Мұздық астындағы ойыстар және олардың геологиялық маңызы
Tunnel valley
Мұздықтардың әсерінен пайда болған туннельдік аңғарлар – континенттік мұздықтар астындағы су ағындарымен қазылған U тәрізді кеңістіктер. Геология, мұздықтар, жер бедері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұздықтарда пайда болған географиялық нысан
Glacial formed geographic feature
Түзек аңғары – континенттік мұздықтардың шетіне жақын, мұз астында қазылған, қазір Антарктиданы жабатын және бұрынғы мұздық дәуірлерде барлық құрлықтардың бөліктерін қамтыған U пішіндес аңғар. Олардың ені шамамен, ал тереңдігі болуы мүмкін. Түзек аңғарлары судың мұз астындағы эрозиясы нәтижесінде пайда болған және еріген судың көп көлемін тасымалдаған мұз асты дренаж жолдары қызметін атқарған. Олардың көлденең қималары көбінесе фьордтардың тік беткейлеріне ұқсайды. Қазіргі кезде олар құрғақ аңғарлар, көлдер, теңіз түбіндегі шұңқырлар және шөгінділермен толған аймақтар түрінде кездеседі. Егер олар шөгінділермен толтырылған болса, олардың төменгі қабаттары негізінен мұздық, мұздық-ағындық немесе мұздық-көлдік шөгінділермен, ал жоғарғы қабаттары қосымша қалыпты шөгінділермен толтырылады. Оларды Африка, Азия, Солтүстік Америка, Еуропа, Австралия сияқты бұрын мұздықтармен жабылған аймақтарда, сондай-ақ Солтүстік теңізде, Атлантика мұхитында және Антарктидаға жақын суларда табуға болады. Түзек аңғарлары техникалық әдебиеттерде түрлі терминдермен аталады, мысалы, туннельдік арналар, мұз асты аңғарлары, мұздық жолдары, жылан тәрізді иректер және сызықтық ойыстар.
A tunnel valley is a U shaped valley originally cut under the glacial ice near the margin of continental ice sheets such as that now covering Antarctica and formerly covering portions of all continents during past glacial ages. They can be as large as , wide, and deep. Tunnel valleys were formed by subglacial erosion by water and served as subglacial drainage pathways carrying large volumes of meltwater. Their cross sections often exhibit steep sided flanks similar to fjord walls. They presently appear as dry valleys, lakes, seabed depressions, and as areas filled with sediment. If they are filled with sediment, their lower layers are filled primarily with glacial, glaciofluvial or glaciolacustrine sediment, supplemented by upper layers of temperate infill. They can be found in areas formerly covered by glacial ice sheets including Africa, Asia, North America, Europe, Australia and offshore in the North Sea, the Atlantic and in waters near Antarctica. Tunnel valleys appear in the technical literature under several terms, including tunnel channels, subglacial valleys, iceways, snake coils and linear incisions.
Маңыздылығы
Туннельді аңғарлар Арабия және Солтүстік Африкада мұнайға бай аймақтарды анықтауда маңызды рөл атқарады. Жоғары ордовик – төменгі силур материалдарында шамамен қалың, көміртекке бай қара шифер қабаты кездеседі. Әлемдегі мұнайдың шамамен 30%-ы осы шифер кен орындарында табылады. Бұл шөгінділердің пайда болуы әлі зерттелуде, бірақ шифердің мұздық және мұздық-теңіз шөгінділерімен қапталуы анықталды, бұл шөгінділер шамамен 445 миллион жыл бұрынғы Хирнантиан мұз басу кезеңінде қалыптасқан. Шифер мұздық суларының теңіз ортасын қоректік заттармен байытуымен байланысты. Осылайша, туннельді аңғарлардың болуы осы аймақтарда мұнайдың бар екенін көрсетеді. Туннельді аңғарлар мұздықтардан ағатын еріген судың маңызды бөлігін құрайды. Еріген судың ағыны мұздық мұзының қозғалысына әсер етеді, бұл мұздық-мұздық аралық кезеңдердің ұзақтығын түсіну үшін маңызды және мұздық циклдарды анықтауға көмектеседі, бұл палеоэкологиялық зерттеулердегі маңызды мәселе. Туннельді аңғарлар әдетте тау жыныстарына ойылып жасалған және әртүрлі өлшемдегі мұздық қалдықтарымен толтырылған. Бұл конфигурация оларды суды жинау және сақтау үшін өте қолайлы етеді. Сондықтан олар Солтүстік Еуропаның, Канаданың және АҚШ-тың көп бөлігінде маңызды су жинағыштар (аквиферлер) ретінде қызмет етеді. Мысалдарға Оук Риджс Морейн су жинағышы, Спокан Доласы Раттдрум Прерия су жинағышы, Магомет су жинағышы, Сагинау Лоб су жинағышы және Корнинг су жинағышы жатады.
Tunnel valleys play a role in identifying oil rich areas in Arabia and North Africa. The Upper Ordovician–Lower Silurian materials there contain a roughly thick, carbon rich layer of black shale. Approximately 30% of the world's oil is found in these shale deposits. Although the origin of these deposits is still under study, it has been established that the shale routinely overlies glacial and glacio marine sediment deposited ~445 million years before the present by the Hirnantian glaciation. The shale has been linked to glacial meltwater nutrient enrichment of the shallow marine environment. Hence the presence of tunnel valleys is an indicator of the presence of oil in these areas. Tunnel valleys represent a substantial fraction of all meltwater drainage from glaciers. Meltwater drainage influences the flow of glacial ice, which is important in understanding of the duration of glacial–interglacial periods, and aids in identifying glacial cyclicity, a problem that is important to palaeoenvironmental investigations. Tunnel valleys are typically eroded into bedrock and filled with glacial debris of varying sizes. This configuration makes them excellent at capturing and storing water. Hence they serve an important role as aquifers across much of Northern Europe, Canada and the United States. Examples include Oak Ridges Moraine Aquifer, Spokane Valley Rathdrum Prairie Aquifer, Mahomet Aquifer, the Saginaw Lobe Aquifer, and the Corning Aquifer.
Жерленген, ашық және ішінара толтырылған
Туннельді аңғарлар ашық аңғарлар түрінде де, жартылай немесе толығымен көмілген аңғарлар түрінде де кездеседі. Көмілген жағдайда, олар мұздық суларымен немесе басқа да қиыршық тас-құмдармен жартылай немесе толығымен толып қалуы мүмкін. Аңғарлар тау жыныстарына, құмға, сазға немесе глинадқа қазылып жасалған болуы мүмкін.
Tunnel valleys have been observed as open valleys and as partially or totally buried valleys. If buried they may be partially or totally filled with glacial outwash or other debris. The valleys may be incised in bedrock, sand, silt, or clay.
Өлшемі
Олар арнаның тереңдігі мен ені бойынша әртүрлі; Даниялық мысалдар кең және тереңге дейін созылады. Олар бағыты бойында тереңдігімен өзгереді, тереңдеуді көрсетеді; тереңдеген бөліктері тау жынысына дейін кесіп түседі және әдетте сол туннель аңғарының ағыс жоғары немесе төмен тұсындағы бөліктерінен әлдеқайда терең болады. Олардың тік беткейлері көбінесе асимметриялық болады. Олар көбінесе рецессиялық моренада аяқталады. Бірнеше мұздық циклдардан пайдалған туннель аңғарлары бір-бірін қиып өтуі мүмкін. Туннель аңғарлары көбінесе дерлік параллель бағыттармен созылады. Олар абразия арқылы мұздық эрозияның айқын белгілерін қамтитын және өтетін аймақтарда пайда болады, сондай-ақ сопақшалар мен рош-мутон тастар да кездеседі. Терминалдық мореналар және шеттік жайылымдар сияқты шөгінділер олардың соңғы бөлігінде табылады. Туннель аңғарларының арналары көбінесе кенеттен басталып немесе тоқтатылады. Олардың бойлық профилі дөңгелек өрнекті құрайды. Олар көбінесе тар арналы сулармен толған созылған көлдермен жабылған. Олар көбінесе эскерлер сияқты кейінгі шөгінділердің белгілерін көрсетеді. Jökulhlaup эрозиясына қатысты, Пиотровски мұз қабаттары кейбір жағдайларда суық негізде болуы мүмкін дейді; яғни, олар мұздаған жермен (мәңгі мұздақпен) жанасып, оған тікелей жабысады. Еритін су осы мұздаған жердің шегінде жиналады, мұзды көтеріп, байланысын үзіп, Исландиядағы jökulhlaup сияқты, күшті су ағынына әкеледі. Осы jökulhlaup салдарынан туннель аңғары қалыптасады. Субгляциалдық судың мерзімдік ағындары Шығыс Антарктида мұз қабатының астындағы субгляциалдық көлдер арасында қозғалатын суды байқады. Спутниктік деректерде бір жылдан кем уақыт ішінде шамамен тараған субгляциалдық су ағыны тіркелді. Ағын баяулағанда, мұздың салмағы туннельді жауып, көлді қайтадан мөрлеп қойды. Су ағыны мұз және шөгіндідегі арналар арқылы сәтті модельделді. Аналитикалық модель көрсеткендей, кейбір аймақтарда мұз бен тау жынысының геометриясы ағынды тоқтатып тастайтын бөліктерді қамтиды, егер шөгінді субстратының эрозиясы арнаны құрып, ағынды сақтап тұрмаса. Осы деректер мен талдауды Исландиядағы jökulhlaup байқауларымен біріктіре отырып, тұрақты күй моделінің ерекшеліктерін қамтитын jökulhlaup гипотезасының кейбір түрінің дұрыс екенін көрсететін тәжірибелік дәлелдер бар.
They vary in channel depth and width; Danish examples run from wide and from deep. They vary in depth along their course, exhibiting overdeepening; overdeepened sections cut into bedrock and typically are significantly deeper than either upstream or downstream sections of the same tunnel valley. They have steep sides which are frequently asymmetric. They frequently terminate at a recessional moraine. Tunnel valleys from successive glaciations may crosscut one another. Tunnel valleys frequently run along roughly parallel courses. They originate in and run through regions which include clear evidence of glacial erosion through abrasion and may exhibit striations and roche moutonnée. Depositional forms such as terminal moraines and outwash fans are found at their terminal end. Tunnel valley channels often start or stop abruptly. They have convex up longitudinal profiles. They are often occupied by elongated lakes of underfit streams. They frequently show signs of subsequent depositions such as eskers. Jökulhlaup driven erosion – Piotrowski argues that ice sheets may, in some instances, be cold based; that is they contact land that is frozen (permafrost) and they freeze to the permafrost. Meltwater builds up behind this frozen ice terminus until it generates sufficient pressure to lift the ice and break the bond, with a catastrophic meltwater release such as is seen with the Icelandic jökulhlaup. As a consequence of this jökulhlaup a tunnel valley is formed. Periodic outbursts of subglacial water have been observed moving subglacial water between subglacial lakes beneath the East Antarctic Ice Sheet. Satellite data recorded a subglacial discharge totaling traveling ~ over a period of less than a year. As the flow subsided, the weight of ice closed the tunnel and sealed the lake again. The water flow was modeled satisfactorily with channeling in ice and in sediment. The analytic model shows that over some regions, the ice bedrock geometry included sections which would have frozen, blocking off flow, unless erosion of the sedimentary substrate was the means of creating a channel and sustaining the discharge. Hence, combining this data and analysis with Icelandic jökulhlaup observations, there is experimental evidence that some form of the jökulhlaup hypothesis with features of the steady state model is correct.
Туннельдік аңғар теориясының жалпы ерекшеліктері
Субледістік еріген су ағысы барлық теорияларға ортақ; сондықтан арналардың қалыптасуын түсінудің кілті – субледістік еріген су ағысын түсіну. Еріген су мұздық бетінде (супраглициалдық), мұздық астында (базалық) немесе екеуінде де пайда болуы мүмкін. Еріген су супраглициалдық немесе базалық ағысқа ие болуы мүмкін; супраглициалдық және базалық су ағысының белгілері өтетін аймаққа байланысты өзгереді. Супраглициалдық ағын барлық жер бетіндегі ортадағы өзен ағысына ұқсас – су гравитация әсерінен жоғарыдан төменге ағып жатыр. Базалық ағын маңызды айырмашылықтарды көрсетеді. Базалық ағыста су, не мұздың түбінде ерігеннен пайда болады, немесе гравитация күшімен төмен тартылады, жүздеген метрлік мұз қаптаған қалтада мұздықтың түбінде көлдерге жиналады. Егер жер бетінде су ағызу жолы болмаса, жер бетіндегі еріген су төмен ағып, мұздың жарықтарында жиналады, ал базалық еріген су мұздықтың астында жиналады; кез келген көз мұз асты көлін құрайды. Базалық көлде жиналған судың гидравликалық қысымы мұз арқылы ағып кетуімен артады, қысым мұз арқылы жол ашуға немесе мұзды жүздіруге жеткілікті деңгейге дейін жетеді) немесе мұздық мұзға қарай (Ротлисбергер арналары деп аталады) арналар арқылы, соңында мұздың шетінде ағып шығады. Ең қарапайым деңгейде туннельді аңғар осы құбылыстардың кеңейтілген нұсқасы деп қарастырылуы мүмкін. Туннельді аңғарлар немесе туннельдік арналар мұздық мұздың астындағы еріген су ағыны арқылы қалыптасады. Туннельді аңғарлар көбінесе мұздың алға және артқа шегіну кезеңдерінде шөгінділердің жиналуымен көміледі немесе жартылай көміледі. Най арнасының қалыптасуын кеңейтуге байланысты тартымды болғанымен, тұрақты күй теориясының кемшілігі – ол туннельді аңғарлардың консолидацияланбаған шөгіндіде қазылуын талап етеді, онда еріген су бастапқыда тар мұз асты құбыр арқылы өтеді. Еріген судың шөгінділерді эрозиялауымен, мұз өз салмағының әсерінен қуысқа деформацияланып, одан да үлкен туннельді аңғарды құрайды. Алайда тұрақты күй теориясы тастың эрозиясын есепке алмайтын сияқты, ол кеңінен байқалады. Су жиналғанда, босату жолы құрылғанға дейін қосымша мұз көтеріледі. Егер бұрыннан бар арна болмаса, су бастапқыда кең фронтты жөкүлхлауп ретінде шығарылады, ағын фронты ондаған шақырымға жетеді, жұқа қабатпен таралады. Ағын жалғасқанда, ол астындағы материалдар мен үстіндегі мұзды эрозиялайды, қысым төмендегенде мұздың көп бөлігі астыңғы бетке орналасып, кең фронтты босатуды тоқтатып, ағынды арнаға бағыттайды. Арнаның бағыты негізінен үстіндегі мұздың қалыңдығымен, екіншілік – астыңғы жердің градиентімен анықталады және мұздың қысымы суды мұздың аз қалыңдығы бар аймақтарға дейін "тауға қарсы" итеруі мүмкін, содан кейін мұздық бетінде пайда болады. Сондықтан белгілі бір мұздықпен қалыптасқан түрлі туннельді аңғарлардың конфигурациясы, әсіресе мұздық астындағы бастапқы беттік рельеф шектеулі болса, туннельді аңғарлар қалыптасқан кездегі мұздықтың қалыңдығының жалпы картасын ұсынады. Туннельдерде және туннель аузында табылған қалдықтар көбінесе ірі тастар мен тас жыныстардан тұрады – бұл жоғары ағын жылдамдықтары мен өте эрозиялық ортаны көрсетеді. Бұл эрозиялық орта Антарктикада байқалғандай терең және кең туннельдердің қалыптасуымен сәйкес келеді. Туннельді аңғарлар ашық, жартылай толтырылған немесе толығымен толтырылған күйде болуы мүмкін, бұл мұздықтың шегінуіне байланысты. Толығымен толтырылған конфигурация маңызды, өйткені толтырылған туннельді аңғарлар су (аквифер) немесе мұнай үшін тамаша резервуарға айналады. Бұл аңғар еденінде және аңғар шеттерінде салыстырмалы түрде ірі түйіршікті құмтастардың орналасуына байланысты, себебі ірі түйіршікті шөгінділер оңай орналасып, туннельді аңғардың толтыру сатыларындағы ағып жатқан суда жиналады.
Subglacial meltwater flow is common to all theories; hence a key to understanding channel formation is an understanding of subglacial meltwater flow. Meltwater may be produced on the glacier surface (supraglacially), below the glacier (basally) or both. Meltwater may flow either supraglacially or basally as well; the signatures of supraglacial and basal water flow differ with the passage zone. Supraglacial flow is similar to stream flow in all surface environments – water flows from higher areas to lower areas under the influence of gravity. Basal flow exhibits significant differences. In basal flow the water, either produced by melting at the base or drawn downward from the surface by gravity, collects at the base of the glacier in ponds and lakes in a pocket overlain by hundreds of meters of ice. If there is no surface drainage path, water from surface melting will flow downward and collect in crevices in the ice, while water from basal melting will collect under the glacier; either source will form a subglacial lake. The hydraulic head of the water collected in a basal lake will increase as water drains through the ice until the pressure grows high enough to either develop a path through the ice or to float the ice above it.) or through channels upward into the glacial ice (called Rothlisberger channels), eventually flowing out at the ice margin. On the simplest level, the tunnel valley can be considered a larger scale version of these phenomena. Tunnel valleys or tunnel channels are produced by meltwater flows beneath glacial ice. Tunnel valleys are often buried or partially buried by sediment accumulation during periods of ice advance and retreat. Although attractive since it scales up the Nye channel formation which has been observed in sediments, a weakness of the steady state theory is that it requires that tunnel valleys be excavated in unconsolidated sediment, in which meltwater is initially forced through an initially narrow subglacial conduit. With progressive sediment erosion by the meltwater, ice deforms under its own weight into the cavity to creating an ever larger tunnel valley. However the steady state theory appears not to account for erosion into bedrock, which has been extensively observed. As water collects, additional ice is lifted until a release path is created. If no preexisting channel is present, the water is initially released in a broad front jökulhlaup which can have a flow front that is tens of kilometers wide, spreading out in a thin front. As the flow continues, it tends to erode the underlying materials and the overlying ice, creating a channel even as the reduced pressure allows most of the glacial ice to settle back to the underlying surface, sealing off the broad front release and channelizing the flow. The direction of the channel is defined primarily by the overlying ice thickness and secondarily by the gradient of the underlying earth, and may be observed to “run uphill” as the pressure of the ice forces the water to areas of lower ice coverage until it emerges at a glacial face. Hence the configuration of the various tunnel valleys formed by a specific glaciation provide a general mapping of the glacier thickness when the tunnel valleys were formed, particularly if the original surface relief under the glacier was limited. The debris found in tunnels and at the mouth of tunnels tends to be coarse rocks and boulders – this is indicative of high flow velocities and an extremely erosive environment. This erosive environment is consistent with creation of tunnels over deep and wide, as have been observed in the Antarctic. Tunnel valleys may remain open, partially filled or filled, as a function of the glacial recession. The filled configuration is significant because filled tunnel valleys become excellent reservoirs for either water (aquifer) or for oil. This results since relatively coarse grained sandstones are located on the valley floors and valley margins and valley floor because the coarser grained sediments settle out more easily and accumulate preferentially in the flowing water common to the tunnel valley fill stages.
Географиялық таралуы
Мұздықтар қалыптастырған туннельді аңғарлар әр құрлықта табылды.
Glacially formed tunnel valleys have been identified on every continent.
Африка
Түндік Африка елдері, соның ішінде Ливияда, Кейінгі Ордовик мұз басу кезеңімен байланысты туннельді аңғарлар анықталды. Бұл ірі каналдармен толған құмтас денелері (туннельді аңғарлар) ежелгі Солтүстік Гондваналенд шегіндегі мұздықпен байланысты шөгінділердің ерекше тұнбалық белгісі болып табылады. Олар тереңдігі және ені бойынша әртүрлі келеді. Туннельді аңғарлар тау жынысына ойылып салынған және ұзындығы бойынша іздерін табуға болады. Мысалы, Мавританияда, Батыс Сахарада, Солтүстік Гондвана құрлықтық шельфіндегі Кейінгі Ордовик силицикластикалық мұздық белгілері мен шөгінділеріне туннельді аңғарлар ретінде анықталған ойыс арналар кіреді. Толтырылған туннельді аңғарлар бірнеше шақырымға созылып, ені бірнеше жүз метрге жетеді. Қайта құрулар осы құрылымдардың мұздық мұздың шеткі аймақтарында орналасқандығын көрсетеді; аңғарлардың қималары мұздықпен қалыптасқандары расталғандарға ұқсас, аңғарлар туннельді аңғарларға ұқсас шығару конустарымен аяқталады, ал ішкі толтырылымы мұздықтан кейінгі, туннельді аңғарларда байқалатынға ұқсас. Оңтүстік Африканың солтүстігіндегі Кейп провинциясында Пермь-карбон дәуіріне жататын туннельдік аңғарлар жүйесі анықталды.
Tunnel valleys associated with the Late Ordovician glaciation have been observed in north African countries, including Libya. These large scale channel fill sandstone bodies (tunnel valleys) are a striking sedimentological feature of the glacially related deposits on the old North Gondwanaland margin. They range from in depth, and wide. The tunnel valleys are incised into the bedrock and can be traced for in length. In one example, in Mauritania, in the western Sahara, Late Ordovician siliciclastic glacial features and deposits on the North Gondwana continental shelf include incised channels identified as tunnel valleys. The filled tunnel valley are several kilometers long and several hundred meters wide. Reconstructions conclude that these structures were located in glacier ice margin regions; the cross sections of the valleys are comparable to those confirmed to have formed glacially, the valleys end in outwash fans similar to tunnel valleys, and the infill is post glacial typical of that observed for tunnel valleys. In southern Africa a Permo Carboniferous tunnel valley system has been identified in northern Cape Province, South Africa.
Антарктида
Қазіргі кезде Антарктика мұзының астында туннельді аңғарлардың қарқынды қалыптасуы байқалады.
The active formation of tunnel valleys is observed in the present period beneath the Antarctic ice.
Еуропа
Туннельді аңғарлар мен оларға байланысты мұздық әсерлері Ресей, Беларусь, Украина, Польша, Германия, Солтүстік Франция, Нидерланды, Бельгия, Ұлыбритания, Финляндия, Швеция, Дания және Норвегияда анықталды. Олар Данияда, Солтүстік Германияда және Солтүстік Польшада егжей-тегжейлі зерттелді, онда Вейхсельдің қалың мұздық қабаты және Скандинавия тауларынан ағып келген ертедегі мұздықтар Скандинавиядағы мұз жинақталу биіктігінің әсерінен Солтүстік Еуропаның беткейімен көтеріле бастады. Олардың бағыты олардың пайда болған кездегі мұз ағынының бағытын көрсетеді. Олар Ұлыбританияда кеңінен таралған, мысалы, Чеширден бірнеше мысалдар келтірілген. Олар Солтүстік теңіздің түбінде де кездеседі. Туннельді аңғарларда пайда болған көлдерге Германиядағы Руппинер көлі (Остпригниц-Руппин аймағындағы көл, Бранденбург), Вербеллинзе және Швилохзее кіреді.
Tunnel valleys and related glacial impacts have been identified in Russia, Belarus, Ukraine, Poland, Germany, Northern France, the Netherlands, Belgium, Great Britain, Finland, Sweden, Denmark and Norway. They have been studied in detail in Denmark, north Germany and north Poland where the thick ice sheet of the Weichsel and earlier Glaciations, having flowed down from the mountains of Scandinavia, began to rise up the north European slope, driven by the altitude of the glacial ice accumulation over Scandinavia. Their alignment indicates the direction of ice flow at the time of their formation. They are found extensively in the United Kingdom with several examples reported from Cheshire for example. They are also to be found under the North Sea. Examples of lakes formed in tunnel valleys include the Ruppiner See (a lake in Ostprignitz Ruppin, Brandenburg), the Werbellinsee, and the Schwielochsee, all in Germany.
Солтүстік Америка
Оканаган көлі – Британдық Колумбияның Оканаган аңғарындағы ірі, терең, лента тәрізді көл. Ол Кордилер мұздықтарының Оканаган бөлігінен пайда болған туннельді аңғарда қалыптасқан. Көлдің ұзындығы шамалы, ені аралығында, ал су бетінің ауданы құрайды. Солтүстік Айдахо және Монтана жерлерінде Пурселл және Кордилер мұздықтарының Флэтхед бөліктері астында туннельді аңғарлардың пайда болуына куәлік ететін іздер бар. Оңтүстік-шығыс Альбертадағы туннельді аңғарлар бір-бірімен байланысқан, тармақталған желі құрайды, оған Сейдж Крик, Жоғалған өзен және Сүт өзені кіреді және көбінесе оңтүстік-шығысқа қарай ағып шығады. [[Файл:Жоғарғы көлдің батиметриялық картасы, ең терең нүкте, траншеялар 2. png Миннесотадағы тау жынысы түзілімдерінің туннельді аңғарларына мысал ретінде Уоррен сарқылымы және мұздықтардың қалдырған шөбінің астында жатқан бірнеше аңғарлар жатады, бірақ оларды Миннеаполистегі көлдер тізбегі және Сент-Полдағы көлдер мен құрғақ аңғарлар арқылы көптеген жерлерде табуға болады. Онтариодағы Каварта көлдері Висконсин мұз дәуірінің соңғы кезеңінде пайда болған. Ниагара жарлығынан балқыған мұз туннельді аңғарлар арқылы ағып, Лорантид мұздықтарының негізгі бөлігі мен Онтарио көлінің бассейніндегі мұз массасы арасында батыстан шығысқа қарай өтетін жолды құрады. Cedar Creek Canyon – Индиана штатының Аллен округінде орналасқан туннельді аңғар. Бұл өте тік, тар, шамалы терең шатқал, онда Сейдар сағасының төменгі бөлігі орналасқан, ол Сент-Джозеф өзенінің ең ірі саласы болып табылады. Канаданың шығыс жағалауындағы Лаврентий арнасында көптеген туннельді аңғарлар анықталды, олар мұздықтан пайда болған Сент-Лоуренс өзенінің су асты аңғарынан бастау алады. Тоннельді аңғарлардың құрамын зерттеген сейсмикалық профильдер олардың жасы әртүрлі екенін көрсетеді, ең жасы Соңғы мұздық максимумнан кейін пайда болған. Олар Жаңа Шотландияның шығыс жағалауындағы Шотландия шельфін кесіп өтетін мұз асты судың эрозиясы нәтижесінде пайда болған. Олар Кэбот бұғазының оңтүстігіндегі Лаврентий арнасынан бастау алады. Сонымен қатар, сейсмикалық профильдер миоценнен кейінгі тереңге көмілген каналдарды көрсетіп тұр, олардың кейбіреулері қазіргі теңіз деңгейінен төмен жатыр, сыртқы Лаврентий арнасының шығыс бөлігін кесіп өтеді және олар да туннельді аңғарлар деп саналады. Сейсмикалық профильдер Банкуро және Сэбл аралдарының жағалауларындағы ірі туннельді аңғарларды да картаға түсірді.
Okanagan Lake is a large, deep ribbon lake in the Okanagan Valley of British Columbia which formed in a tunnel valley from the Okanogan lobe of the Cordilleran Ice Sheet. The lake is long, between wide, and has a surface area of Northern Idaho and Montana show evidence of tunnel valley formation under the Purcell lobe and the Flathead Lobe of the Cordilleran Ice Sheet. Tunnel valleys in southeast Alberta form an interconnected, anabranching network comprising Sage Creek, the Lost River and the Milk River and generally drain southeast. [[File:Lake Superior bathymetry map, deepest point, trenches 2. png|thumb|Eastern part of Lake Superior bathymetric map. Examples of bedrock tunnel valleys in Minnesota include River Warren Falls and several valleys which lie deep beneath till deposited by the glaciers which created them, but can be traced in many places by the Chain of Lakes in Minneapolis and lakes and dry valleys in St. Paul. The Kawartha lakes of Ontario formed in the Late Wisconsinan glacial period. Ice melt from the Niagara Escarpment flowed through tunnel valleys beneath the ice expanded to form a west to east passage between the main Laurentide Ice Sheet and a mass of ice in the Lake Ontario basin. Cedar Creek Canyon is a tunnel valley located in Allen County, Indiana. It is a very straight, narrow gorge about deep that contains part of the lower segment of Cedar Creek, the largest tributary of the St. Joseph River. In the Laurentian Channel offshore eastern Canada, numerous tunnel valleys have been identified originating from the submerged valley of the St. Lawrence River, which is also of glacial origin. Seismic reflection profiles of the fill of tunnel valleys suggest that they are of various ages, with the youngest dating from shortly after the Late Glacial Maximum. They result from erosion by sub glacial water crossing the eastern Scotian Shelf off Nova Scotia. They originate from the Laurentian Channel south of the Cabot Strait. Additionally, seismic profiles show deeply buried post Miocene channels, some of which lie below modern sea level, cutting across the eastern part of the outer Laurentian Channel which have also tentatively been determined to be tunnel valleys. Seismic profiles have also mapped large tunnel valleys on Banquereau Bank and Sable Island Bank.
Оңтүстік Америка
Перито-Морено мұздығы Оңтүстік Патагония мұз алабының оңтүстігінде орналасқан және Аргентино көліне тікелей құяды. Ол Аргентино көлін Лос-Темпанос арнасына және Рико тармағына бөліп, арнаны жауып, мұз бөгетін жасайды. Аргентино көлі мерзімімен үзілістер арқылы су тасқынына ұшырайды, бастапқыда туннель арқылы су ағызылып, кейін шатыры құлап, ашық арна пайда болады.
The Perito Moreno Glacier is located in the southern Southern Patagonian Ice Field, terminating in Lake Argentino. It divides Lake Argentino into the Los Témpanos channel, and the Rico branch, blocking the channel and forming an ice dam. Lake Argentino periodically breaks through in outburst floods with drainage initially through a tunnel with subsequent roof collapse to form an open channel.