Төлем шегіне жеткенде ғана қаржыландыру жүйесі

Кіріспе

Шекті кепілдік беру немесе қорды босату жүйесі – бұл жеке тұлғалар тобы ретінде қайырымдылық мақсаттарға немесе қоғамдық игілікті қамтамасыз етуді қаржыландыру үшін ақша жинауға берілетін уәде. Белгілі бір мақсатқа жету үшін ақшалай сома немесе шегі белгіленеді, ал мүдделі тұлғалар қаржылай көмектеседі, бірақ ақша бастапқыда кепілдік берушілерде қалады немесе эскроуға беріледі. Шегі жеткен кезде кепілдіктер жиналады (немесе эскроу қордан аударылады) және осылайша коллективтік игілікті қамтамасыз ету үшін келісімшарт жасалады; сондай-ақ, игілік нақты жеткізілген кезде ақша жиналатын нұсқасы да бар. Егер шекті сома белгілі бір мерзімге дейін жиналмаса (немесе келісімшартқа қол қойылмаса, және т.б.), кепілдіктер жиналмайды немесе эскроуға берілген жағдайда кепілдік берушілерге қайтарылады. Экономикада бұл модельді сенімділік шарты деп атайды. Бұл жүйе көбінесе шығармашылық туындыларға қолданылады, жаңа өндірістерді қаржыландыру және қолданыстағы туындыларды сатып алу үшін пайдаланылады; соңғы жағдайларда бұл кейде «төлемді жариялау моделі» немесе «көше орындаушысы протоколы» (SPP) деп аталады.

Көшедегі орындаушы протоколы

Street Performer Protocol – бұл шекті кепілдік беру жүйесінің алғашқы түрі. SPP – Стивен Шир және криптографтар Джон Келси мен Брюс Шнайер жеке-жеке сипаттаған, қоғамдық домендегі немесе copyleft лицензиясымен шығарылған шығармашылық туындыларды жасауға ынталандыратын шекті кепілдік беру жүйесі. Моцарт пен Бетховен сияқты композиторлар өздерінің туындыларын премьералық концерттер мен алғашқы басылымдарына жазылу арқылы таратты. Бүгінгі күнгі жазылу түсінігінен өзгеше, бұл концерттің өтуі немесе баспахананың жұмыс істеуі үшін белгілі бір сандағы адамдар тіркеліп, белгілі бір сома төлеуі керек екенін білдірді. Оның мансабында маңызды кезең болған осы үш (пиано) концерті K413 және K415 Вена үшін жазған ұлы концерттер сериясының біріншісі және баспа басылымында жарық көрген алғашқы концерттері болды. Бірақ бастапқыда ол оларды қолжазба түрінде таратудың қалыпты тәсілін сақтады. 1783 жылдың қаңтар айында Моцарт жазылуға ниет білдіргендерді іздеп жарнама берді: «Бұл үш концертті, оларды толық оркестрмен, соның ішінде үрмелі аспаптармен немесе тек квартетпен (2 скрипка, 1 альт және виолончель) орындауға болады, сәуір айының басында жазылғандарға (керемет көшірілген және композитордың өзі бақылаған) ұсынылады». Алты айдан кейін Моцарт жеткілікті жазылушыларды табудың қиынға түсетініне шағымданды. Бұл оның екі бағытта үлкен жетістікке жеткеніне қарамастан болды. Дегенмен, бұл дәстүрлі модель мен SPP арасында бірнеше айырмашылықтар бар. Ең маңызды айырмашылық – дәстүрлі түрде жазылушылар алғашқылардың бірі болып қол жеткізеді және туындының әрқашан «сирек» тауар болады деп түсінеді, сондықтан көшірмеге ие болудың мәртебесі мен меценаттар қатарында болудың беделі болды. Сонымен қатар, жазылу әдетте белгілі бір бағамен сатылатын, бірақ кейбір бай жазылушылар меценат болу үшін одан да көп сома берген болуы мүмкін. Қазіргі заманғы Street Performer Protocol-да әр демеуші төлегісі келетін соманы өзі таңдайды, ал туынды жұртшылыққа таратылады және еркін көбейтіледі. 1970 жылы Стивен Брейер «Авторлық құқыққа қатысты қиын жағдай» атты еңбегінде осы модельдің маңыздылығын дәлелдеді. Street Performer Protocol Blender 3D анимациялық бағдарламасының бастапқы кодын және бренд атауын шығару үшін сәтті пайдаланылды. 2002 жылы NaN Technologies BV банкротқа ұшырағаннан кейін Blender-ге авторлық құқық пен сауда белгісі жаңа құрылған NaN Holding BV-ге өтті. Жаңадан құрылған Blender Foundation бағдарламаны GNU General Public License бойынша еркін және ашық бастапқы код ретінде шығару құқығын алу үшін қайырымдылық жинау науқанын жүргізді. NaN Holding BV бағаны 100 000 евроға белгіледі. 1300-ден астам пайдаланушы мүше болып, әрқайсысы 50 евродан астам сомада қаржы жинады, сонымен қатар анонимді пайдаланушылар, мүше емес жеке тұлғалар мен компаниялар да көмектесті. 2002 жылдың 13 қазанында Blender интернетте еркін бағдарламалық жасақтама ретінде жарияланды. SPP-ның нұсқаларына Rational Street Performer Protocol және Wall Street Performer Protocol жатады.

Street Performer Protocol is an early description of a type of threshold pledge system. SPP is the threshold pledge system encouraging the creation of creative works in the public domain or copylefted, described by Steven Schear and separately by cryptographers John Kelsey and Bruce Schneier. and Mozart and Beethoven, among other composers, used subscriptions to premiere concerts and first print editions of their works. Unlike today's meaning of subscription, this meant that a fixed number of people had to sign up and pay some amount before the concert could take place or the printing press started. These three (piano) concertos K413 415 formed an important milestone in his career, being the first in the series of great concertos that he wrote for Vienna, and the first to be published in a printed edition. Initially, however, he followed the usual practice of making them available in manuscript copies. Mozart advertised for subscribers in January 1783: "These three concertos, which can be performed with full orchestra including wind instruments, or only a quattro, that is with 2 violins, 1 viola and violoncello, will be available at the beginning of April to those who have subscribed for them (beautifully copied, and supervised by the composer himself)." Six months later, Mozart complained that it was taking a long time to secure enough subscribers. This was despite the fact that he had meanwhile scored a great success on two fronts:

However, there are a number of differences between this traditional model and the SPP. The most important difference is that traditionally, the subscribers would be among the first to get access and would do so with the understanding that the work would likely always be a "rare" good; thus, there was some status in owning a copy, as well as the prestige of being among the patrons. Additionally, subscriptions were generally sold at a set price, but some wealthy subscribers may have given more in order to be a patron. In the modern Street Performer Protocol, each funder chooses the amount they want to pay, and the work is released to the public and freely reproduced. In 1970, Stephen Breyer argued for the importance of this model in "The Uneasy Case for Copyright". The Street Performer Protocol was successfully used to release the source code and brand name of the Blender 3D animation program. After NaN Technologies BV went bankrupt in 2002, the copyright and trademark rights to Blender went to the newly created NaN Holding BV. The newly created Blender Foundation campaigned for donations to obtain the right to release the software as free and open source under the GNU General Public License. NaN Holding BV set the price tag at 100,000 euros. More than 1,300 users became members and donated more than 50 euros each, in addition to anonymous users, non membership individual donations and companies. On October 13, 2002, Blender was released on the Internet as free software. Variations of the SPP include the Rational Street Performer Protocol and the Wall Street Performer Protocol.