Кіріспе
Адам денесінің жалаңаш бейнелеуі
Жалаңаштық бейнелеуі – визуальды ортадағы адам денесінің киімсіз бейнеленген кез келген түрін қамтиды. Сурет салу өркендеген мәдениетте, көркемдік конвенциялар адам келбетінің табиғилығын үнемі растайды, бұл әлеуметтену процесінің бір бөлігі болып табылады. Батыс қоғамдарында жалаңаштық бейнелеуі ақпарат, өнер және порнография контекстінде қарастырылады. Ақпаратқа ғылым мен білім де кіреді. Егер бір бейне нақты бір санатқа анық жатпаса, оның дұрыс түсінілмеуі мүмкін, бұл дау-жанжалға әкелуі ықтимал. Ең көп дау тудыратыны – көркем өнер мен эротикалық бейнелер арасындағы айырмашылық, ол қандай бейнелерге рұқсат беріледі немесе тыйым салынады деген заңдық шешімді анықтайды. Бейнелеу – нақты көріністен бастап, сөзбен сипаттауға дейін кез келген тірі сурет болып табылады. Портрет – бейнелеудің синонимі, бірақ ол сахнада рөл ойнау сияқты бейнелеудің бір түрін де қамтиды.
Суретшіліктегі жалаңаштық
Өнердегі жалаңаштық – сурет, мүсін және соңғы кезде фотосурет – сол заманғы әлеуметтік нормалар мен эстетикалық ұғымдарды, сондай-ақ ұяттылық/моральдық принциптерді бейнелейді. Адамзат тарихының барлық кезеңінде адам денесі суретшілер үшін басты тақырыптардың бірі болған. Ол ежелгі заманнан бері суреттер мен мүсіндерде көрсетілген. Венера мүсіндері осы дәуірдің жақсы белгілі мысалдары. Ежелгі гректер үшін ерлердің жалаңаш болуы батырлық пен сезімталдықпен байланыстырылған. Бұл көзқарас олардың өнер туындыларындағы адам денесінің идеализацияланған бейнесінде көрінеді. Сонымен қатар, бір ер адамның екіншісінің дене бітімін ашық түрде бағалауы да қалыпты жағдай саналған. Жалаңаш әйелдердің суреттері мен мүсіндері де жасалған. Бронзиноның Андреа Дорияның Нептун бейнесіндегі портреті сияқты «аллегориялық портреттері», Генуя адмиралы Андреа Дорияның суреті, олардың сирек кездесетін, бірақ одан да қызықтырақ болуы мүмкін, себебі танымал тұлғаны мифтік кейіпкер ретінде, теңіз және жер сілкінісі құдайы Нептун немесе Посейдон ретінде жалаңаш бейнелеудің ерекшелігі бар. Дория жалаңаш болғанымен, осал немесе әлсіз емес. Ол еркек рухын, күшін, жалындылығын және билігін көрсететін күшті ер адам ретінде бейнеленген. Ренессанстан бастап аллегориялық немесе мифологиялық мағынаға сүйенбеген портреттер мен жалаңаш суреттер өнерде кең таралған жанр болды. Кейбір зерттеушілер Франсиско Гойяның шамамен 1800 жылғы «Жылаңаш маха» картинасын «Батыс өнеріндегі алғашқы толық бейнеленген, рухани емес әйел бейнесі» деп санайды, бірақ жалаңаш әйелдердің суреттері тіпті Испанияда да белгілі болған. Бұл картина жеке бөлмеде, басқа жалаңаш суреттермен бірге, оның ішінде Веласкестің ертеректегі «Рокби Венерасымен» ілінген.
Діни және мифологиялық өнер
Орта ғасырларда христиан діні Еуропадағы ескі діни сенімдердің ықпалын толығымен жоя алмады. Ренессанс дәуірінде классикалық өркениетке қызығушылық қайта оянды, ал грек мифологиясы көптеген көркем туындыларға шабыт берді. Бұған қоса, яһуди-христиандық дәстүрдің өзі көптеген бейнелі мүсіндер мен суреттерді жасауға себепкер болды.
Жастық шақтың суреттері
Ғасырлар бойы балалардың жалаңаш күйі бейнелі немесе діни оқиғаларды бейнелейтін суреттерде жиі кездесті. Қазіргі суретшілер күнделікті өмірді бейнелейтін жалаңаш балалардың суреттерін жасаған. Кейбір мүсіндерде жалаңаш бала бейнеленген. Брюсселдегі Маннекен Пис әсіресе танымал, онда жап-жалаңаш жас жігіт төмендегі фонтанға несеп салады. Әйелдер арасында Жәнеке Пис бар. Генри Скотт Тук теңіз жағасында күн сайын жүзу, қайықпен жүзу және балық аулаумен айналысатын жалаңаш жас жігіттерді суретке түсірді; оның суреттері ашық эротикалық емес, сондай-ақ олар әдетте жыныстық мүшелерін көрсетпейді. Отто Ломуллер жас еркектердің жалаңаш суреттері үшін даулы болды, олар көбінесе жыныс мүшелерін бейнеледі. Балтус пен Уильям Адольф Бугеро көптеген суреттерінде жалаңаш қыздарды бейнелеген. Уилл Макбрайд, Джок Стерджес, Салли Манн, Дэвид Гамильтон, Жак Бурбулон, Гаро Аида және Билл Хенсон сияқты кәсіби фотографтар кішкентай балалардың жалаңаш суреттерін кітаптар мен журналдарда жариялау үшін және көркем галереяларда көпшілікке көрсету үшін жасады. Кейбір пікірлерге сәйкес, мұндай фотосуреттер қабылдауға болады және заңды болуы керек, өйткені олар балалардың киімсіз түрін көркемдік тұрғыда бейнелейді, балаларды жыныстық тұрғыдан қорламады және фотографтар ата-аналардан немесе қамқоршылардан жазбаша рұқсат алды. Қарсыластар мұндай шығармаларға тыйым салу керектігін (немесе сақталуы керектігін) және олардың құрылуы кезінде немесе одан кейін психологиялық зиян шеккен субъектілерді қамтитын бала порнографиясының бір түрін білдіретінін айтады. Стерджес пен Гамильтон екеуі де Рэндалл Терриді қоса алғанда, христиан белсенділерінің олардың жұмысын жариялы түрде айыптауынан кейін тергелді. Стерджеске немесе кітап сатушы Барнс пен Ноблге қарсы бірнеше іс қозғау әрекеттері тоқтатылды немесе соттан шығарылды және Стерджестің жұмысы көптеген мұражайларда, соның ішінде Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында көрінеді. Ата-аналар өздерінің нәрестелері мен кішкентай балаларының суға шомылып немесе басқаша жалаңаш күйінде түсірген суреттері жойылған немесе құқық қорғау органдарына бала порнографиясы ретінде берілген оқиғалар болды. Мұндай оқиғалар балаларды жыныстық қорлау туралы жалған айыптаудың мысалдары болуы мүмкін. Автор Линн Пауэлл мұндай істерді тергеуді балаларды жыныстық қатынасқа тарту мен балаларды порнографияға тартуға байланысты моральдық үреймен сипаттады.
Отарлаушылық
XIX ғасырда Ориентализм Солтүстік Африка мен Азияның мұсылман мәдениеттеріне еуропалықтардың қарасын бейнеледі. Жалаңаш мұсылман әйелдерінің суреттері, халыққа тарату үшін арналған "француз пошта карточкалары" түрінде болды және олар порнография емес, этнография ретінде қарастырылып, заңдық жазадан құтылды. Көркем өнерде көптеген суретшілер гаремді жалаңаш және жартылай жалаңаш әйелдерді бейнелеуге қабылданған жағдай ретінде пайдаланды.
Айнаулы фотосурет
Фотография кез келген санатқа сай жалаңаш суреттер жасау үшін қолданылған; көркемдік, білім беру, коммерциялық және эротикалық. Көркем жағдайда, жалаңаш фотосурет – бұл таза өнер, себебі ол эстетика мен шығармашылыққа бағытталған; кез келген эротикалық қызығушылық, көбінесе болса да, екінші орында тұрады. Бұл жалаңаш фотосуретті сұлулық фотосуретінен де, порнографиялық фотосуреттен де ажыратады. Олардың арасындағы шекара әрқашан анық болмайды, және фотографтар өз жұмыстарын сипаттауда өз пікірлерін қолданады, бірақ көрермендер олармен келіспеуі мүмкін. Жалаңаш бейнелеу барлық медиада даулы тақырып болып қала береді, бірақ фотосуретте оның ішкі реализміне байланысты одан да көп дау тудырады. Ер адамның жалаңаш суреттері әйелдерге қарағанда сирек кездеседі және олар аз көрсетіледі. Альфред Чейни Джонстон (1885 – 1971) – кәсіби американдық фотограф, ол көбінесе Зигфелд Фолиес шоу-қыздарын суретке түсірген. Сол кезде еркек денелері осылай жиі суреттелмеген. Бір ерекшелік – ертедегі бодибилдер Юджин Сандовтың «Өліп бара жатқан галл» мүсінін сомдауы, ол бодибилдингке енгізген грек идеалын көрсетеді.
Сыныптаулар мен даулар
Көркем өнерде жалаңаштықтың көрсетілуі дәстүрлі галереялардан тысқары кеңейген сайын, кейбір көрмелерде жалаңаштықтың барлығын жыныстыққа теңейтін және осылайша жалпы жұртшылыққа немесе мектеп оқушыларына көркем өнер сабағында көрсетуге жарамсыз деп санайтын адамдардың наразылығына тап болады. Көбінесе тіпті танымал туындылар, мысалы, Ренессанс шебері Микеланджелоның "Давид" мүсіні де қырқыстар тудыруы мүмкін. Әйелдердің жалаңаш бейнелері феминистер тарапынан ер адамдардың көзқарасымен қарауға байланысты вуайеристік деп сынға ұшырауы мүмкін. Феминистік "Геррилла қыздары" тобы жалаңаштыққа қарсы болмаса да, мұражайлардың қабырғаларындағы әйелдердің жалаңаш суреттерінің көптігін, ал әйел суретшілердің азадығын атап көрсетеді. Көркем өнерге тән еркіндік болмаған жағдайда, халықтық мәдениетте жалаңаштық көбінесе бейнелеу түрлерінің арасында нақты айырмашылық жасауды қажет етеді. Ең шектен шыққан түрі – толық алдыңғы жақтан жалаңаштық, онда актер немесе модель алдыңғы жағынан және жыныстық мүшелері ашық күйде бейнеленеді. Бірақ көбінесе жалаңаш суреттер осы деңгейге жете бермейді. Олар әдейілеп құрастырылады, фильмдер монтаждалады, нәтижесінде, әсіресе жыныстық мүшелер көрінбейді, камера оларды жасырын қалдырғандай. Бұл кейде "нақты жалаңаштыққа" қарсы "көрсетілген жалаңаштық" деп аталады. Халықтық мәдениетте нақты бір бейне жіктеу дауларына әкелуі мүмкін. Көркем өнер тарихшысы Кеннет Кларктың сөзіне сүйенсек, көркем туындыда мағыналы жыныстық мазмұн болуы мүмкін, бірақ ол әдепсіздікке жетпейді. Көркем өнер тарихшысы және сыншы Франсис Борзелло жиырма бірінші ғасыр суретшілері бұрынғы дәуірлердің идеалдары мен дәстүрлерін тастап, оның орнына киімсіз адам денесінің көбірек қозғалысын бейнелеуді таңдады деп атап өтеді. Осыған орай, сахналық өнерде бұл нақты жалаңаш денелерді өнер туындысы ретінде ұсынуды білдіреді.
Қоғамдық тұлғалардың суреттері
Көп сұранысқа ие болғандықтан, танымал адамдардың жалаңаш суреттері веб-сайттар мен журналдар үшін табысқа айналған бизнес. Мұндай бейнелеулерге фильмдерден алынған кадрлар немесе скриншоттар, киноклиптер, бұрын жарияланған фотосуреттердің көшірмелері (мысалы, журналдардағы фотосуреттер) сияқты рұқсат етілген суреттер ғана емес, сонымен қатар рұқсатсыз алынғандар да кіреді – яғни, секс-видеолар мен папарацци түсірген суреттер, олар танымал адамдардың жеке сәттерін жасайды, сондай-ақ алдамшы түрде өңделген суреттер. Кейбір актерлер мен модельдер түрлі тартымды поздардағы өз суреттерін, көбінесе аздап киіммен немесе тіпті киімсіз түсіріп, оларды «сән суреті» деп атайды. Playboy журналы танымал адамдарға жалаңаш суреттері үшін үлкен ақша төлегенімен белгілі, ал арзан бағалы порнографиялық журналдар танымал адамдардың жалаңаш суреттерін іздеу үшін барлық жерді шарлайды – мысалы, олар бейтаныс жағажайда топлесс немесе жалаңаш шомылып жатқанда немесе әлгі адам танымал болмай тұрып түсірілген суреттерді іздейді. Папарацци түсірген фотосуреттер сенсациялық журналдар мен таблоидтарда үлкен сұранысқа ие. Pirelli күнтізбесінде әйелдердің суреттері көптеп орналасқан, олардың көпшілігі актрисалар немесе модельдер, және олар жыныстық немесе эротикалық поздарда бейнеленген. Алайда, уақыт өзгеруіне байланысты, италиялық Pirelli компаниясы осы стильдегі фотосуреттерден бас тартты. Кейбір елдерде жеке өмірге қатысты заңдар мен жеке тұлғаның құқықтары модельдің келісімінсіз жалаңаш суреттерін жариялаған ұйымдарға қарсы сот процесін ашуға мүмкіндік береді, бұл мұндай суреттердің баспа басылымдары арқылы таралуын шектейді. Интернетте қылмыскерлерді анықтау және сот шешімін орындау қиын болғандықтан, мұндай фотосуреттерді тарату тәуекелі азайады. Мұндай фотосуреттер usenet және интернет-форумдар сияқты онлайн фотосурет тарату арналары арқылы таралады, ал коммерциялық операторлар, көбінесе соттардың қолжетімділігі жоқ елдерде, коммерциялық пайда табу үшін осындай фотосуреттерді ұсынады. Авторлық құқық шектеулері көбінесе ескерілмейді.
Ұшақтардың мұрын суреті
Әуе кемесінің экипажы ұшақтың фюзеляжында, әдетте, мұрын бөлігінде сурет салуға тапсырыс бере немесе өзі жасауы мүмкін. Мұрын суреті көбінесе жалаңаш немесе ашық киімдегі әйелдерді бейнелейді. Мұрын өнерінің мысалдары Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жетеді. Бірақ бұл бағыттың дамып, кеңіне тарауы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін болған жоқ. Мұрын суреттерін Одақтас және Оскі күштерге тиесілі ұшақтарда кездестіруге болады. Кейбір сарапшылардың пікірінше, Екінші дүниежүзілік соғыс осы стильдегі өнердің алтын ғасыры болды. Дегенмен, Корея соғысынан кейін қоғамдық көзқарастар мен әскери ережелердің өзгеруі мұрын суреттерінің санын азайтты. Мысалы, АҚШ-та Әуе күштері мұрын суреттерінің "ерекше, символдық, гендерлік бейтарап, бөлім мақтанышын арттыруға бағытталған, дәмді" болуын талап етеді. Бұл мүсін, поэзияға ғана шабыттандырған жоқ, сонымен қатар АҚШ-тағы әйелдер құқығы қозғалысына да әсер етті. Қазіргі заманғы медиада жартылай және толық жалаңаштық бейнелері жарнамаларда назар аудару үшін қолданылады. Тарттымды модельдер үшін бұл бейнелердің беретін көру ләззатына байланысты; ал кейбір жағдайларда мұндай бейнелердің сирек кездесуіне байланысты. Жарнамада жалаңаштық қолданылуын компанияның өнімі әдепсіз немесе мәдениетсіз болып көрінбеуі үшін мұқият бақылайды. Сондай-ақ, журналдар сияқты жарнамалық медианың рұқсат ететініне шектеулер қойылады. Жыныстық тартымды жарнаманың табыстылығы туралы "секс сатады" деген сөз жиі айтылады. Алайда, американдық жарнамалардағы жалаңаштыққа реакциялар әртүрлі болды; мысалы, Кальвин Кляйн, Бенетон және Аберкромби & Фич жарнамаларындағы жалаңаштық оң және теріс пікірлерді тудырды. Ер адамның толық жалаңаш бейнеленген жарнаманың мысалы – M7 хош иісі. Көптеген журналдар бұл жарнаманы жариялаудан бас тартты, сондықтан сол модельдің қарапайым суреті бар нұсқасы да жасалды.