Кіріспе

Француз мұрагері (1768)

Аме дю Бук де Ривери (4 желтоқсан 1768 – 1???) – жас кезінде теңізде жоғалып кеткен француз мұрагері. Оны барбариялық қарақшылар тұтқынға алып, гаремге кәнизак ретінде сатты деген әңгіме бар. Ол Осман империясының Валиде сұлтаны (Ана сұлтан) Нақшидил Сұлтанмен бір адам болуы мүмкін, бірақ бұл дәлелденбеген. Бұл оқиға Жозефинаның Александр де Боарнемен бірінші некесі арқылы байланысты, ол Террор дәуірінде жазаланды. Франциядағы монастырь мектебінде оқығаннан кейін, 1788 жылдың шілдесі немесе тамызында үйіне қайтып бара жатқанда, ол мінген кеме теңізде із-түссіз жоғалып кетті. Халық арасында кемеге барбариялық қарақшылар шабуыл жасап, басып алғаны туралы кең таралған болжам бар. Сондай-ақ, ол барбариялық құл саудасының құрбаны болып, Алжир бегі Осман сұлтанының гареміне сыйлық ретінде Константинопольге жіберген деген пікір де бар.

Оның Валиде Сұлтан Нақшидил екендігі туралы аңыз

Аңыз бойынша, Айме сол сұлтанның (тарихи түрде: Абдул Хамид I) әйелі болып, Накидил есімін қабылдайды. Ол сұлтанға француз тілін үйретіп, француз идеяларын оған және соның арқылы Осман халқына таныстырады. Бірінші рет Константинопольден Парижге тұрақты елші жіберілді. Аңыз бойынша, ол сұлтанға француз стилінде реформалар жасауға ықпал етті, содан кейін ол яничарлар мен улемалардың қолынан қаза тапты, себебі екі топ та империяның либерализациясына қарсы болды. Өлгеннен кейін, Накидил Махмуд II-ге биологиялық немесе асыраушы анасы ретінде ықпалын жалғастыра береді. Махмуд II Абдул Хамидтің орнын басып, сұлтандыққа ие болғанда, француз газетін шығарып, Накидилге Топкапы сарайының сәнін сол кезде Францияда танымал болған рококо стилімен безендіруге рұқсат береді. Аңыздың бірнеше қайталауында оның тіпті сыртқы саясатқа да ықпал еткені және Осман билеушісінің француздарға деген көзқарасы Наполеонның Мари Луизаға үйлену үшін Амеяның інісі Жозефин Бонапартпен ажырасуы салдарынан нашарлағаны айтылады. Бұл Османның Ресеймен соғыста (Наполеонға қарсы тұру үшін) жеңілуін және Наполеон соғыстары кезінде Англияның Францияға қарсы шығуын түсіндіру үшін қабылданды. Аймеяның Накидил жөніндегі аңызы оның исламды харем әдептерінің бір бөлігі ретінде қабылдағанын, өйткені ол күйеуінің діні болғандықтан, бірақ жүрегінде әрдайым католик болып қалғанын мәлімдейді. Оның соңғы тілегі – христиан дін қызметкерінің соңғы рәсімдерді орындауы болды. Оның ұлы Махмуд II бұл тілегін орындады: Айме өлім аузында жатқанда, дін қызметкері алғаш рет Серальгияға кіріп, оның қасіретті татулығын орындады. Оның қабірі Ая Софиядан алыс емес жерде орналасқан. Кейбір әңгімелерде Айме 1781 жылы, Махмуд II-нің 1785 жылы туғанға дейін ұрланғаны айтылса, басқа әңгімелерде Айме кем дегенде 1788 жылға дейін отбасымен бірге Францияда болғаны ескеріледі. Кейінгі әңгімелерде Айме – Махмуд II-нің асыраушы анасы, ал оның туған анасы бала кезінде қайтыс болды. Алайда, бұл жазбалардың ешқайсысында 1817 жылғы заманауи дереккөздер ескерілмейді: Накидил екі жасында ұрланғаны хабарланды. Дегенмен, аңыздың тұқымы мұқият отырғызылғанына белгілер бар. Тіпті 16 ғасырдың басына дейінгі бірнеше көне аңыздар француздар мен Осман монархиясы арасындағы байланысты болжаған. Бұл саяси мотивациямен жасалған, сондықтан монархтар арасындағы одақтар ақталуы мүмкін болды. Аме Накидил жөніндегі ертегі осы ескі аңыздарға айқын ұқсайды. Монархиялық дәуірде француз ханшайымдарының ұрлануы туралы әңгімелер жақсы қарым-қатынас сақтау үшін жоққа шығарылмады – шын мәнінде, Наполеон III де, Әбділазиз де жылдар өткен соң бір-біріне туыстығын жариялауға қуанды. Кейінгі уақытта осы және басқа да харем жөніндегі аңыздар Түркия, Таяу Шығыс және жалпы ислам туралы бейтаныс және деспотикалық пікірлерді тарату үшін пайдаланылды, тіпті бұдан да нақты деректер болса да. Бұл аңыз Осман империясын артта қалған ел ретінде бейімдеді, онда тіпті батыс құлы да кешіктірілген жаңғыруды бастай алды, ал алғашқы тумандар қажетті реформаларды ойластыра алмады.