Кіріспе

Лондондағы пан-араб газеті (1946–2020)

Al Hayat (الحياة – Өмір) – Сауд Арабиясының ханзадасы Халид бин Сұлтанға тиесілі, Лондон қаласында негізделген, 200 000-нан астам таралымы бар пан-араб газеті. Бұл газет араб диаспорасы үшін маңызды басылым болды және өз ойларын көпшілікке жеткізгісі келетін либералды зиялылардың сүйікті алаңы еді. 1946 жылы құрылған газет, бірнеше жылғы қаржылық қиындықтардан кейін 2020 жылдың наурыз айында жабылды. Араб түбегіне қатысты мақалаларында Батыс пен Сауд Арабиясын қолдағанмен, өзге өңірлік мәселелер бойынша түрлі пікірлерді ашық қабылдады. Al Hayat Лондон, Нью-Йорк, Франкфурт, Дубай, Эр-Рияд, Джидда, Даммам, Бейрут және Каир қалаларында басылып шықты. Газеттің кеңселері Лондон, Париж, Вашингтон, Нью-Йорк, Мәскеу, Эр-Рияд, Джидда, Бейрут, Каир, Бағдад, Дубай, Амман және Дамаск қалаларында орналасқан. 1997 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада бұл газет «араб тіліндегі ең жақсы және ең көп оқылатын газет» деп есептелген. 2005 жылы сол газетте Al Hayat «көзді ұқтыратын араб ұлтшыл газеті» деп сипатталды. Газет араб елдерінің көпшілігінде таратылды, ал редакторларының көп бөлігі Ливаннан шыққан, онда Al Hayat өте танымал болды. Бұл басылым Сауд Арабиясының үкіметін бас қарсыласы «Ашарқ әл-Авсаттан» гөрі қатты сынға алды.

Шығуы: Ливанның күнделікті газеті

Алғашқы "Әл-Хаят" ливандық күнделікті газет ретінде басталды. Оны 1946 жылғы 28 қаңтарда ливандық баспагер, журналист, жазушы және идеолог Камель Мрова Бейрут қаласында құрды. (Ол қызына Хаят Мрова (қазіргі Хаят Палумбо, Леди Палумбо) деп газеттің атымен атады.) Газет шииттерге жақтас болды, бірақ шииттер көшбасшысы Муса әл-Садрды сынағандардың бірі болды. Сонымен қатар, ол Ғамал Әбдел Насерге қарсы және консервативті ұстанымды ұстанды. 1966 жылғы 16 мамырда Мрова келесі күнгі басылымға арналған соңғы түзетулерді тексеріп жатқанда, бір қастандық жасаушы "Әл-Хаят" Бейрут кеңсесіне кіріп, оны атып өлтірді. Қастандық жасаушының ниеті толыққанды анықталмаса да, тергеушілер бұл оқиғаны газеттің араб ұлтшылдық қозғалысын сынауымен байланыстырды. Газет Ливан азаматтық соғысы басталғанға дейін, 1976 жылы жабылуға мәжбүр болғанға дейін 13 рет бомбалаудан аман қалды. Жаңадан іске қосылған газеттің басылымдарын христиандық ливандықтар мен христиандық палестиналықтар басқарғандықтан, сыншылар "Әл-Хаятты" "бастықтың қызметіндегі азшылықтардың газеті" деп атады, әсіресе күрдтер мен шииттердің Саддам Хусейнге қарсы сын-пікірлерін жариялағаннан кейін. "Нью-Йорк Таймс" газетінің 1997 жылғы мақаласында: "Оның иесі - Халид ханзада болғандықтан, газет Сауд Арабиясы туралы алаңдататын жаңалықтарға келгенде, сақтық танытады", - делінген. 1997 жылы "Аль-Хаят" өзінің араб оқырмандарын Иерусалимде бюро ашу арқылы таң қалдырды. Сол жылы газеттің күн сайын шамамен 200 мың данасы таралып, мұсылман, христиан және друз редакторлары мен тілшілері жұмыс істеді. "Times" газеті газетті "иконоборшы сұхбаттардың" көзі ретінде сипаттап, "Араб әлеміндегі ең ықпалды мәдени беттерге ие және радикалды реакциялық мұсылман фундаменталистері мен діни либералдарға, Ирактық [Саддам Хусейн режимі кезінде] араб ұлтшылдарына және консервативті Шығанақ арабтарына пікір айтуға мүмкіндік береді" деп сипаттады. Колумбия университетінің Эдвард Саид жиі үн қосты. 1997 жылдың қаңтар айында газеттің Лондондағы бас кеңсесіне және Нью-Йорк, Вашингтон мен Эр-Риядтағы бюроларына кем дегенде 14 хат-бомба жіберілді. Бір бомбадан екі күзетші жарақат алды. Бұл жарияланым америкалық зиялылар арасында – Сэмюэл П. Хантингтон, Фрэнсис Фукуяма және Дэниел Патрик Мойнихан сияқтылар – Еуропа мен Таяу Шығыстағы әріптестерімен Буш әкімшілігінің терроризмге қарсы соғысының моральдық негізі туралы пікір алмасудың бір бөлігі болды. Алғашқы хат "Біз не үшін күресудеміз" деп аталды және 2002 жылдың ақпан айында АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі кезінде жарияланды. Ол бірнеше мақала жазып, үкіметтің тиімсіздігін, соның ішінде түйелер арасында болған құпия өлім-жітімдерді сынады. Үкімет пен газет ресми түрде пікір білдіруден бас тартса да, патшалықтағы жеке тарату компаниясы, Ұлттық тарату компаниясы Associated Press агенттігіне газетті таратпау туралы бұйрық алғанын айтты. Газадағы дереккөздер Иордания мен Мысырдың ұйымға қонақжайлылық танытудан бас тартқанын хабарлағанмен, Катар оның саяси басшылығын қабылдауға келіскенін (әскери басшылығы болмаса да, мақалада Газаға қайта оралуы мүмкін екендігі айтылған) және Хамас саяси жетекшісі Халед Машал жақын арада Дамасктен Дохаға қоныс аударатындығын айтты. "Нью-Йорк Таймс" газетінде келесі күні бұл туралы хабарланды, "Аль-Хаят" газетіндегі мәліметтерді 2011 жылғы сириялық көтерілістен кейін ХАМАС пен сириялық үкімет арасындағы қарым-қатынастың шиеленіскенін дәлелдейді. ХАМАС-тың анонимді өкілдері наразылықтарға қарсы нақты ұстаным алу үшін үкімет тарапынан қысым көрсетілгенін айтты. 2019 жылы газет өзінің веб-сайтын жаңартуды тоқтатты, ал 2020 жылдың наурызында бас редактор газеттің ресми жабылуын жариялады. Таяу Шығысты бақылаушылардың кейбірі "Аль-Хайяттың" қаржылық қиындықтары Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы Мұхаммед бин Салманның өзінің ықтимал қарсыластарына қарсы жүргізіп жатқан қысым науқанынан туындады деп болжады.

Маст басы

Сауд Әл-Райес бас редактор қызметін атқарган кезде, Джамиль Теяби Сауд басылымының бас редактордың орынбасары болды. Бұған қоса, Хасан Хайдар Ұлыбританияда бас редактор, Зухейр Қосейбати Ливанда бас редактор, ал Раджа Расси бас директор болып қызмет етті.

Бюролар

"Аль-Хаят" газетінің бас кеңсесі Лондонда орналасқанмен, редакциялық, әкімшілік, тарату және жазылым бөлімдері Парижде, Вашингтонда, Нью-Йоркте, Мәскеуде, Эр-Риядта, Джиддада, Даммамда, Бейрутта, Каирде, Бағдадта және Дамаскіде де болды. Газет беттерінде "Айон ва Азан" (عيون وآذان "Көздер мен құлақтар") атты аптасына екі рет жарияланатын баған жарық көреді.

Халықаралық басылым

"Аль-Хаят" газеті негізін қалаушы Камель Мруэ 1946 жылғы 28 қаңтарда Бейрут қаласында тәуелсіз халықаралық араб тіліндегі саяси газет ретінде құрылған. Оның баспашысы 1988 жылы газетті қайта жаңғыртып, Лондонды негізгі кеңсе еткен кезде осы бастауын растады. Газет әлемнің түкпір-түкпірінен тілшілер желісі арқылы жаңалықтар жинап, араб және батыс қалаларында басылады, олардың барлығы Лондон кеңсесімен спутник арқылы байланысты. Әдетте 32 беттен тұратын газет, кейде қосымшалармен және арнайы басылымдармен толықтырылады. "Аль-Хаят" араб газеттері арасында жаңалықтар мен сараптаманы үйлестірген, кәсіби редакциялауды және қазіргі заманғы коммуникациялық технологияларды қолданған алғашқы газеттердің бірі болды. Басқа газеттер сияқты, ол телеарналар, әлеуметтік желілер және жылдам дамитын интернет ақпарат көздерімен бәсекелесті.

Сауд Арабиясы басылымы

2005 жылы «Аль-Хаят» Эр-Риядта саудиялық басылымын іске қосты. Оның үш күнделікті саны Жедда, Эр-Рияд және Даммам қалаларындағы жергілікті оқиғалармен қатар, Араб әлемінен келетін халықаралық жаңалықтарды да қамтиды.

Цифрлық нұсқа

2002 жылдың қазанында «Аль-Хаят» бүкіл әлемде қолжетімді веб-сайт арқылы цифрлық қызмет көрсетуді бастады. 2012 жылдың мамырында цифрлық қызмет мобильді құрылғылар, планшеттер және ұялы телефондарға интерактивті мүмкіндіктермен қолдау көрсетуге көшті.

Ақпараттық орталық үйі

Ақпарат орталығы 1988 жылы "Әл Хаят" газеті Лондонға көшкен кезде құрылды. 2000 жылы орталық Бейрутке көшірілді. "Dar Al Hayat" басылымының барлық өнімдері, басылым түрінде немесе электрондық түрінде болсын, индекстеліп, мұрағатталып, қолжетімді еді.