Кіріспе
Италияның Падуа қаласындағы ботаникалық бақ – Италияның солтүстік-шығысындағы Падуа қаласында орналасқан Orto Botanico di Padova ботаникалық бағы. 1545 жылы Венеция Республикасы құрған бұл бақ, әлі де бастапқы орнында сақталған ең көне академиялық ботаникалық бақ болып табылады. Бақ Падуа университетінің басқаруында және Италия үкіметіне тиесілі. Оның ауданы шамамен 17000 шаршы метрді құрайды және ерекше коллекцияларымен, тарихи дизайнымен әйгілі.
The Orto Botanico di Padova is a botanical garden in Padua, in the northeastern part of Italy. Founded in 1545 by the Venetian Republic, it is the world's oldest academic botanical garden that is still in its original location. The garden – operated by the University of Padua and owned by the Italian government – encompasses roughly , and is known for its special collections and historical design.
Тарих
Падуа бақшасы Венеция Республикасы Сенатының қарауымен құрылды. Ол дәрілік өсімдіктерді өсіруге, сонымен қатар «жеке өсімдіктер» деп аталатын (Orto dei semplici – simples – қоспалар емес, өздерінше қолданылатын шөптер) табиғи емдік заттарды өндіруге, ал студенттерге нағыз дәрілік өсімдіктерді жалғандарынан ажыратуға көмектесуге арналған еді. Бақты жиі болатын түнгі қарақшылықтан қорғау үшін дөңгелек қабырғамен қоршау салынды, тіпті қатаң жазалар (айыппұл, түрме, жер аударылу) болғанына қарамастан. Ботаникалық бақ әлемнің түкпір-түкпірінен, әсіресе Венециямен сауда жасаған елдерден өсімдіктермен толықтырылып, байытылып отырды. Осының нәтижесінде Падуа көптеген экзотикалық өсімдіктерді енгізу және зерттеуде жетекші рөл атқарды, ал оның Ботаникалық бағына гербарий, кітапхана және көптеген зертханалар біртіндеп қосылды. Қазіргі уақытта Ботаникалық бақ өз аумағында қарқынды оқу-әдістемелік жұмыстарды және маңызды зерттеулерді жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол көптеген сирек кездесетін түрлерді сақтауға қатысты. 1997 жылы ЮНЕСКО оны келесі себептерге байланысты Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді: Падуа Ботаникалық бақшасы – әлемдегі барлық ботаникалық бақшалардың бастауы және ғылымның, ғылыми алмасудың, сондай-ақ табиғат пен мәдениет арасындағы байланысты түсінудің тууына куә. Ол ботаника, медицина, химия, экология және фармация сияқты көптеген заманауи ғылымдардың дамуына зор үлес қосты.
The Botanical Garden of Padua is the original of all botanical gardens throughout the world, and represents the birth of science, of scientific exchanges, and understanding of the relationship between nature and culture. It has made a profound contribution to the development of many modern scientific disciplines, notably botany, medicine, chemistry, ecology and pharmacy.
Сәулет
Ботаникалық бақтың дизайны көбінесе Андреа Морониге (архитектор) жатқызылады, ол Падуадағы ең маңызды қоғамдық ескерткіштердің бірін – Прато-делла-Валледегі Санта-Джустина базиликасын, сондай-ақ 16 ғасырдың бірінші жартысында қала әкімшілігі мен университеттің ғимараттарын салған. Дегенмен, нағыз сәулетші – Венециялық ақсүйек, білімі мол және Витрувийдің «Архитектура» еңбегін аударған Даниэле Барбаро болды. Ол ортағасырлық «Жабық бақтар» (Horti Conclusi) үлгісін қабылдап, архитектураны шеңбер ішінде орналасқан төртбұрыш пішінімен белгіледі, осы пішін екі бағытталған жолмен төрт бөлікке бөлінген, бұл бағыттар төрт тарапқа сай келеді. Ботаникалық бақ 1545 жылы ашылып, келесі жылы Падуа университетінің оқу орталығы ретінде пайдаланыла бастады. Басты сарайдың қазіргі келбеті 17-18 ғасырларға дейін сақталып келген. 16 ғасырдың соңына қарай бақ, дұрыс суаруды қамтамасыз ету үшін алып дөңгелек гидрофорымен жұмыс істейтін көптеген бұлақтармен безендірілді. 1704 жылы төрт қақпа мен кіреберіс, қызыл тастан жасалған және өсімдіктермен әшекейленген үлкен акротериондармен (өрнектермен) салынды, ал бұл өсімдіктер соғылған темірден жасалған. 18 ғасырдың бірінші жартысында бақтың сыртқы шекарасы Истрия тасынан жасалған балюстрадамен жақсартылды, оған вазалар мен маңызды тұлғалардың кескіндері орналастырылды. Оңтүстік қақпаның жанына Теофраст мүсіні, сондай-ақ Антонио Бонаццаның қолымен жасалған Сүлеймен мүсіні қойылды, ал шығыс қақпасының жанында төрт маусым су көзі орналастырылды, ол 18 ғасырдың Каррара мраморынан жасалған портреттермен безендірілді. 19 ғасырдың бірінші жартысында жылыжайлар мен ботаникалық театр салынды, ал Карл Линней сияқты көрнекті ботаниктердің кескіндері карнизге орналастырылды. Жылыжайлардың бірінде әлі де осы тарихи аркалар мен кішкентай құйма темір бағаналар сақталған. Бақта үш күн сағаты да бар: текше пішінді, дөңгелек және цилиндр пішінді. Ішкі жағында гүлзарлар жинағына бөлінген төрт гласис орналасқан. Ортасында су өсімдіктері үшін су тобығы бар, ол бақтың төменгі жағында орналасқан сулы қабаттан шығатын ыстық судың үздіксіз ағынымен толықтырылады.
Ағаштар
1984 жылға дейін Ботаникалық бақта 1550 жылдан бері өсіп келген Vitex agnus castus (ұяң ағаш) болды. Қазіргі таңда ең көне өсімдік – 1585 жылы отырғызылған Жерорта теңізінің шағын пальмасы, ол «Гёте пальмасы» деп аталады, себебі ақын оны «Geschichte meines botanischen Studiums» эссесінде еске алған; бұл ағаш Ortus Sphearicus ішіндегі жылыжайда орналасқан. Тағы бір ескі ағаштар – 1750 жылғы гинкго, 19 ғасырдың ортасында аналық тармақ қосылған еркек түрі және 1786 жылғы магнолия, олар Еуропадағы ең көне мысалдар саналады. Сыртқы Арборетумдағы алып платан ағашы 1680 жылдан бастап өсіп келеді; оның діңі молния соққаннан кейін ішкі қуысқа айналған. Арборетумда сондай-ақ 1991 жылы құлаған қарағайдың кесілген бөлігі де бар, оның жылдық сақиналары белгіленген. Бұдан бөлек, 1828 жылы Италияға алғаш әкелінген Гималай кедрі де бар.
Тіршілік ету орындары
Жерорта теңізі макисі: Жерорта теңізі бассейнінің тән жағалау өсімдіктерін қамтиды, климаты ыстық жаздармен және жұмсақ қыстармен сипатталады. Тығыз мәңгі жасыл бұталар мен ағаштардан, сондай-ақ көбінесе тікенді, өте тығыз өсімдіктерден тұрады. Альпі бағы: тау орманының жоғары жағында орналасқан, Альпілік климатқа тән. Өсімдік тамырларымен, бұталармен және муго қарағайы мен нанәсіл шырша сияқты кішкентай, бұрылып өскен ағаштармен байланысқан тасты қиыршықтармен сипатталады. Тұщы су ортасы: су өсімдіктері көптеген резервуарларда өсіріледі және олардың түпкілікті түрлеріне қарамастан, осы ортаның әсерінен ұқсас бейімделулерге ие болады. Суккуленттер: (көктем және жаз айларында) қайта құрылған шөлдік орта. Орхидеялар жылыжайлары: тропикалық орман өсімдіктерін өсіруге мүмкіндік беретін ылғалды, ыстық микроорта.