Кіріспе

Миссисипи өзенінің жоғарғы бөлігі шарап аймағы. Жоғарғы Миссисипи өзені – бүгінде Миссури штатындағы Сент-Луис қаласынан басталып, Миссури өзенінің құйылатын жеріне дейінгі Миссисипи өзенінің бөлігі. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол Арканзас Постынан жоғарыдағы, Огайо өзенінің құйылатын жерінен жоғарыдағы немесе Кейп Жирадодан жоғарыдағы аймаққа қатысты болуы мүмкін.

Тарих

Геологиялық және гидрографиялық тарих тұрғысынан, Форт Снеллингтен шығысқа және оңтүстікке қарайғы Жоғарғы Миссисипи – қазір құрғаған Уоррен мұздық өзенінің бір бөлігі. Ол Миннесота өзенінің аңғарын ойып, алып Агассиз мұздық көлінің Мексика шығанағы арқылы әлемдік мұхитқа қосылуына жағдай жасады. Дулут және Грантсбург мұздық көлдерін ұстап тұрған мұз бөгеттерінің күйреуі Интерстейт паркінде Сент-Кройз өзенінің сарқырамаларын қалыптастырды. Жоғарғы Миссисипи өзені аңғары, Веллинойдан бұрынғы кезеңде мұздық шекаралық ағын ретінде пайда болған болуы мүмкін. Дрейфсіз аймақ – сол мұз дәуірінің ең биік нүктесінде мұз баспаған Солтүстік Американың бөлігі, сондықтан ол бұрынғы геологиялық процестердің нәтижесінде тегістелмеген және жабылмаған. Висконсин мұздығы Миссисипи өзені қазір ағатын жерде қосылып, тоқтатылғандықтан, және Дрейфсіз аймаққа мұздың еріген суы көп мөлшерде ағып келгенін, ал көл шөбі табылмағандықтан, мұз бөгеттерінің жарылған жағдайлар болғаны болжанады.

Сипаттамалары

Жоғарғы Миссисипи, Сент-Энтони шарлауығының (Миннеаполис, Миннесота) төменгі ағысынан Сент-Пол, Миннесотаға дейін, шарлауықпен қашалған биік әктас жартастары бар шатқалды құрайды. Шарлауықтан жоғары қарай жер, өзен жағасына қарай бірте-бірте еңкейеді. Сент-Пол қаласының орталығынан төмен қарай өзен кең мұздықтан бұрынғы аңғарына кіреді. Миннесота, Висконсин және Айова штаттары, сондай-ақ федералды үкімет, өзеннің осы бөлігіндегі жердің белгілі бір аймақтарын сақтап қалды. Жоғарғы Миссисипи өзені бойында Ұлттық саябақтар қызметінің үш орны орналасқан. Миссисипи ұлттық өзен және демалыс аймағы – Миссисипи өзенін қорғауға және оның табиғатын түсіндіруге арналған Ұлттық саябақтар қызметінің бір бөлімі. Өзен бойындағы тағы екі Ұлттық саябақтар қызметі: Эффиги Маундс ұлттық ескерткіші және Gateway Arch ұлттық паркі (Сент-Луис қаласындағы Gateway Arch-қа үй иесі). Төменгі Миссисипиден айырмашылығы, жоғарғы өзеннің көп бөлігі 29 құлып және бөгет жүйесі арқылы жасалған су тобырларынан тұрады. Бұл құрылыстар 1930 жылдары Конгресс тарапынан бекітілді және көпшілігі 1940 жылға дейін салынып аяқталды. Өзенге бөгет салудың басты себебі – баржалармен тасымалды жеңілдету. Бөгеттер Жоғарғы өзендегі су деңгейін реттейді және Төменгі Миссисипидегі деңгейді реттеуде маңызды рөл атқарады.

Экология

Миннесота және Висконсин штатының шекарасына жақын жоғарғы ағысында өзеннің су тасқыны жазығының ені 1,5 пен 5 шақырым аралығында. Сент-Луис қаласының оңтүстігінде, Миссури штатында, аллювиалды су тасқыны жазығының ені шамамен 80 шақырымды (50 миль) құрайды. Жоғарғы Миссисипи өзеніне құятын негізгі салалар Миссури, Иллинойс, Миннесота, Сент-Круа, Чиппева, Блэк, Висконсин және Каскаскиа өзендері. Жоғарғы Миссисипи өзенінде 125-тен астам балық түрі және 30 түрлі тұщы сулы моллюскілер мекендейді. Өзен бойындағы үш ұлттық жануарлар қорығының жалпы ауданы 465 шаршы шақырымды құрайды. Олардың ең ірісі – Жоғарғы Миссисипи өзені ұлттық жануарлар мен балықтар қорығы, 420 шақырымнан астам ұзындықта, Висконсин штатының Алма аймағынан Рок-Айленд штатына дейін созылады. Бұл қорық тіктеу жартастарды, батпақтарды, жағалық орманды, аралдарды, арналарды, көлдерді және шалшықтарды қамтиды. Ол Миссисипидің көшпенді құстар жолының бір бөлігі. Өзен соңғы онжылдықтарға қарағанда әлдеқайда таза болғанымен, су сапасы әлі де маңызды мәселе болып табылады. Ауыл шаруашылығынан келетін ағынды сулар, оның ішінде шөгінділер, артық қоректік заттар (әсіресе азот пен фосфор) және ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік көздерден шығатын химиялық заттар Жоғарғы Миссисипи өзенінің су ресурстарына қауіп төндіре береді. Сонымен қатар, жеке гигиена заттары, оның ішінде фармацевтикалық препараттар мен эндокриндік жүйені бұзатын химиялық заттар сияқты жаңа қауіптер де пайда болуда. Жоғарғы Миссисипи өзенінің жағасындағы бес штат су сапасы мәселелерін шешу үшін бірлесіп жұмыс істеп жатыр. Барлық тараптардың келісімі бойынша, қоректік заттар Мексика шығанағындағы «өлген аймақтың» пайда болуына және Жоғарғы Миссисипи өзенінің 4-ші бөлігіне жататын үлкен табиғи өзендік көл Пепин көліндегі эвтрофикация проблемаларына ықпал етеді. Осы мәселелерді шешу үшін ұлттық және аймақтық деңгейде жұмыстар жүргізілуде, бірақ қоректік заттардың зиянды әсері Жоғарғы Миссисипи өзенінің басқа да аймақтарында, әсіресе өзен арнасынан тыс жерлерде байқалады. Қоректік заттардың артық болуы бауылшақты балдырлардың немесе қазылшақтың қалың қабаттарының пайда болуына себеп болады, бұл жарық сәулесінің суға енуіне кедерілтеді және балықтар мен су жануарлары үшін маңызды су асты өсімдіктерінің өсуі мен сақталуына қауіп төндіреді, соның ішінде су құстарына да. Бассейндегі нүктелі және нүктелі емес көздерден келетін қоректік заттарды бақылауға бағытталған шаралар қосымша пайда әкелуге мүмкіндік береді.

Навигация

Кеме қатынасы үшін орнатылған шлюздер буксирлерге, баржаларға және басқа да кемелерге бөгеттерден өтуге мүмкіндік береді. Навигацияның бастапқы нүктесі Майл 858-де, Миннеаполис, Миннесотадан Каирге дейін шамамен 1350 километр (850 миль) қашықтықта 2,75 метр тереңдікте коммерциялық кеме қатынасына қолайлы жағдай жасалған. Әрбір шлюз және бөгет кешені өзінің жоғары жағында су қоймасын құрайды. АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы күтіп ұстайтын Жоғарғы Миссисипиде 29 шлюз бар – Жоғарғы Сент-Энтони шарқысынан бастап, төмен қарай Рокстің тізбегіне дейін. Шлюздер жиынтығында 123 метрлік (404 фут) биіктік көтерілімді қамтамасыз етеді.

Қалқаларды кеңейту ұсыныстары

Армия инженерлік корпусы Үстіңгі Миссисипидегі 20, 21, 22, 24 және 25-ші шлюздерді кеңейтуді зерттеді.

Бассейндер мен шлюздердің тізімі

Бассейн Орналасқан жері Шлюз Миля маркері (км) Қашықтық (км) USAF бассейні Minneapolis MN Upper St. Anthony Falls Lock 854 1375 LSAF бассейні Minneapolis MN Lower St. Anthony Falls Lock 853 1373 1 2 Бассейн 1 Minneapolis MN Шлюз 1 848 1365 5 8 Бассейн 2 Hastings MN Шлюз 2 815 1312 33 53 Бассейн 3 Welch MN Шлюз 3 797 1283 18 29 Бассейн 4 Alma WI Шлюз 4 753 1212 44 71 Бассейн 5 Minnesota City MN Шлюз 5 738 1188 15 24 Бассейн 5A Fountain City WI Шлюз 5A 728 1172 10 16 Бассейн 6 Trempealeau WI Шлюз 6 714 1150 14 23 Бассейн 7 La Crescent MN Шлюз 7 703 1132 11 18 Бассейн 8 Genoa WI Шлюз 8 679 1093 24 39 Бассейн 9 Eastman WI Шлюз 9 648 1043 31 50 Бассейн 10 Gutenberg IA Шлюз 10 615 990 33 53 Бассейн 11 Dubuque IA Шлюз 11 583 939 32 52 Бассейн 12 Bellevue IA Шлюз 12 557 897 26 42 Бассейн 13 Clinton IA Шлюз 13 522 840 35 56 Бассейн 14 LeClaire IA Шлюз 14 493 794 29 47 Бассейн 15 Rock Island IL Шлюз 15 483 778 10 16 Бассейн 16 Illinois City IL Шлюз 16 457 736 26 42 Бассейн 17 New Boston IL Шлюз 17 437 704 20 32 Бассейн 18 Gladstone IL Шлюз 18 410 660 27 43 Бассейн 19 Keokuk IA Шлюз 19 364 586 46 74 Бассейн 20 Canton MO Шлюз 20 343 552 21 34 Бассейн 21 Quincy IL Шлюз 21 325 523 18 29 Бассейн 22 New London MO Шлюз 22 301 485 24 39 Бассейн 24 Clarksville MO Шлюз 24 273 440 28 45 Бассейн 25 Winfield MO Шлюз 25 241 388 32 52 Mel Price бассейні East Alton IL Melvin Price шлюзі 201 324 40 64 Бассейн 27 Granite City IL Шлюз 27 185 298 16 26