Кіріспе

Әннің бұрынғы орындаушысымен қалыптасқан кейінгі нұсқасы. Популярлы музыкада кавер-версия, кавер-әуен, қайта жазу, қайта орындау немесе жай ғана кавер – әннің түпкілікті орындаушысы немесе композиторынан өзге музыканттың жаңа орындауы немесе жазбасы. Бастапқыда бұл түпнұсқамен бірдей уақытта оны басып озу үшін шығарылған әннің нұсқасын білдірді. Қазіргі кезде ол түпнұсқадан кейін орындалған кез келген нұсқаны білдіреді.

АҚШ-тың авторлық құқық туралы заңдары

1909 жылғы авторлық құқық туралы заңнан бері АҚШ музыканттары басқа біреудің бұрын жазылған және жарияланған әуенін, тек музыканы немесе музыкамен бірге ән сөздерін жазуға құқылы. Рұқсат беруші әртістің өкілдері мен авторлық құқық иеленушісі арасында келісім жасасуға болады, немесе жарияланған әуендерді жазу механикалық лицензияға жатады, онда жазушы әртіс бастапқы авторға/авторлық құқық иеленушісіне Гарри Фокс Агенттігі сияқты ұйым арқылы стандартты роялти төлейді және түпнұсқа автордан рұқсат алмағанның өзінде авторлық құқық бойынша қорғалған болады. Limelight by RightsFlow компаниясы 2015 жылдың қаңтарына дейін осындай қызмет көрсетті, содан кейін олар қызметін тоқтатуды жариялады. АҚШ Конгресі Aeolian компаниясының фортепиано роликтері нарығын монополиялау әрекетіне қарсы тұру үшін механикалық лицензияны енгізді. Композитор жаңа жазылған нұсқаға механикалық лицензия беруден бас тарта алмайды, бірақ әннің алғашқы жазбасын кім шығаратынын шешуге құқылы. Боб Дилан осы құқықты пайдаланып, өзінің жазба компаниясына "Мистер Тамбурин Мэн" әнінің тікелей эфирдегі жазбасын шығаруға рұқсат бермеді. Жаңа жазбалардың алғашқы жылдарында музыкалық залдардан басқа жарнама жасалмағандықтан, жаңа жазба сатып алатын адам әншіге емес, әуенге сұраушы болатын. Жазбалардың таралуы өте жергілікті сипатта болды, сондықтан жергілікті танымал әртіс басқа аймақтан хит әннің нұсқасын тез жазып алып, әнді алғаш таныстырған әртістен бұрын аудиторияға жеткізе алатын, ал өте бәсекеге толы жазба компаниялары мұны жылдам пайдаланды.

Бәсекелестік сауда орындары мен танымал жазбалар

Бұл жағдай 1930 жылдардың аяғында өзгеріске ұшырады, өйткені өсіп келе жатқан жазба сатып алушылардың қатарына жас топ кіре бастады. Свинг дәуірінде, егер Бобби Соксер "In the Mood" сияқты жазылған әуенді іздесе, әдетте ол өзінің сүйікті әртісінің танымал болған нұсқасын қалаған, мысалы Гленн Миллердің нұсқасы (RCA Victor-дың арзан Bluebird лейблінде), емес, басқа біреудің (кейде қымбат лейблде ұсынылатын). Бұл үрдіс музыка индустриясының хит-парадтарында әртүрлі орындаушылардың жазба сату көрсеткіштерін, жай ғана хиттерді емес, жақыннан бақылау арқылы көрінді. Дегенмен, коммерциялық себептермен дискілік компаниялар жақсы сатылатын әндердің әртүрлі нұсқаларын жазуды жалғастырды. 1950 жылдардың ортасына дейін көптеген тыңдаушылар өздерінің сүйікті әртістерін сахнада немесе радио арқылы тікелей орындауын тыңдады. Радиошоулар көбінесе жергілікті аудиторияға бағытталғандықтан, бір аймақтағы әртістің көпшілікке жетуі сирек болатын. Сондай-ақ, радиостанциялар кең аудиторияға қызмет етуге тырысты, сондықтан бір стильдегі әртіс басқа, нақты аудиторияға бағытталған станцияларда эфирге шығарылмауы мүмкін. Сондықтан джаз, кантри, вестерн немесе ритм-энд-блюз әуендерінің танымал нұсқалары жиі кездесетін. Мысалы, "Мак-Мессердің балладасы" ("Die Moritat vom Mackie Messer") туралы ойлаңыз: бұл бастапқыда Бертольд Брехттің 1928 жылғы "Үш тиындық операсынан" алынған. Ол 1956 жылғы Hit Parade аспаптық әуенімен, "Moritat" арқылы Дик Хайман триосы үшін танымал болды, сондай-ақ Ричард Хейман мен Ян Август орындады, бірақ Луи Армстронг (1956/1959), Бобби Дарин (1959) және Элла Фицджеральд (1960) үшін де "Мак нож" әнінің вокалдық нұсқалары ретінде хит болды. Еуропаның Люксембург радиосы, көптеген коммерциялық станциялар сияқты, "эфир уақытын" да сатты; сондықтан дискілік компаниялар және басқалар өз әртістерін немесе өнімдерін жарнамалау үшін эфир уақытын сатып алып, осылайша кез келген әннің жазылған нұсқаларының санын арттырды. Бұған қоса, көптеген радиостанциялардың рұқсат етілген "инелік уақыты" (оларға ойнауға рұқсат етілген жазылған музыканың мөлшері) шектеулі болды, немесе Ұлыбританиядағы BBC сияқты көптеген ұлттық станциялар сияқты тікелей эфирде көрсетуге тиіс жергілікті таланттардың мөлшері реттелді.

Әннің дубликатты жазылған нұсқаларын жасауға ынталандыру

АҚШ-та, көптеген елдерден өзгеше, телерадиокомпаниялар авторлар мен баспагерлерге роялти төлейді. Әншілерге роялти төленбейді, сондықтан бір әннің көптеген нұсқаларын, әсіресе түрлі жанрларда жазуға ынталандыру бар. Мысалы, King Records жиі ритм-энд-блюз бен кантри және вестерн үлгісінде "Good Morning, Judge" және "Don't Roll those Bloodshot Eyes at Me" сияқты жаңа әндерді жазатын. Бұл дәстүр ритм-энд-блюз әндері поп-музыка тізімдеріне енген кезде кеңейді. Бұл болжамды болды, себебі радиостанциялар өз мақсатты аудиториясының талғамына сай емес форматтарды ойнауға құлшынбады. 1950-1960 жылдардың ортасындағы ең танымал музыка стилі әлі де кәсіби жеңіл оркестр болды, сондықтан танымал әншілер осы форматты іздеді. Көптеген талғампаздар үшін бұл танымал нұсқаларда бастапқы орындаушылардың қарапайымдылығы мен табиғилығы болмады. Олардың көпшілігінде бүлікші жасөспірімдердің құштар болған беделі мен рок-н-ролл музыкасының көшедегі сенімділігі болмады; көпшілігі қара терілі әртістер орындаған, бірақ танымал бұқаралық ойын-сауық нарықтарында естілмеген әндер еді. Көптеген ата-аналар бұл өңделген, танымал кавер-нұсқаларды ата-аналар мен олардың балаларының көпшілігі үшін қолайлы деп есептеді. Көптеген радио және телеарналар ақ нәсілді отбасылық аудиторияға бағытталған әртістерді жақсы қабылдады. Әнші-күйші Дон Маклин кавер-нұсқаны "расистік құрал" деп атады. Кейбір продюсерлер немесе жазба орындаушылар түпнұсқалық жазбаны дәлдікпен қайта жасау үшін Titan Tribute Media немесе Scorccio сияқты үлгіні қайталау компанияларының қызметтерін пайдалана алады. Ән басқа тілде де қайта жазылуы мүмкін. Мысалы, 1930 жылдары Освальдо Фрезедо мен әнші Роберто Рейдің испан тіліндегі "Isle of Capri" әнін жазғандығы белгілі. 1982 жылы Фальконың неміс тіліндегі "Der Kommissar" хиті "After the Fire" тобымен ағылшын тілінде орындалды, бірақ неміс атауы сақталды. Фальконың түпнұсқасының тікелей аудармасы емес, бірақ оның рухын сақтаған ағылшын тіліндегі нұсқа АҚШ тізімдерінің топ-5-ке енді. "The Lion Sleeps Tonight" әні бірнеше онжылдықтар бойы дамыды және 1939 жылғы Соломон Линданың а капелла әнінен бастау алды. Әнші Лора Браниганның 1980-ші жылдардағы хиттерінің көпшілігі американдық жазба нарығы үшін Еуропада сәтті болған әндердің ағылшын тіліндегі кавер-нұсқалары болды. Неміс әншісі Ненаның "99 Luftballons" әнінің ағылшын тіліндегі көптеген нұсқалары бар (әсіресе панк-топ Goldfinger орындаған нұсқасы), ал бірін Ненаның өзі түпнұсқа неміс тіліндегі әнінен кейін жазды. "Popcorn" әні бастапқыда толыққанды аспаптық болған, әртүрлі кавер-нұсқаларда кем дегенде алты түрлі тілде сөздері қосылды. Гонконгтағы Кантопоптың гүлдену кезеңінде, 1970 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында, көптеген хиттер халықаралық атаққа ие болған, бірақ жергілікті мәтіндермен (кейде бір мелодияға бірнеше мәтін) ағылшын және жапон тілдеріндегі әндердің кавер-нұсқалары болды, ал сыншылар музыка индустриясын әуен жазу процесін қысқарту үшін жиі айыптады. Қазіргі заманғы кавер-нұсқалар көбінесе көркемдік мақсаттармен жасалса да, ертедегі кавер-нұсқалардың кейбір жалғандығы сақталған. 1970-ші жылдардағы альбомдардың гүлдену кезеңінде дыбыстас кавер-нұсқалар альбомдары жасалды, олар көбінесе супермаркеттер мен тіпті мамандандырылған музыка дүкендерінің музыка бөлімдеріндегі арзан қораптарды толтыру үшін шығарылды, онда хабарсыз клиенттер оларды түпнұсқалық жазбалармен оңай шатастыра алатын. Мұндай дискілердің таңбалануы көбінесе қасақана шатастыратын, түпнұсқалық әртістің атын үлкен әріптермен, ал кішкентай бас тартумен ("бастапқыда орындалған" немесе "танымал болған") біріктіретін. Соңғы уақытта балалар орындаған қазіргі заманғы әндердің нұсқалары бар Kidz Bop сериясы сияқты компакт-дискілер сәтті сатылды. 2009 жылы американдық музыкалық комедиялық драмалық телесериал "Glee" дебют жасады, әр эпизодта бірнеше музыкалық қойылымдар болды. Сериалдың екінші маусымының соңына дейін, "Original Song" эпизодына дейін, сериал тек сериалдың атаулы әншілер клубы орындаған кавер-әндерді қамтыды. Сериалда әлі де хит-парадтар мен шоу-музыкалардың кавер-нұсқалары қолданылады, кейде машуптар немесе ерекше вариациялар ретінде. Шоудың музыкалық қойылымдары коммерциялық жетістікке қол жеткізді, Glee актерлерінің жеке релиздерінің жиырма бір миллионнан астам данасы цифрлық түрде сатып алынды, ал әлемде тоғыз миллионнан астам альбом сатылды. Австралиялық балама/инди радиостанциясы Triple J әртүрлі топтар мен музыканттар өздерінің әндерінен бөлек, басқа әртістің ұнаған әнін орындайтын "Like a Version" атты апталық сегментін ұсынады. 2004 жылы басталған бұл қойылымдардың танымал болуы жыл сайынғы таңдаулы кавер-нұсқалардың жинақ альбомдарының шығуына және соңғы уақытта жыл сайынғы Triple J Hottest 100 тізіміндегі дауыс беруге (оның өзіне де дау тудырған) әкелді. Біріктірілген кавер-әндер жиынтығы кавер-мелодия деп аталады. Кейде кавер-нұсқа түпнұсқадан да танымал бола алады, мысалы, Джими Хендрикс Боба Диланның "All Along the Watchtower" әнін орындағаннан кейін стандартқа айналды, тіпті Дилан да өзінің орындау стилін Хендрикс нұсқасына жақындатты. Джонни Кэштің 2002 жылы Nine Inch Nails тобының "Hurt" әнін орындауы - кавер-нұсқаның түпнұсқадан басып өтуінің тағы бір мысалы. Бұлардан басқа, Элвис Преслидің Карл Перкинстің түпнұсқа "Blue Suede Shoes" әнін, Сантананың 1970 жылы Питер Гриннің және Fleetwood Mac тобының 1968 жылы жазған "Black Magic Woman" әнін, Джефф Баклидің Леонард Коэннің "Hallelujah" әнін, Майкл Джексонның Yellow Magic Orchestra тобының "Behind the Mask" әнін, Уитни Хьюстонның Долли Партонның "I Will Always Love You" және Джордж Бенсонның "The Greatest Love of All" әнін, Nirvana тобының Дэвид Боуидің "The Man Who Sold The World" әнін, Гэри Жюлстің Tears for Fears тобының "Mad World" әнін, Гленн Медейрос әнінің Джордж Бенсонның "Nothing's Gonna Change My Love for You" әнін, Ленни Кравицтің The Guess Who тобының "American Woman" әнін, Soft Cell тобының Глория Джонстың "Tainted Love" әнін, They Might Be Giants тобының The Four Lads тобының "Istanbul (Not Constantinople)" әнін, Дариус Ракердің Old Crow Medicine Show тобының "Wagon Wheel" әнін және Синед О'Коннордың Принстің "Nothing Compares 2 U" әнін орындауы - кавер-нұсқасы түпнұсқадан сәттірек болған әндердің мысалдары.

Ескі әндерді жаңарту

Кейбір әндердің кавер-версиялары (қазіргі қолданыста) танымал әндердің қазіргі заманғы нұсқалары болып табылады. Мысалы, "Singin' in the Rain" әнін алғаш рет Клифф Эдвардс 1929 жылы "Голливуд ревюі" фильмінде орындады. Танымал Джин Келли нұсқасы 1950 жылдардағы Голливуд мюзиклі үшін жаңартылып, 1952 жылы "Жаңбыр астында ән шырқа" фильмінде қолданылды. 1978 жылы француз әншісі Шила оны B. Devotion тобымен бірге қайта жазды, диско стилінде оны сол дәуірдің музыкалық талғамына сай етіп жаңартты. Диско дәуірінде танымал әндерді алып, диско стилінде жаздыру кең таралды. Жақында "Singin' in the Rain" әнін британдық Mint Royale тобы Volkswagen телеарнасы үшін жаңадан жазды. Тағы бір мысал, "Blueberry Hill" әнін көптеген адамдар Fats Domino-ның 1956 жылғы жазбасын түпнұсқа деп қате санайды. Шын мәнінде, бұл әнді алғаш рет Джин Отри фильмде орындап, Гленн Миллер 1940 жылы "Hit Parade" пластинкасында танымал етті. Fats Domino-ның рок-н-ролл нұсқасы бүгінде көптеген БАҚ-та таралған. Сол сияқты, "Unchained Melody" әнін бастапқыда Тодд Дункан орындады, ол 1955 жылы түсірілген "Unchained" фильмінде (Кеньон Дж. Скаддердің "Түрмедегілер – адамдар" атты деректік әңгімесі негізінде) пайда болды. Ал Хабблер әншінің нұсқасы әлемде рекордтық сатылым көрсетті, Джимми Янгтың кавер-нұсқасы Ұлыбританияда одан да жоғары нәтиже көрсетті, Лес Бакстердің оркестрі аспаптық нұсқасы бойынша үлкен сатуға жетіп, 1955 жылдың мамыр айында АҚШ-тың хит-парадында бірінші орынға шықты. Бірақ Righteous Brothers тобының кейінгі нұсқасы (1965 жылдың қыркүйегінде АҚШ хит-парадының алғашқы бестігіне енген, бірақ 1965 жылдың тамызында Ұлыбританияда 14-орынға тоқтады) көбірек танымал, әсіресе 1990 жылғы "Ghost" фильмінде пайда болғаннан кейін. "House of the Rising Sun" әнінің жүздеген нұсқасы бар, олар фолк, блюз-рок, панк, би және дубстеп сияқты түрлі жанрларда орындалады. Режиссер Баз Лурман өзінің фильмдерінде ескі әндерді заманауи стильде пайдаланады. "Strictly Ballroom" фильмінде Джон Пол Янгтың "Love Is in the Air" әні, "Romeo + Juliet" фильмінде Канди Статонның "Young Hearts Run Free" әні және Nat King Cole, Nirvana, Kiss, Elton John, Thelma Houston, Marilyn Monroe, Madonna, T. Rex, David Bowie, Queen және The Police сияқты әртістердің әндерінің бейімделулері қолданылады. Бұл кавер-нұсқалар әр фильмнің құрылымына және көрермендердің талғамына сай етіп мұқият жасалған. Басқа әртістер өздерінің әндерінің жаңа нұсқаларын шығарады, мысалы, неміс әншісі Нена ескі хиттердің жаңа нұсқаларымен бүкіл альбомды жазды. Кавер-әндер басқа әртістің бұрынғы туындылары арқылы орындаушының шығармашылығын көрсетуге мүмкіндік береді. Ремикс – бұл түпнұсқа дыбысты электронды түрде өзгерту немесе бұрмалау, ал кавер-нұсқалар орындаушыға музыканы өз стиліне бейімдеуге мүмкіндік береді, әдетте әннің жанрын өзгертіп, оны өз талғамына сай қайта жасайды. Мысалы, 2008 жылы Fall Out Boy Майкл Джексонның "Beat It" әнін каверлеп, жанрын поп-роктан панк-рокқа ауыстырды. Тағы бір мысал, My Chemical Romance тобының Боб Диланның "Desolation Row" әнін каверлегені. Бұл қазіргі заманғы каверлерде жиі кездеседі, ескі танымал музыканы алып, оны қазіргі танымал музыкамен салыстыру үшін жаңарту. Forbes.com сайтының мәліметінше, Арета Франклиннің Отис Реддингтің "Respect" әніне жасаған кавері барлық уақыттағы ең үздік кавер-ән деп танылды.