Кіріспе
Корея Орман шаруашылығы қызметі – Ауыл шаруашылығы, азық-түлік және ауылдық аймақтар министрлігіне (МАФР) бағынған орталық әкімшілік мекеме. Оның міндеттеріне орманды қорғау және күту, орман ресурстарын көбейту, орман өнімдерін дамыту, орманды басқару және жақсарту саласындағы зерттеулер жүргізу кіреді. Орналасқан жері – Тэджон Үкіметтік кешені. Бұрын, 1973 жылдан 1986 жылға дейінгі ұлттық ағаштандыру науқаны кезінде ол уақытша Ішкі істер министрлігіне (қазіргі Ішкі істер және қауіпсіздік министрлігіне) қарасты болды, бірақ 1987 жылы Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігіне қайтарылды. Алайда, агенттіктің жұмысы тек ұлттық орман саясатын сәтті сақтап, басқарумен шектелгендіктен, оның қажеттігіне бір кезде күмән туды. Қазіргі таңда агенттік орман ресурстарын пайдаланып, тұрақты табыс табуға бағытталған жаңа бейнеге ие. Болашақта Солтүстік және Оңтүстік Корея біріксе, кеңейе түсуі мүмкін мемлекеттік органдардың бірі. Солтүстік Кореяда көптеген таулар бар, сондықтан Миндунсан тауының маңында ағаштандыру жобаларын ілгерілету үшін аймақтық орман кеңселерінің аумағы ұлғаяды деп күтілуде. Қоршаған орта министрлігіне қарасты Корея Ұлттық парктері қызметі Корея Орман шаруашылығы қызметімен ұзақ жылдар бойы келіспеушілікте болды. Екі агенттік те орманмен байланысты жұмыстарды атқарады, бірақ нақты мақсаттарындағы айырмашылықтар жиі жанжалға себеп болды. Корея Орман шаруашылығы қызметі орман шаруашылығын дамытуға инвестиция салса, Корея Ұлттық парктері қызметінің басты мақсаты – орманды қорғау. Сондықтан 2012 жылы екі ұйым арасында «Келісейік» атты мақала жарық көрді. Бұдан бөлек, олар Мәдени мұра басқармасымен де ынтымақтастықта жұмыс істейді. Дәстүрлі мәдени ескерткіштерді қалпына келтіру, сақтау және жөндеу үшін жоғары сапалы ағаш өте қажет, әсіресе «Геумганг қарағайы» деп аталатын корей қарағайы сирек кездесетін түр. Сондықтан Корея Орман шаруашылығы қызметі мен Мәдени мұра басқармасы бірлесіп Геумганг қарағай алқаптарын құру және басқару жұмыстарын жүзеге асырып жатыр. Ұйымның қазіргі басшысы – Нам Сун Хён, ол 2022 жылдың мамыр айында қызметке кірісті.
Шолу
Кореяның Орман шаруашылығы қызметі орман саясаты мен заңдарын әзірлеу және іске асыру үшін толық жауапкершілікке ие. КФШ 5 бюродан, 22 бөлімнен, 5 аймақтық орман шаруашылығы қызметінен және 27 ұлттық орман станциясынан тұрады. КФШ-қа қарасты агенттіктерге Орман авиациясы бас басқармасы, Корея орман зерттеу институты, Ұлттық арборетум және Ұлттық табиғи демалыс ормандары кеңсесі кіреді. Облыстар мен қалаларда жергілікті орман шаруашылығы әкімшіліктері бар. Кореяның Орман шаруашылығы қызметі жаһандық экологиялық мәселелерге үлес қосу мақсатында Біріккен Ұлттар Ұйымының Шөлейттенумен күрес жөніндегі конвенциясына, Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік конвенциясына және Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға белсенді қатысады. Мемлекеттік және жеке сектордың ынтымақтастығымен қайта жаңарту технологияларын қолдана отырып, нақты жобаларды іске асыру үшін бастамалар көтерілді. Шөлдеу және құрғақшылықты азайту саласындағы екіжақты және аймақтық ынтымақтастыққа жетекшілік ету үшін Кореяның Орман шаруашылығы қызметі екіжақты орман шаруашылығы ынтымақтастығы келісімдері арқылы және Солтүстік-Шығыс Азия орман желісін құру арқылы тығыз ынтымақтастықты дамытуға жәрдемдеседі. Кореяның Орман шаруашылығы қызметі БҰҰ-ның Шөлейттенумен күрес жөніндегі конвенциясының (UNCCD) 10-шы тарапын өткізуге қатысып, корей халқының және әлемнің шөлдеу мәселесіне назар аударуға, сондай-ақ шөлдеумен күресу жобаларын іске асыруға және тиімді ынтымақтастық механизмін құруға мүмкіндік берді. Кореяның Орман шаруашылығы қызметі Сыртқы істер министрлігімен (Оңтүстік Корея) тығыз байланыста Азия орман ынтымақтастығы ұйымын (AFoCO) құруда маңызды рөл атқарды.
Кореяның орманы
Корея түбегі 33°7′ және 43°1′ солтүстік ендігі, ал 124°11′ және 131°53′ шығыс бойында, Солтүстік-Батыс Тынық мұхитының ортасында орналасқан. Ол солтүстікке қарай 960 км-ге созылып, ені шығыстан батысқа қарай шамамен 170 км, үш мұхитпен қоршалған. Жер бетінің 70%-ға жуығы таулы болғандықтан, құрлықтағы және теңіздегі экожүйелерінде жоғары биологиялық әртүрлілікке ие түрлер кездеседі. Корея түбегінің ауданы 221 000 км² құрайды, оның 45%-ын Корея Республикасы (ROK, Оңтүстік Корея) алып жатыр. Оңтүстік Кореяның жерінің 20%-ы ауыл шаруашылығына, ал 64%-ы орманға толы. Корея түбегі орташа белдеулі орман аймағының шығысында жатыр, бұл температура мен жауын-шашынның маусымдық айырмашылығына әсер етеді. Корея түбегіндегі басты тау жүйесі – Бэкду-Даган таулары. Ол Солтүстік Кореядағы Бэкду тауынан басталып, Оңтүстік Кореядағы Джири тауына дейін 1400 км-ге созылады, Корея түбегінің негізгі тірегін құрайды. Корея орман қоры 1950-1960 жылдары Корея соғысы мен индустрияландыру үшін жерді пайдаланудың өзгеруі салдарынан қыраған. 1967 жылы құрылған Корея Орман шаруашылығы қызметі орманды қалпына келтіру үшін жан-жақты күш-жігер жұмсады. Бұл күш-жігердің нәтижесінде ағаш қорының көлемі күрт өсті. 1960 жылдары 10 м³ құраған көлем 40 жыл ішінде 10 еседен асып, 2008 жылдың соңына қарай 103 м³-қа жетті. Орманның қоғамдық пайдасы да артты, ол шамамен 60 миллиард АҚШ долларына бағаланады, бұл жалпы ішкі өнімнің 8%-ын құрайды. Сәтті қалпына келтірудің негізі – 10 жылдық циклмен құрылып, іске асырылатын Ұлттық орман жоспарлары. Төртінші Ұлттық орман жоспарынан кейін, 2008 жылы бесінші жоспар іске қосылды, оның мақсаты – «салауатты орман, бай таулар және бақытты халық» және «тұрақты жасыл әл-ауқат мемлекетін» құру. Осылайша, Корея Орман шаруашылығы қызметі орман ресурстарын және жаңартылатын орман өнеркәсібін дамытуға, орман шаруашылығы арқылы өмір сапасын жақсартуға және халықаралық ынтымақтастықты күшейтуге бағытталған жұмыстарды жүргізуде.
Жасыл өсіп-өркендеуге қарай
Алдағы 60 жылға арналған Кореяның жаңа ұлттық көзқарасы – «Төмен көміртекті жасыл өсім». Корея үкіметі жасыл қоғамның жаңа парадигмасын жасап шығарды, мақсаты – қазіргі энергия жүйесін, көп мөлшерде парниктік газдар шығаратынын, төмен көміртекті, жоғары қуат тиімділігі бар қоғамға өзгерту. Ұлттық дамудың озық көрегендікке негізделген бұл көзқарасы, жаһандық жылыну сияқты қоршаған орта мәселелерін шешуге және тұрақты дамуды қамтамасыз етуге көмектеседі.
Жасыл өсімдіктер мен орман
Жасыл өсімді іске асыруда орман – негізгі ресурс болып табылады. Қызықтысы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конвенциясына сәйкес, орман жалғыз көміртегі шоғырландырғыш ретінде танылған. 2007 жылы Корея ормандары 41 миллион тонна көмірқышқыл газын сіңірді, бұл Кореядағы жалпы көміртегі шығарылымдарының 66% құрады. Орман биоэнергияны кеңінен пайдалану және орман биоресурстарын өнеркәсіптік деңгейде өндіру арқылы жасыл технологияларды дамытуда зор әлеуетке ие. Осы орманның құндылығын негізгі ресурс ретінде барынша пайдалану үшін Корея биоэнергетикалық технологияларды дамыту, биотехнология индустриясы және басқа да энергия салалары сияқты түрлі бағыттарда жасыл өсімді іске асыру жөнінде жұмыс істеп келеді. Орман шаруашылығы комитеті (ОШК) орманды пайдалану, орманды күту және альпинизм қызметтерін ұсыну арқылы халықтың өмір сапасын жақсарту мақсатында орман саясатын жүзеге асырып, қалалық жасыл кеңістіктерді кеңейтуде. Орман саясатының бір бөлігі ретінде ол Кореяның экономикалық дағдарысын, ел ішінде "IMF" деп аталатын, жандандыруға үлес қосты, орманды күту жобалары аясында жасыл жұмыс орындарын құру арқылы. Орманды қайта жаңғырту жобалары халықаралық деңгейде сәтті деп танылған ел ретінде Корея климаттық өзгерістерге қарсы күрестегі жаһандық шараларға қатысуын жалғастыруда және дамушы елдерде орманды қалпына келтіру бойынша ынтымақтастық жобалары арқылы дамыған және дамушы елдер арасында байланыс құруда. Сондықтан Корея жасыл өсім үлгісіндегі ел ретінде тұрақты даму жолында табысқа жете алады.
Бірінші ұлттық орман жоспары: Орманды қалпына келтіру жобасы (1973 ~ 1978)
1950 жылдары жапон отарлауы және Корея соғысы кезінде, сондай-ақ одан кейін шамадан тыс ағаш кесу салдарынан орман шаруашылығы өте қиын жағдайға түсті. Ол кезде бір гектарға шаққандағы ағаш қоры бар болғаны 6 м³ құрады, бұл қазіргі көрсеткіштің 6% ғана. Отын тапшылығы, су тасқыны мен құрғақшылық сияқты ауыр әлеуметтік мәселелерді тудырған бұл қираған орманды қалпына келтіру үшін Ұлттық орман жоспары жасалды. 1960 жылдардағы заңдық және институционалдық дайындықтардан кейін 1973 жылы Орманды жаңарту жобасы басталды. Үкімет бүкіл ел бойынша ағаш отырғызу маусымын (3.21~4.20) және Ағаш күнін жариялап, халықтың белсенді қатысуын қамтамасыз етті. Халықтың қатысуымен бір миллион гектардан астам тозығы жеткен орман тез өсетін ағаш түрлерімен қайта жаңартылды. Он жылдық жоба көздеген мерзімнен 4 жыл бұрын аяқталды.
Екінші ұлттық орман жоспары: Орманды қалпына келтіру жобасы (1979-1987)
Екінші 10 жылдық ұлттық орман жоспары, ішкі нарықтағы ағаш өнімдеріне деген қажеттілікті қанағаттандыруға мүмкіндік беретін, тұрақты ағаш ресурстарына айналатын ірі масштабты коммерциялық ормандар құру мақсатында жасалды. Үкімет орманды қалпына келтіру, орманды қорғауды күшейту және жекеменшік және мемлекеттік ормандарды қолдау үшін орманды дамыту қорын құру сияқты мақсаттарға қол жеткізу үшін түрлі орман саясатын іске асырды. Орманды қайта өсіру жобаларымен қатар, табиғи апаттарды болдырмау үшін топырақ эрозиясын тоқтату жұмыстары да белсенді түрде жүргізілді, сондай-ақ орман аурулары мен жәндіктерді бақылау үшін жаңа биотехнологиялар енгізілді. Екінші ұлттық орман жоспары аясында 80 коммерциялық орман салынды, 325 000 гектар орман жаңадан өсірілді және барлығы 1,06 миллион гектарға ағаш алқаптары отырғызылды.
Үшінші ұлттық орман жоспары: Орманды қалпына келтіру (1988-1997)
Үшінші ұлттық орман жоспары орманның экономикалық қызметтері мен қоғамдық пайдасын үйлестіруге бағытталған. Жоспар орманды басқарудың негізін қалау және инфрақұрылымды дамытуға, оның ішінде орман жолдарының құрылысына, орман шаруашылығын механикаландыруға, орманшылар мен орман шаруашылығы жұмыскерлерінің біліктілігін арттыруға бағытталды. KFS орманнан түсетін табысты арттыру жобаларын және орманның маңыздылығы мен оны сақтау туралы халықтың білуін арттау бағдарламаларын жүзеге асырды, сондай-ақ тұрақты және ұзақ мерзімді ағашпен қамтамасыз ету мақсатында шетелдегі егістіктерді дамыту жобаларын қолдады. Бұдан өзге, орманның қоғамдық пайдасын арттауға бағытталған саясатты әзірледі және іске асырды, оның ішінде демалыс орманды аймақтарды құру, су ресурстарын сақтау, жабайы флора мен фаунаны қорғау және т.б. Орманды тиімді басқару тәжірибесін дамыту үшін Орман заңдарына өзгерістер енгізіліп, күшейтілді, сондай-ақ 1997 жылы Орман шаруашылығын және таулы елді мекендерді дамыту туралы заң қабылданды.
Төртінші ұлттық орман жоспары (1998-2007)
Төртінші ұлттық орман жоспары орман саясатының негізгі назарын экономикалық функциялардан жалпы ормандық игіліктерді, оның ішінде қоғамдық және демалыс мақсатындағы игіліктерді арттыруға көшіру кезеңіне енді. Осыған байланысты, орманды тұрақты басқару орман саясаты мен іс-шараларына көтерілді. Орман шаруашылығы комитеті (ОШК) құнды орман ресурстарын дамытуға және бәсекеге қабілетті орман шаруашылығын қалыптастыруға ерекше мән берді, соның арқасында халық үшін қоғамдық игіліктер артты. Үкімет басқаратын орманды басқару саясаты, орман иелерінің мүмкіндіктері мен шешімдеріне негізделген жеке орман секторындағы дербес орманды басқаруға айналды. Орманды тұрақты басқарудың мақсаттарына қол жеткізу үшін ОШК «Ормандар туралы негізгі заң», «Орман ресурстарын дамыту және басқару туралы заң», «Ұлттық орман шаруашылығы туралы заң», «Орман мәдениеті және демалысы туралы заң» және «Орман шаруашылығы мен таулы елді мекендерді дамыту туралы заң» жаңа заңдарын қабылдап, құқықтық және институционалдық жүйелерді күшейтті.
Бесінші ұлттық орман жоспары (2008~2017)
Төртінші жоспардың негіздері мен құрылымдарына сүйене отырып, Бесінші Ұлттық Орман жоспары орман функцияларын барынша пайдалану мақсатында тұрақты орман шаруашылығын одан әрі кеңейту үшін жасалған. Атап айтқанда, жоспарда климаттық өзгерістерге жауап беруде орман функцияларының маңыздылығы ерекше атап көрсетілген. Жоспарды іске асыру барысында Қазақстан Орман шаруашылығы комитеті (ҚОШК) экологиялық және әлеуметтік ресурстарды дамыту арқылы тұрақты әл-ауқатты қоғамның негізін қалауға және орманмен байланысты салаларды «көк мұхит» стратегиясы ретінде дамытуға жалғастыруда. ҚОШК жүйелі орманды қорғау және басқаруды ілгерілетуге баса назар береді, бұл жерді теңгерімді дамыту мен қорғау мақсатына орай жасалған. Сонымен қатар, ол табиғи апаттарды алдын алу жұмыстарында орталық рөл атқарады, бұл экожүйенің денсаулығы мен сергектігін жақсартуға, сондай-ақ халықтың қауіпсіздігі мен қоршаған ортаны қорғауға үлкен үлес қосады. Орманның демалыс және мәдени функциялары қалалық және таулы елді мекендерде өмір сапасын жақсартуға, халыққа әлеуметтік жеңілдіктер беруге мүмкіндік береді. Бесінші жоспардың жалпы көрінісі – «тұрақты әл-ауқат пен өсіммен жасыл елді құру», яғни елдің экономикалық дамуын нығайту, жерді қорғау және өмір сапасын жақсарту үшін ормандарды негізгі ресурстар ретінде тұрақты басқару.
Кореяның орман зерттеу институты (KFRI)
Корея орман зерттеу институты 1922 жылы құрылып, 1998 жылы қайта ұйымдастырылды. KFRI жүргізетін зерттеулердің басты мақсаты – орман ресурстарын дамыту жоспарымен байланысты орман саясатын және технологияларын жетілдіру. Институт өз күшін орман генетикалық ресурстарын сақтап, ағаш егістіктерін жақсарту зерттеулері мен болашақ ғылыми-зерттеу жұмыстары үшін жұмсайды.
Корея ұлттық бортханасы (KNA)
Корея ұлттық арборетумы Гваннын орманында орналасқан. Гваннын арборетумы 1987 жылы құрылған және содан бері жұртшылыққа ашық. 1999 жылдың 24 мамырында ол Корея ұлттық арборетумы болып өзгерді. Арборетумның мақсаты – жан-жақты зерттеулер жүргізу арқылы өсімдік ресурстарын сақтау және дамыту, сондай-ақ орман туралы халықтың білімін кеңейту.
Орманды оқыту институты
Бастапқыда Орман шаруашылығы оқу институты 1978 жылы аймақтық әкімшілік оқу орталығының құрамында құрылды. 2004 жылы ол қайта ұйымдастырылып, 2006 жылы Корея Орман зерттеу институтының басқаруына берілді, содан кейін KFS-тің тікелей бағынысындағы жеке агенттікке айналдырылды. Институт орман шаруашылығы саласын басқаратын мамандарды даярлауды мақсат етеді және орман шаруашылығы қызметкерлері, мүдделі тараптар, орман иелері мен халық үшін ел ішінде және шетелде түрлі оқу бағдарламаларын ұсынады.
Орман авиациясының бас штабы
1971 жылы негізгі міндеті орман өрттерін бақылау болған Орман авиациясы басқармасы құрылды. Оның мақсаты – айналмалы қанатты ұшақтарды пайдалану арқылы орман өрттерінің алдын алу және оларды тоқтату, сондай-ақ зиянкестер мен аурулармен күресу. Бұл мекеменің 11 облыстық станциясы бар және өрт орындарына ұшақтарды одан да тиімді жұмылдыру үшін тағы да облыстық станциялар құру жоспарлануда.
Ұлттық орман тұқымдары мен сорттары орталығы
Ұлттық орман тұқымдық және сорттық орталығы 2008 жылы ҚҚЖҚ құрамында құрылды. Орталықтың мақсаты – ағаш түрлерін қорғау және орман ресурстарын басқару. Басты міндеттері: түрлерді қорғау жөніндегі институционалдық механизмдерді әзірлеу, жеке өсірушілерді қолдау және осыған қатысты кеңес беру, сондай-ақ жаңа өсімдік сорттарын бағалау және тіркеу.
Ұлттық табиғи демалыс ормандары басқармасы
Ұлттық табиғи-сауықтыру орман басқармасы – еліміздегі демалыс ормандарын жалпы басқаруды қамтамасыз етеді. Басқарманың негізгі міндеттері: ұлттық табиғи демалыс ормандарын құру және басқару, демалыс ормандарын пайдалану және күтіп ұстау, орман туралы білім беруді және мәдениетті дамыту, сондай-ақ клиенттерге қызмет көрсету.