1970 жылдардағы Үндістанның орманды қорғау қозғалысы

Кіріспе

Чипко қозғалысы – Үндістандағы орманды қорғау қозғалысы. 1970 жылдары коммерциялық ағаш кесуге және орманды жою саясатына қарсы шыққан наразылар ағаштарды құшақтап, оларды кесуге жол бермеді. Бүгінде бұл қозғалыс социализмнен бұрынғы идеологиясынан асып, көбінесе экофеминистік қозғалыс ретінде қарастырылады. Көптеген көшбасшылары ер адамдар болғанымен, әйелдер оның тірегі ғана емес, негізгі күші болды, себебі орманның кеңінен қырылуынан олар ең көп зардап шекті – отын, мал азысы, сондай-ақ ішуге және суаруға су жетіспеді. Сонымен қатар, жылдар бойы Чипко қозғалысы аясында жүргізілген орманды қайта жарату жұмыстарының көп бөлігінде олар басты мүдделі тараптарға айналды. 1987 жылы Чипко қозғалысы "Үндістанның табиғи ресурстарын сақтау, қалпына келтіру және экологиялық тұрғыдан дұрыс пайдалануға атқарған еңбегі үшін" Right Livelihood Award сыйлығымен марапатталды.

Оқиға

Ауыл тұрғындары, оның ішінде әйелдер бірнеше кіші топтарға бірігіп ұйымдастыра бастады. Бұл 1973 жылы басталды, жергілікті мәселелерді билікпен бірге көтеріп, олардың күнкөрісіне қауіп төндірген коммерциялық ағаш кесу операцияларына қарсы тұрды. 1971 жылдың қазан айында Сангха қызметкерлері Гопешварда Орман департаментінің саясатына наразылық білдіру үшін демонстрация өткізді. 1972 жылдың соңында тағы да митингілер мен шерулер ұйымдастырылды, бірақ шаурьяға тікелей әрекет ету туралы шешім қабылданғанға дейін көп нәтиже бермеді. Алғаш рет Орман департаменті Сангханың жыл сайынғы 10 күл ағашына жасаған сұранысын қабылдамады, оның орнына Аллахабадтағы, қашықтағы спорттық тауарлар өндіруші Саймон компаниясына 300 ағаштан тапсырыс берді, олар теннис ракеткаларын жасау үшін қолданылатын. 1973 жылдың наурыз айында ағаш кесушілер Гопешварға келді, ал бірнеше аптадан кейін 24 сәуірде Мандал ауылында кездесті. Онда жүзге жуық ауыл тұрғыны мен DGSS қызметкерлері барабан соғып, ұрандар айқайлап, мердігерлер мен ағаш кесушілерді кері шегінуге мәжбүр етті. Бұл қозғалыстың алғашқы қақтығысы болды, соңында келісімшарт бұзылды және Сангхаға берілді. Осы уақытқа дейін мәселе жыл сайынғы квотадан асып, ауыл тұрғындары өздеріне жағымсыз санаған коммерциялық ағаш кесу және үкіметтің орман саясаты туралы үлкен алаңдаушылықты қамтыды. Сангха сонымен қатар ағаштарды құшақтап, яғни Чипко әдісін, зорлық-зомбылықсыз наразылықтың бір түрі ретінде қолдануды шешті. Бірақ күрес әлі аяқталмаған еді, себебі сол компанияға Гопешвардан 80 шақырым қашықтықтағы Фата орман паркінде тағы да күл ағаштары берілді. Бұл жерде де жергілікті тұрғындардың қарсылығына байланысты 1974 жылдың 20 маусымынан бастап мердігерлер бірнеше күн бойы тоқтап тұрғаннан кейін кері шегінді. Содан кейін Фата және Тарсали ауылдарының тұрғындары күзету тобын құрып, желтоқсан айына дейін ағаштарды бақылады. Ағаш кесушілер бес күл ағашын қалдырып кетіпті. Бірнеше айдан кейін, соңғы ширығу нүктесі басталды, үкімет 1974 жылдың қаңтарында Алаканда өзеніне қарап тұрған Рени ауылының жанында 2500 ағаш сату туралы жариялады. Бхатт Рени аймағындағы ауылдарға барып, ауыл тұрғындарын үгіттеді, олар биліктің әрекеттеріне қарсы шығып, ағаштарды құшақтап, наразылық білдіруге шешім қабылдады. Келесі бірнеше аптада Рени ауданында митингілер мен кездесулер жалғасты. Жергілікті қыз дереу ауылдың басшысы Гаура Девиге хабарлап, оны Рени ауылына (Лаата оның ата-бабасының үйі, ал Рени асырап алған үйі) шақырды. Гаура Деви 27 әйелді алып, орманға барып, ағаш кесушілерге қарсы шықты. Барлық сөйлесулер сәтсіз аяқталып, ағаш кесушілер әйелдерді айқайлап, қорлай бастағанда, оларды қарумен қорқыта бастағанда, әйелдер оларды кесуден тоқтату үшін ағаштарды құшақтап алды. Әйелдер түн бойы ағаштарды кесушілерден қорғады. Ертеңіне ер адамдар мен басшылар қайтып келгенде, қозғалыстың жаңалығы көрші Лаатаға және Хенвалгатиді қоса алғанда, басқа ауылдарға тарады, және тағы да көп адам қосылды. Төрт күндік тоқтап тұрғаннан кейін мердігерлер кетіп қалды.

Villagers including women began to organise themselves under several smaller groups. It was started in 1973, taking up local causes with the authorities, and stand up against commercial logging operations that threatened their livelihoods. In October 1971, the Sangha workers held a demonstration in Gopeshwar to protest against the policies of the Forest Department. More rallies and marches were held in late 1972, but to little effect, until a decision to take shaurya direct action was taken. The first such occasion occurred when the Forest Department turned down the Sangh's annual request for ten ash trees for its farm tools workshop, and instead awarded a contract for 300 trees to Simon Company, a sporting goods manufacturer in distant Allahabad, to make tennis racquets. In March 1973, the lumbermen arrived at Gopeshwar, and after a couple of weeks, they were confronted at village Mandal on 24 April 1973, where about a hundred villagers and DGSS workers were beating drums and shouting slogans, thus forcing the contractors and their lumbermen to retreat. This was the first confrontation of the movement, The contract was eventually cancelled and awarded to the Sangh instead. By now, the issue had grown beyond the mere procurement of an annual quota of the ash trees and encompassed a growing concern over commercial logging and the government's forest policy, which the villagers saw as unfavourable towards them. The Sangh also decided to resort to tree hugging, or Chipko, as a means of non violent protest. But the struggle was far from over, as the same company was awarded more ash trees, in the Phata forest, 80 km (50 miles) away from Gopeshwar. Here again, due to local opposition, starting on 20 June 1974, the contractors retreated after a stand off that lasted a few days. Thereafter, the villagers of Phata and Tarsali formed a vigil group and watched over the trees until December, when they had another successful stand off when the activists reached the site in time. The lumbermen retreated leaving behind the five ash trees that felled. A few months later, the final flashpoint began when the government announced an auction scheduled in January 1974, for 2,500 trees near Reni village, overlooking the Alaknanda River. Bhatt set out for the villages in the Reni area and incited the villagers, who decided to protest against the actions of the government by hugging the trees. Over the next few weeks, rallies and meetings continued in the Reni area. A local girl rushed to inform Gaura Devi, the head of the village Mahila Mangal Dal, at Reni village (Laata was her ancestral home and Reni adopted home). Gaura Devi led 27 of the village women to the site and confronted the loggers. When all talking failed, and the loggers started to shout and abuse the women, threatening them with guns, the women resorted to hugging the trees to stop them from being felled. The women kept an all night vigil guarding their trees against the cutters until a few of them relented and left the village. The next day, when the men and leaders returned, the news of the movement spread to the neighbouring Laata and other villages including Henwalghati, and more people joined in. Eventually, after a four day stand off, the contractors left.

Тиімділігі

Бұл жаңалық тез арада штаттың астанасына жетті, онда штаттың бас министрі Хемвати Нандан Бахугуна бұл мәселені зерттеу үшін комиссия құрды, ол ақырында ауыл тұрғындарының пайдасына шешім шығарды. Бұл аймақтағы және бүкіл әлемдегі экологиялық даму күресі тарихындағы маңызды беткесу болды. Көп ұзамай, бұл күрес аймақтың көптеген бөліктеріне тарады, және жергілікті халық пен ағаш саудагерлері арасында бірнеше жерлерде спонтанды қарсыласулар орын алды, соның ішінде тау әйелдері зорлықсыз наразылық білдірушілер ретінде жаңа күшін көрсетті. Қозғалыс көшбасшыларының басшылығымен қалыптасқанда, олардың қызметіне «Чипко қозғалысы» деген ат берілді. Чипко тарихшыларының сөзіне сүйенсек, Бхатт бастапқыда Гархвали тілінде «құшақтау» мағынасын білдіретін «ангалвальта» деген сөзді қолданған, кейін ол хинди тіліндегі «чипко» сөзіне бейімделді, ол «жабысу» дегенді білдіреді. Келесі бес жылда бұл қозғалыс аймақтың көптеген аудандарына, ал он жыл ішінде бүкіл Уттаракханд Гималайына тарады. Аймақтың экологиялық және экономикалық қанаушылығына қатысты маңызды мәселелер көтерілді. Ауыл тұрғындары орманды пайдалануға байланысты келісімшарттар сырттан келгендерге берілмеуін және жергілікті қауымдастықтардың жер, су және орман сияқты табиғи ресурстарды тиімді бақылауда ұстауын талап етті. Олар үкіметтен шағын өнеркәсіптерге арзан материалдарды ұсынуын және экологиялық тепе-теңдікті бұзбай аймақты дамытуды қамтамасыз етуін сұрады. Қозғалыс жерсіз орман жұмысшыларының экономикалық мәселелерін көтерді және ең төменгі жалақыны кепілдендіруді талап етті. Әлемдік деңгейде Чипко көрсетті, қоршаған ортаны қорғауға қатысты мәселелер, бұрын байлардың ісі деп есептелген, кедейлер үшін өмір мен өлім мәселесі екенін, олар көбінесе қоршаған ортаның салқындарынан бірінші болып зардап шегеді. Қозғалыстың нәтижесінде бірнеше ғылыми зерттеулер жүргізілді. Чипко қозғалысына әйелдердің қатысуы оның ерекше жаңа ерекшелігі болды. Аймақтағы орман подрядчиктері әдетте ерлерге алкоголь жеткізушілер ретінде де жұмыс істеді. Әйелдер алкоголизмге қарсы тұрақты наразылықтар ұйымдастырды және қозғалыстың күн тәртібін басқа да әлеуметтік мәселелерді қамтуға кеңейтті. 1980 жылы сол кездегі премьер-министр Индира Гандидің Гималай аймақтарында ағаш кесуге он бес жылға тыйым салуымен, қозғалыс жеңіске жетті, осылайша жасыл жамылғы толыққанды қалпына келтірілді. Чипконың көрнекті көшбасшыларының бірі, Гандишіл Сундерлал Бахугуна 1981-1983 жылдары 5000 километрлік (3000 миль) Гималайды айналап жаяу жорық жасады, Чипко хабарын одан да кеңірек аймаққа таратып, оның маңызын жеткізді.

The news soon reached the state capital, where the state Chief Minister, Hemwati Nandan Bahuguna, set up a committee to look into the matter, which eventually ruled in favour of the villagers. This became a turning point in the history of eco development struggles in the region and around the world. The struggle soon spread across many parts of the region, and such spontaneous stand offs between the local community and timber merchants occurred at several locations, with hill women demonstrating their new found power as non violent activists. As the movement gathered shape under its leaders, the name Chipko movement was attached to their activities. According to Chipko historians, the term originally used by Bhatt was the word "angalwaltha" in the Garhwali language for "embrace", which later was adapted to the Hindi word, Chipko, which means to stick. Over the next five years, the movement spread to many districts in the region, and within a decade throughout the Uttarakhand Himalayas. Larger issues of ecological and economic exploitation of the region were raised. The villagers demanded that no forest exploiting contracts should be given to outsiders and local communities should have effective control over natural resources like land, water, and forests. They wanted the government to provide low cost materials to small industries and ensure development of the region without disturbing the ecological balance. The movement took up economic issues of landless forest workers and asked for guarantees of minimum wage. Globally Chipko demonstrated how environment causes, up until then considered an activity of the rich, were a matter of life and death for the poor, who were all too often the first ones to be devastated by an environmental tragedy. Several scholarly studies were made in the aftermath of the movement. Women's participation in the Chipko agitation was a very novel aspect of the movement. The forest contractors of the region usually doubled up as suppliers of alcohol to men. Women held sustained agitations against the habit of alcoholism and broadened the agenda of the movement to cover other social issues. The movement achieved a victory when the government issued a ban on felling of trees in the Himalayan regions for fifteen years in 1980 by then Prime Minister Indira Gandhi, until the green cover was fully restored. One of the prominent Chipko leaders, Gandhian Sunderlal Bahuguna, took a 5,000 kilometre (3000 mile) trans Himalaya foot march in 1981–83, spreading the Chipko message to a far greater area.

Қатысушылар

Чипко қозғалысының ең айқын ерекшеліктерінің бірі – ауыл әйелдерінің кең қатысуы болды. Үттаркханд аграрлық экономикасының тірегі болған әйелдер қоршаған ортаның нашарлауы мен орманды кесудің салдарына ең тікелей ұшырады, сондықтан олар осы мәселелерге оңайрақ араласты. Бұл қатысу Чипко идеологиясына қаншалықты әсер еткені немесе одан туындағаны академиялық айналымдарда қызу пікірталас тудырды. Осыған қарамастан, әйел және ерлер белсенділері Гаура Деви, Судеша Деви, Бахни Деви, Чанди Прасад Бхатт, Сундарлал Бахугуна, Говинд Сингх Рават, Дхум Сингх Неги, Шамшер Сингх Бишт және Чипко ақыны Ганасиам Ратури – оның әндері Гималай аймағында бүгінге дейін танымал – қозғалыста маңызды рөл атқарды. Чанди Прасад Бхатт 1982 жылы Рамон Магсайсей сыйлығымен марапатталды, ал Сундарлал Бахугуна 2009 жылы Падма Вибхушан орденімен марапатталды.

Мұра

Техри ауданында Чипко белсенділері 1980-ші жылдары Дун аңғарында әктас кенішіне қарсы наразылық білдірді, ал қозғалыс Дехрадун ауданына тарады, онда бұрын орманды жамылғының кесуі флора мен фаунаның ауыр жоғалуына әкелді. Чипко белсенділерінің жылдар бойы атқарған күресінен кейін кеніштерге тыйым салынды, содан кейін аңғарды жаңадан орманмен жабуға зор үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді. 1980-ші жылдары Бахугуна сияқты белсенділер Бхагиратхи өзеніндегі Техри су тоғанының құрылысына қарсы шықты, ол келесі екі онжылдыққа созылды, содан кейін «Тұқымды сақтау қозғалысын» (Beej Bachao Andolan) құрды, ол бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасының баяндамасында айтылғандай, уақыт өте келе Чипко белсенділері «орман ресурстарын алыс бюрократияның қолынан тартып алып, әлеуметтік-экономикалық революция жасады, ол бюрократия тек орман жерін сатумен айналысады, одан қалалыққа бағытталған өнімдер жасалады». Чипко қозғалысы Химачал-Прадеш, Раджастан және Бихардың басқа орманды аймақтарындағы әлеуметтік-экологиялық қозғалыстар үшін үлгі болды. 1983 жылдың қыркүйегінде Чипко Үндістанның Карнатака штатында ұқсас Аппико қозғалысына шабыт берді, нәтижесінде Батыс Гаттар мен Виндхья тауларында ағаш кесу тоқтатылды. Кумаон аймағында Чипко радикалды сипатқа ие болды, ол 2001 жылы құрылған Уттаракханд штатын құру үшін жалпы қозғалысқа қосылды. Соңғы жылдары бұл қозғалыс көптеген адамдарды суды басқару, энергияны үнемдеу, орманды жаңадан өсіру және қайта өңдеудің практикалық бағдарламалары бойынша жұмыс істеуге шабыттандырып қана қоймай, ғалымдарды Гималай және бүкіл Үндістандағы қоршаған ортаның нашарлауы мен оны сақтау әдістерін зерттеуге итермеледі. 2004 жылдың 26 наурызында Рени, Лаата және Нити аңғарының басқа ауылдары Чипко қозғалысының 30 жылдығын тойлады. Салтанатты шара Гаура Девидің туған үйі Лаатадан басталды. Одан кейін шеру 1974 жылдың 26 наурызында Чипко акциясы өткен Рени ауылына бағытталды. Бұл әлемдік деңгейде жағдайды жақсарту әдістерін енгізудің бастамасы болды. Жақында, Чипко қозғалысының дәстүрін жалғастыра отырып, 2017 жылы Батыс Бенгалияның Солтүстік 24 Парганас ауданындағы Джессор жолындағы жүз жылдық ағаштардың қарқынды кесуі жергілікті халықтың 4000 ағашты сақтау науқаны түрінде үлкен қозғалысын тудырды. 2018 жылдың 26 наурызында Чипко қозғалысының сақтау инициативасы оның 45 жылдығына орай Google Doodle-да көрсетілді.

In Tehri District, Chipko activists would go on to protest limestone mining in the Doon Valley in the 1980s, as the movement spread through the Dehradun district, which had earlier seen deforestation of its forest cover leading to heavy loss of flora and fauna. Finally quarrying was banned after years of agitation by Chipko activists, followed by a vast public drive for afforestation, which turned around the valley, just in time. Also in the 1980s, activists like Bahuguna protested against construction of the Tehri dam on the Bhagirathi River, which went on for the next two decades, before founding the Beej Bachao Andolan, the Save the Seeds movement, that continues to the present day. Over time, as a United Nations Environment Programme report mentioned, Chipko activists started "working a socio economic revolution by winning control of their forest resources from the hands of a distant bureaucracy which is only concerned with the selling of forestland for making urban oriented products". The Chipko movement became a benchmark for socio ecological movements in other forest areas of Himachal Pradesh, Rajasthan and Bihar; in September 1983, Chipko inspired a similar, Appiko movement in Karnataka state of India, where tree felling in the Western Ghats and Vindhyas was stopped. In Kumaon region, Chipko took on a more radical tone, combining with the general movement for a separate Uttarakhand state, which was eventually achieved in 2001

In recent years, the movement not only inspired numerous people to work on practical programmes of water management, energy conservation, afforestation, and recycling, but also encouraged scholars to start studying issues of environmental degradation and methods of conservation in the Himalayas and throughout India. On 26 March 2004, Reni, Laata, and other villages of the Niti Valley celebrated the 30th anniversary of the Chipko movement, where all the surviving original participants united. The celebrations started at Laata, the ancestral home of Gaura Devi, where Pushpa Devi, wife of late Chipko Leader Govind Singh Rawat, Dhoom Singh Negi, Chipko leader of Henwalghati, Tehri Garhwal, and others were celebrated. From here a procession went to Reni, the neighbouring village, where the actual Chipko action took place on 26 March 1974. This marked the beginning of worldwide methods to improve the present situation. Recently, by following the legacy of the Chipko movement, in 2017 rapid deforestation over the century old trees, forming almost a canopy in Jessore Road of the district of North 24 Parganas, West Bengal, has also sparked a huge movement in the form of the campaign of saving 4000 trees by the local masses. On 26 March 2018, a Chipko movement conservation initiative was marked by a Google Doodle on its 45th anniversary.

Жалпы әдебиеттер

Дж. Бандопадхяй және Вандана Шива: "Дун аңғарындағы әк тас кенішіне қарсы Чипко қозғалысы" in: Lokayan Bulletin, 5:3, 1987, 19–25 беттер, онлайн. Сомен Чакраборти: Үндістандағы әлеуметтік қозғалыстарға сын: Чипко, Уттаракханд және балықшылар қозғалысының тәжірибесі, Үнді әлеуметтік институты, 1999. Гуха, Рамачандра: Тыныштықсыз ормандар: Гималайдағы экологиялық өзгерістер мен шаруалардың қарсылығы, Беркли, Калифорния [және т.б.]: Калифорния университетінің баспасы, толықтырылған басылым 2000. Д-р Синду Мэри Джейкоб, Сатиендра Трипати: Чипко қозғалысы: Уттаракханд әйелдерінің орман байлығын сақтауға жасаған тыранысы. "Public Action" баспасы, 1978. J. Шива: Чипко: Орман дағдарысына Үндістанның мәдени жауабы. Үндістанның өнер және мәдени мұраны сақтау жөніндегі ұлттық қоры. INTACH баспасы, 1986. Анупам Мишра, Сатиендра Трипати: Чипко қозғалысы: Уттаракханд әйелдерінің орман байлығын сақтауға жасаған тыранысы. "Public Action" баспасы, 1978. Ранган, Хариприя: Мифтер мен қозғалыстар: Чипконы Гималай тарихына қайта жазу, Лондон [және т.б.]: Verso, 2000. Үзінділер. Шепард, Марк 4-тарау – "Ағаштарды құшақтау". "Ганди бүгін: Махатма Гандидің ізбасарлары туралы есеп". Шепард баспасы, 1987. Шива, Вандана. 4-тарау – "Чипко қозғалысы". Экология және тіршілік сақтау саясаты: Үндістандағы табиғи ресурстар үшін күрес. Біріккен Ұлттар Ұйымының университеті баспасы. Sage Publications, 1991. Томас Вебер, Ағаштарды құшақтау: Чипко қозғалысының тарихы, Viking, 1988.