Кіріспе

etree, немесе электрондық ағаш, 1998 жылдың жазында тікелей концерттік жазбаларды онлайн түрде алмасу үшін құрылған музыкалық қауымдастық. etree интернетте жоғалтусыз аудио тарату стандарттарын қалыптастырды және пайдаланушыларына тек қана өз музыкаларын тегін жазуға және таратуға рұқсат берген артистердің музыкасын ғана таратуға мүмкіндік береді.

Өмірбаян

LiveMusic.org сайты тірі музыканы жинаушылар мен сақтаушылардың төрт байланысты проблемаға тап болғандықтан құрылды. Біріншіден, барлық сақтаушыларға ортақ проблема: бастапқы материал уақыт өте келе нашарлайды. Атап айтқанда, көптеген тікелей эфирдегі аудио жазбаларды жасау үшін қолданылатын магниттік аудио таспа физикалық тұрғыдан ыдырайды және қайта-қайта ойнатылғанда сапасын жоғалтады. Сондықтан музыкалық бастапқы материалды сақтау үшін оған қолжетімділікті шектеу қажет болды. Нәтижесінде, мұрағаттағы музыка сақталғанмен, оны ешкім тыңдамады. Сол сияқты, тікелей концерттердің жазбаларына ие болған адамдар оларды тиісінше сақтай алмады (мысалы, температурасы бақыланатын, өрттен қорғалған қоймада) және/немесе оларды мұрағаттау және сақтау үшін көшірме жасау мүмкіндігі болмады. Қысқасы, 20 ғасыр концерттік өнерлерінің музыкалық тарихы жоғалып, сейфтерде немесе үйдің жертөлесінде, кітап сөрелерінде шіріп бара жатты. Екіншіден, аналогты жазбалардың көшірмелері көшіргенде сапасын жоғалтады, себебі магниттік таспаны қолдануға байланысты шу немесе "құбылыс" пайда болады. Нәтижесінде, екі көшірме бірдей болмайды және әрбір көшірме, яғни ұрпақ, алдыңғысынан нашаррақ болып көрінеді. Үшіншіден, тікелей жазбаларды алмасудың интернетке дейінгі тәсілі (төменде сипатталғандай) және осындай көптеген жазбаларды көшіру құқығының шартты түрде заңды болуына байланысты, көптеген жазбалардың шығу тегі немесе "туыстығы" дұрыс құжатталмаған. Тіпті бүгін де тарихшылар мен коллекционерлер ертедегі пираттық жазбаларда күнді, орынды, әндер тізімін және т.б. анықтауда қиындықтарға тап болады. Бастапқы материалды немесе концерттік жазбаның ең жақсы сападағы көшірмесін іздеген сақтаушылар мен коллекционерлер (болған жағдайда) бір материалдың бірнеше көшірмесін жинауға, жазбаларды салыстыруға, дереккөздерді тексеруге және т.б. көп уақыт жұмсауға мәжбүр болды. Бұл салаға алаяқтардың, пираттардың және басқа да қылмыскерлердің араласуы жағдайды нашарлатты. Соңында, тарихи сақтау тұрғысынан қарағанда, тарихи заттың бір ғана көшірмесінің болуы (ол қандай болмасын) заттың жойылуы, зақымдануы немесе жоғалу қаупін арттырады, егер заттың бірнеше көшірмесі болса, онда бұл қауіп азаяды. Сондықтан мұрағатшылар тарихи материалдардың көшірмелерін мүмкіндігінше көп таратуға ұмтылады, осылайша барлық көшірмелердің жойылып, заттың мәңгілікке жоғалу қаупін азайтуға болады.

Өсу

1990 жылдардың соңына қарай жазбаларды түсіру немесе цифрлық доменге беру механизмдері жетілді. Импульстік код модуляциясы (PCM) және Цифрлық аудиотаспа (DAT) сияқты цифрлық, магниттік форматтар мен медиа, немесе компакт-дискілер (CD) сияқты оптикалық медиа және цифрлық сақтаудың басқа түрлері архившілерге концерттерді ойнағанда немесе көшіргенде бастапқы материалдың нашарлауын азайтуға немесе тоқтатуға мүмкіндік берді. Мұндай жазбалардың түпнұсқасына дәл келетін көшірмелерін жасауға болады, және мұндай көшірмелер аналогты аудиотаспалар сияқты нашарлауды көрсетпейді. Сондықтан бүгінде цифрлық жазбалар көбінесе DAT, оптикалық дискіге немесе қатты дискіге, флэш-жадыға және цифрлық сақтаудың басқа түрлеріне жасалады. Музыкалық жазбаларды компьютерлік дерек файлдарына (PCM деректері үшін контейнерлер болып табылатын wav және aiff файлдары сияқты) түрлендіру мүмкіндігі коллекционерлерге белгілі бір цифрлық немесе цифрланған аналогты жазудың көшірмелерінің сәйкестігін тексеруге мүмкіндік берді. Бұл әдетте файлдағы деректердің тексеру сомасын, әдетте MD5 форматында, есептеп, оны басқа файлдың тексеру сомасымен немесе түпнұсқа файлдың белгілі тексеру сомасымен салыстыру арқылы жасалады. Егер тексеру сомалары сәйкес келсе, файлдар бірдей; егер сәйкес келмесе, онда файлдар әртүрлі. Мұндай сәйкес келетін көшірмелер "жоғалмайтын" көшірмелер деп аталады (аналогты таспа сияқты нашарлайтын медиадан және файл өлшемін азайту үшін аудио ақпаратты алып тастайтын mp3 сияқты файл пішімдерінен ажырату үшін). Мұндай көшірмелер әдетте жазба туралы ақпаратты қамтитын мәтіндік файлмен бірге келеді, мысалы, күні, орны, орындалған тізім, пайдаланылған жазба құралдары және т.б., бұл жазбаның қайдан алынғанын анықтау және жазба көздерін салыстыру кезінде белгісіздік пен қателікті азайтады. Интернет дамыған сайын жоғалмайтын аудио деректерді тарату оңайырақ болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, тікелей эфирдегі музыканың көшірмелерін коллекционерлер мен мұрағатшыларға таратуда қиындықтар болды, өйткені коллекционерлер бір-бірін тауып, физикалық медианың (дискілер, таспалар және т.б.) көшірмелерін жеке немесе АҚШ поштасы арқылы алмасуға тиіс болды. Таратуды жеделдетудің бір жолы - "ағаш" құру, оның "тұқымшығы" "бас" жазбаның көшірмелерін жасап, ағаштың әрбір "бұтағына" төмен буынның көшірмесін жеткізеді, ал бұтақ мүшелері төмен буынның бас көшірмесін ағаштың әрбір "жапырағына" жібереді, осылайша таратуды жылдамдатып, ұрпақ жоғалуын азайтады (аналогты материал үшін). Дегенмен, бұл баяу процесс болды және егер ағаштың бір бұтағындағы адам орындамаса, сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. DAT сапалы аудио файлдарды Интернет арқылы беру идеясы – яғни "электрондық ағаш" – алғаш рет 1996 жылы талқыланды, бірақ сапаны сақтау үшін қажетті үлкен файл өлшеміне байланысты ол практикалық емес еді. Мысалы, 74 минуттық CD-де шамамен 640 МБ компрессияланбаған PCM деректері болады, ал екі сағаттық концертке екі CD қажет болады. Бір CD көлеміндегі деректерді диал-ап модем арқылы беру шамамен жеті күнге созылады. Компьютер технологиясының бірнеше жетістіктері төртінші факторды, яғни Интернет арқылы жоғалмайтын файлдарды беруді мүмкін етті. Біріншіден, SoftSound компаниясы SHorten (SHN) файл форматын жасады. Shorten процесі PCM wav файлдарындағы қажетсіз деректерді жоғалтпай алып тастайды, олардың көлемін шамамен 45–55% -ға дейін азайтады, ал алынған SHN файлдарын аудио деректерін жоғалтпай бастапқы пішініне қайтаруға болады. (Жаңа FLAC форматы SHN-ді көбінесе алмастырды және қазір артықшылыққа ие.) Бұл цифрлық аудио файлдар, "fileset" деп аталады, түпнұсқа көздеріне сәйкес біт-толық көшірмелер болып табылады және оларды кез келген компьютерде ойнатуға, үйдегі стерео жүйелерінде ойнату үшін CD-ге жазуға немесе портативті музыка ойнатқыштарында пайдалану үшін басқа форматтарға түрлендіруге болады. Екіншіден, Интернетке қызығушылықтың өсуі көптеген адамдарға файлдарды беру протоколы (FTP) серверлерін орнатуға мүмкіндік берді. Үшіншіден, пошталық тізімдер, электрондық пошта, тізімдер серверлері және т.б. коллекционерлер мен кураторларға бір-бірін және қызығушылық тудыратын материалдарды оңай табуға мүмкіндік берді. Осы оқиғалар болғаннан кейін etree қауымдастығы екі жоғары бағаланған онлайн музыка сауда қауымдастығының мүшелерімен құрылды: Sugarmegs Audio және PCP (People for a Clearer Phish). 10 адамнан бастап, etree.org тез өсті. 2001 жылдың ақпанына қарай 300-ге жуық тәуелсіз FTP серверлері etree.org-тың магистральдық бөлігін 12 000-нан астам пайдаланушыға қамтамасыз етті. Жоғалмайтын файлдарды жасау, жинақтау, тексеру және түзету құралдары жасалды, оларға mkwACT, Shorten, Shntool және басқа бағдарламалар кірді. BitTorrent etree есінде жазылды және біраз уақыт бойы BitTorrent ресми FAQ-сынан жалғыз BitTorrent тізім сайтына сілтеме жасалды. BitTorrent танымал болған сайын және университеттер мен корпорациялардың тегін, жоғары жылдамдықты FTP серверлерінің қолжетімділігі шектелген сайын, etree FTP серверлерінің саны азайды және 2004 жылға қарай, олардың көбісі жұмысын тоқтатты. Дегенмен, etree.org экспоненциалды түрде өсуін жалғастырды. 2010 жылдың маусымына қарай db.etree.org-тың 400 000-ға жуық тіркелген пайдаланушылары болды, олар 42 000 суретші үшін 480 000-нан астам тізімдерді ұсынды және шамамен 140 суретші үшін 90 000-нан астам жоғалмайтын жазбаларды bt.etree.org және басқа ұқсас онлайн қауымдастықтар арқылы әлемдік мәдени мұраға таратуға көмектесті.

Марапаттар

2000 және 2001 жылдары etree.org сайты Jambands.com ұйымдаған Jammy Award сыйлығының "Ең үздік жанкүйерлер веб-сайты" номинациясында жеңіске жетті. Бұл Jammy Award сыйлығының алғашқы екі жылы болды. Jambands.com 2002 жылдан кейін бұл сыйлықты беруді тоқтатты.