кирибатидегі те камамай, Мальдив аралдарындағы дхия хакуру мен адду бонди сияқты қант жасауға болады. Оны одан әрі азайтып, кокостық қант, сондай-ақ пальма қанты немесе жаггер алуға болады. Жас, жақсы күтілген ағаш жылына шамамен 500 кг тодди өндіре алады, ал 40 жылдық ағаш шамамен 500 кг өнім бере алады. Кокостың шырыны, әдетте кесілген гүл шоқтарынан алынады, жаңа болғанда тәтті болады және Мексиканың туба фрескасында (филиппин тубасынан алынған) ішуге болады. Сондай-ақ, оны пальма қантын алу үшін өңдеуге болады. Ашыған шырыннан кокос сірке суы немесе әртүрлі пальма шараптары жасауға болады (олар арақ жасау үшін одан әрі дистилляциялануы мүмкін).

Кокос қышқылы

Ашытылған кокос суынан немесе сапынан жасалған кокос сіркесі Оңтүстік-Шығыс Азия тағамдарында (әсіресе Филиппиндерде, онда ол суканг туба деп аталады), сондай-ақ Үндістан мен Шри-Ланканың кейбір тағамдарында, әсіресе Гоа тағамдарында кеңінен қолданылады. Бұл бұлтты ақ сұйықтық, ерекше өткір, қышқыл дәмімен және сәл ашытқы иісімен ерекшеленеді. Ұзақ мерзімді тұтыну қандағы жалпы холестерин деңгейін көтеріп, LDL холестерин мен лаурин қышқылының деңгейін арттыру арқылы жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін арттыруы мүмкін.

Кокос майы

Кокос майы көбінесе қатты кокос майын сипаттау үшін қолданылады, бірақ кокос сүтінің қою бөлігінен немесе кокос етінің пюресі мен майынан жасалған арнайы өнім – кремді кокос деп те аталады.

Копра

Копра – бұл тұқымның кептірілген еті, оны өңдегеннен кейін кокос майы және кокос ұны алынады. Кокос майы, тамақ дайындауда ингредиент ретінде және қуыру үшін қолданылатындықтан бөлек, сабын, косметика, шаш майы және массаж майы ретінде де қолданылады. Кокос майы сондай-ақ аюрведалық майлардың негізгі құрамына кіреді. Вануатуда копра өндіру үшін кокос пальмалары көбінесе бір-бірінен қашықта орналастырылады, бұл ағаштардың тығыздығын қамтамасыз етеді. Бір тонна копра алу үшін шамамен 6000 толық піскен кокос керек.

Қабықшалар мен қабықшалар

Қаптама мен қабықшаны отын ретінде пайдалануға болады және олар көмірдің көзі болып табылады. Кокос қабығынан жасалған белсендірілген көмір қоспаларды өте тиімді түрде жояды. Кокостың шетелдерде пайда болуының себебі белгісіз болғандықтан, уланған сусынды залалсыздандыру үшін оның қабығынан жасалған тостағандарды қолдану туралы пікір қалыптасқан. Мұндай тостағандар көбінесе бағалы металдармен өрнектелген және безендірілген. Қаптамаларды жүзу құралдары ретінде пайдалануға болады. Қалпақпен бірге кептірілген жарты кокос қабығы еденді сырғытуға қолданылады. Филиппинде оны "бунот" деп, ал Ямайкада "кокос щеткасы" деп атайды. Қоңыр кокостың жаңа қабығы ыдыс жууға немесе денеге арналған сүңгір ретінде қолданылуы мүмкін. "Коко-шоколатеро" – Мексика, Гватемала және Венесуэла сияқты елдерде 17-19 ғасырларда шоколад сияқты сусындарды аз мөлшерде беруге арналған тостаған. Азияда кокос қабығы ыдыс ретінде, сондай-ақ түрлі қолөнер бұйымдарын жасауға, оның ішінде кептірілген қабықтан ойылған түймелерді жасауға қолданылады. Кокос түймелері жиі Гавайидің "алоха" көйлектеріне тігіледі. Малай тілінде қабықша деп аталатын "Темпурунг" шұбатқа арналған ыдыс ретінде қолданылады, ал тұтқасы бар болса – қасық ретінде де пайдалануға болады. Таиландта кокос қабығы орман ағаштарының салауатты көшеттерін өсіру үшін топырақ қоспасы ретінде қолданылады. 1986 жылы АСЕАН-Канада орман ағаштары тұқымдары орталығы жасаған арнайы кокос қабығын бөліп алу құрылымы, қабықты кокос талшығынан бөлу процесінде қолданылады. Жаңа қаптамаларда ескі қаптамаларға қарағанда көбірек танин болады. Танин көшеттердің өсуіне теріс әсер етеді. Қабықша мен қабықты шыбын-шіркейлерді қуып шығу үшін түтін шығаруға күйдіруге болады. Бұл кокос кейін президенттің үстелінде сақталды, қазір Джон Ф. Кеннеди кітапханасында тұр.

Кокс

Кокостың қабығынан алынған кокос талшығы арқан, кілем, есік төсемесі, щеткалар мен қаптар жасауға, қайықтарды тығыздауға және матрастарды толтыруға қолданылады. Бау-бақша шаруашылығында, әсіресе орхидеялар қоспасында, гүл өсіруге арналған топырақ ретінде пайдаланылады. Камбоджада кокос талшығынан сыпырғыш жасалады. Кептірілген кокос жапырақтарын күлге айналдырып, одан әк алуға болады. Үндістанда, әсіресе Керала, Карнатака және Тамил Наду штаттарында, кокос жапырақтарын тоқу арқылы үйлену тойларына арналған шатырлар тігіледі. Жапырақтары үйлердің шатырын жабуға немесе Камбоджада альпинизм құрылғыларын және жиналыс залдарын безендіруге қолданылады, онда бұл өсімдік "dôô:ng" деп аталады.

Ағаш

Кокостың сабақтары кішкентай көпірлер мен шатырлар салу үшін пайдаланылады; олардың түзулігі, мықтылығы және тұзға төзімділігі үшін бағаланады. Кералада кокостың сабақтары үй салуға қолданылады. Кокос ағашы сабақтан алынады және сирек кездесетін қатты ағаштардың орнына экологиялық тұрғыдан тиімді балама ретінде жиі қолданылады. Ол жиһаз жасау және арнайы құрылыстарда қолданылады, мысалы, Маниланың Кокос сарайында көрсетілгендей. Гавайиліктер сабақтың ішін ойып барабан, ыдыс немесе шағын қайық жасаған. "Бұтақтар" (жапырақ тірекшелері) берік және иілгіш, соққы жасауға қолдануға болады. 2005 жылы Соломон аралдарындағы Шоисеул аралындағы Гилберт қауымдастығында дене жазалау үшін кокос бұтақтарын пайдалану қайта жандандырылды.

Тамырлар

Тамыры бояу ретінде, ауыз шаю үшін, сондай-ақ диарея мен дизентерияны емдеуге арналған халықтық медицина ретінде қолданылады. Кокостың хош иісі 6 пентилоксан-2-он молекуласынан шығады, ол тағам және парфюмерия өнеркәсібінде δ-декалактон деп белгілі.

Құрал және жануарларға арналған баспана

Австралиядағы Мельбурн мұражайының зерттеушілері Амфиоктопус маргинатус сегізбалық түрінің қорғану және баспана үшін құралдарды, әсіресе кокостың қабықтарын пайдаланғанын байқады. Бұл мінез-құлық 1998-2008 жылдар аралығында Индонезияның Бали және Солтүстік Сулавеси аймақтарында анықталды. Amphioctopus marginatus – құралдарды қолдана алатын алғашқы омыртқасыз жануар. Кокостың ішінен ойып алып, кеміргіштерге немесе кішкентай құстарға үй ретінде пайдалануға болады. Екіге бөлінген, суы сығырылған кокостарды құс азығы ретінде іліп қоюға болады, ал етінен айырылғаннан кейін қыс айларында құстарды тарту үшін маймен толтыруға болады.

Мәдениетте

Кокос полинезиялықтардың маңызды тағамы болды, және олар оны жаңа аралдарға қоныстанғанда өздерімен бірге алып жүрді. Филиппиннің солтүстігіндегі Илокос аймағында Илокано халқы екі бөлікке бөлінген кокос қабығын дикетпен (пісірілген тәтті күріш) толтырып, үстіне лининга нга итлогты (жартылай қайнатылған жұмыртқа) қояды. Бұл рәсім ниниёган деп аталады және ол қайтыс болғандар мен ата-бабаларға арналған құрбандық болып табылады. Ол палагиппен (өлгендерге дұға) бірге жасалады. Кокос индуист дініндегі рәсімдердің маңызды бөлігі болып табылады. Оны көбінесе жарқыраған металл фольгалармен және басқа да сәттілік нышандарымен безендіреді. Ол индуист құдайларына немесе құдайына табыну кезінде құрбандық ретінде ұсынылады. Нарали Пурнима толық ай күні тойланады, бұл әдетте Үндістанда муссондық маусымның аяқталуын білдіреді. Нарали сөзі маратхи тілінде "кокос" деген мағына беретін "нарал" сөзінен шыққан. Балықшылар жаңа балық аулау маусымының басталуын тойлау үшін теңізге кокос сыйлайды. Діни көзқарастарына қарамастан, Үндістан балықшылары мол улов алу үмітімен өзендер мен теңіздерге кокос шашады. Индуистер кез келген жаңа істі бастамас бұрын, құдайлардың батасын алу және істің сәтті аяқталуын қамтамасыз ету үшін кокосты сындырып жатады. Индуист құдайы Лакшми, игілік пен байлықтың құдайы, көбінесе қолында кокос ұстаған күйінде бейнеленеді. Палани ғибадатханасының етегінде, Муруганға және Ганешаға құлшылық етуге барар алдында, кокостар осы мақсат үшін арналған жерде сындырылады. Күн сайын мыңдаған кокостар сындырылады, ал кейбір ізбасарлар дұға бойынша бірден 108 кокосты сындырады. Олар индуисттердегі үйлену тойларында да береке символы ретінде қолданылады. Гүлдер кейде Камбоджадағы үйлену рәсімдерінде қолданылады. Кокос сондай-ақ дәстүрлі британдық жәрмеңке ойыны – кокос лақтыруда нысана және жүлде ретінде пайдаланылады. Ойыншы таяқшаларға қойылған кокостарды мүмкіндігінше күшпен лақтыруға арналған кішкентай доптар сатып алады. Мақсаты – кокосты тұғырдан түсіріп, жеңіске жету. Бұл бұрын тоқтатылған вьетнам діні Đạo Dừa ұстанушыларының негізгі тағамы болды.

The coconut was a critical food item for the people of Polynesia, and the Polynesians brought it with them as they spread to new islands. In the Ilocos region of the northern Philippines, the Ilocano people fill two halved coconut shells with diket (cooked sweet rice), and place liningta nga itlog (halved boiled egg) on top of it. This ritual, known as niniyogan, is an offering made to the deceased and one's ancestors. This accompanies the palagip (prayer to the dead). A coconut is an essential element of rituals in Hindu tradition. Often it is decorated with bright metal foils and other symbols of auspiciousness. It is offered during worship to a Hindu god or goddess. Narali Purnima is celebrated on a full moon day which usually signifies the end of monsoon season in India. The word Narali is derived from naral implying "coconut" in Marathi. Fishermen give an offering of coconut to the sea to celebrate the beginning of a new fishing season. Irrespective of their religious affiliations, fishermen of India often offer it to the rivers and seas in the hopes of having bountiful catches. Hindus often initiate the beginning of any new activity by breaking a coconut to ensure the blessings of the gods and successful completion of the activity. The Hindu goddess of well being and wealth, Lakshmi, is often shown holding a coconut. In the foothills of the temple town of Palani, before going to worship Murugan for the Ganesha, coconuts are broken at a place marked for the purpose. Every day, thousands of coconuts are broken, and some devotees break as many as 108 coconuts at a time as per the prayer. They are also used in Hindu weddings as a symbol of prosperity. The flowers are used sometimes in wedding ceremonies in Cambodia. The coconut is also used as a target and prize in the traditional British fairground game coconut shy. The player buys some small balls which are then thrown as hard as possible at coconuts balanced on sticks. The aim is to knock a coconut off the stand and win it. It was the main food of adherents of the now discontinued Vietnamese religion Đạo Dừa.

Мифтер мен аңыздар

Кейбір Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Тынық мұхиты мәдениеттерінде кокостың басты рөлде ойнайтын шығу мифтері кездеседі. Малуку аймағындағы Хайнувеле мифінде кокос ағашының гүлшоғынан қыз пайда болады. Мальдив фольклорында, шығу туралы басты мифтердің бірі Мальдив халқының кокос ағашына тәуелділігін көрсетеді. Сина мен шақылдақ туралы әңгімеде кокостың пайда болуы Сина есімді әдемі әйелдің шақылдақты жерлегенімен байланыстырылады, ол кейін алғашқы кокосқа айналған. Қалалық аңызға сенесіз бе, жыл сайын акулалардан гөрі құлап жатқан кокостардан көбірек адам қаза табады.

Тарихи деректер

Рамаяна мен Шри-Ланка жылнамаларының әдеби мәліметтері кокостың біздің заманымызға дейінгі І ғасырдан бұрын Үндістан субконтинентінде болғанын көрсетеді. Ең ерте тікелей сипаттаманы 545 жыл шамасында жазылған "Христиан топографиясы" еңбегінде Косма Индикоплеустес берген, оны "Үндістанның үлкен жаңғағы" деп атаған. Кокос туралы тағы бір ерте айтылуы "Мың бір түн" әңгімесіндегі Синбад теңізшінің бесінші саяхатында, онда ол кокосты сатып алып сатқан. 1521 жылдың наурыз айында Антонио Пигафетта итальян тілінде "кочо"/"кочи" сөздерін пайдаланып кокостың сипаттамасын жазды, бұл Магелланның айналыс сапарында Тынық мұхитын алғашқы еуропалықтар кесіп өтуі және Гуам мен Филиппин тұрғындарымен кездесуінен кейін оның күнделігіне жазылған. Ол Гуамда "олар кокос жейді" ("mangiano cochi") және жергілікті тұрғындар "денелерін және шаштарын кокос және бенизед майымен майлайды" ("ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli") деп түсіндірді.

Әндер

Да Кокос Нат "кокос - жаңғақ емес" дегенді мәңгі есте қалдырады.