Кіріспе
Жұмыс қауіпсіздігі және денсаулығы жөніндегі 1974 жылғы Заң (c. 37) (қысқартылып "HSWA 1974", "HASWA" немесе "HASAWA" деп аталады) – 2011 жылдан бастап Біріккен Корольдікте жұмыс орнындағы денсаулықты, қауіпсіздікті және әл-ауқатты ынталандыру, реттеу және күзеу үшін негізгі құрылым мен билікті белгілейтін Біріккен Корольдіктің Парламенті қабылдаған заң. Заң жұмыс берушілердің, жұмыскерлердің, мердігерлердің, жұмысқа пайдалануға арналған тауарлар мен заттарды жеткізушілердің, жұмыс орындарын басқарушы тұлғалардың, оларды басқарып, күтіп ұстаушылардың және жалпы адамдардың міндеттерін анықтайды. Заң үкімет министрлеріне заңдық актілер арқылы кең ауқымды реттеу жүйесін енгізуге мүмкіндік береді, бұл 1974 жылдан бері әртүрлі салалар, мамандықтар мен тәуекелдерге арналған ерекше ережелердің кең жүйесін құрады. Ол Денсаулық сақтау және қауіпсіздік комиссиясын және Денсаулық сақтау және қауіпсіздік атқарушы органының құрылуы арқылы қоғамдық бақылау жүйесін орнатып, кейін біріктірілді, сондай-ақ кең ауқымды күш қолдану өкілеттіктерін берді, соңында шексіз айыппұл салуға және екі жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін жететін қылмыстық санкциялармен қамтамасыз етілді. Бұдан өзге, заң жұмыс орнындағы денсаулық және қауіпсіздік саласындағы Еуропалық Одақтың заңнамасымен тығыз байланысты.
Өмірбаян
Жұмыспен қамту және өнімділік жөніндегі мемлекеттік хатшы Барбара Касл 1970 жылы Жұмыспен қамтылған адамдардың (денсаулық және қауіпсіздік) туралы заң жобасын енгізді, бірақ заң жобасы төңірегіндегі пікірталас көп ұзамай, ол жұмыс орындарындағы қауіпсіздіктің түбірлі мәселелерін шешпейді деген сенімге әкелді. Сол жылы АҚШ-тағы федералдық заң ретінде "Кәсіби қауіпсіздік және денсаулық сақтау туралы" заң қабылданды. Осының нәтижесінде Гарольд Уилсонның бірінші үкіметінің соңында лорд Робенс төрағалық ететін тергеу комиссиясы құрылды. 1970 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлаудан кейін Консервативтік партия билікке келді және 1972 жылы жарияланған Робенс есебін күтуді жөн көрді. Консервативтік жұмыспен қамту жөніндегі мемлекеттік хатшы Уильям Уайтлоу 1974 жылдың 28 қаңтарында жаңа заң жобасын ұсынды, бірақ лейбористер 1974 жылғы ақпан айындағы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда қайтадан билікке оралды және заң жобасы тағы да қабылданбады. Жаңа лейбористік үкімет соңында сол жылы заң жобасын қабылдауға қол жеткізді.
Актінің құрылымы
Заң еңбекті қорғау және еңбек қауіпсіздігін басқарудың жалпы принциптерін белгілейді, арнайы талаптарды заңдық актілер ретінде қабылданған ережелер немесе тәжірибелік кодекс арқылы жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, Денсаулыққа қауіпті заттарды бақылау туралы 2002 жылғы ереже (SI 2002/2677), 1999 жылғы Еңбек қауіпсіздігі мен денсаулығын басқару туралы ереже, 1992 жылғы Жұмында қолданылатын жеке қорғау құралдары туралы ереже (SI 1992/2966) және 1981 жылғы Денсаулық және қауіпсіздік (Бірінші көмек көрсету) туралы ереже – бұл егжей-тегжейлі талаптарды белгілейтін заңдық актілер. Заңның мақсаты – қазіргі күрделі және шатастыратын заңнама жүйесін ұйымдастыру болды (1-тармақ). Ұлыбританияның 1972 жылы Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылғаннан бері, денсаулық сақтау және қауіпсіздік саласындағы көптеген ережелер Еуропалық Одақтың заңнамасына сәйкес келуі тиіс болды, ал ЕО директиваларын іске асыру үшін заңмен бекітілген актілер қабылданды. Атап айтқанда, бұл заң Еңбекті қорғау және еңбек қауіпсіздігі туралы 89/391/ЕЭК директивасына сәйкес келудің басты құралы болып табылады. Жұмыста қолданылатын заттар мен бұйымдарға қатысты 6-тармаққа маңызды өзгерістер 1987 жылғы Тұтынушыларды қорғау туралы заңмен, 85/374/ЕЭК Өнім жауапкершілігі туралы директиваны іске асыру мақсатында енгізілді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдардың міндеттері
3-бөлімнің 2-тармағында белгілі бір жеке кәсіпкерлер өз қызметін басқа жұмыскерлерге немесе өздеріне денсаулық және қауіпсіздік тәуекелін мүмкіндігінше азайту қағидасы бойынша келтіретіндей етіп жүргізуі талап етіледі. Бұл міндет тек "белгіленген сипаттағы" (1974 жылғы Денсаулық және қауіпсіздік еңбек шарты және т.б. Заңының (Жеке кәсіпкерлердің жалпы міндеттері) (Белгіленген кәсіпорындар) Ережелерінің 2-бабында анықталғандай) кәсіпорындарды жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлерге ғана қолданылады. Белгіленген кәсіпорындарға ауыл шаруашылығы қызметі; асбест; құрылыс; газ; генетикалық түрлендірілген организмдер; теміржол саласы; немесе жеке кәсіпкерден немесе оның қызметкерлерінен басқа адамдардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне қауіп тудыруы мүмкін кез келген басқа да қызмет жатады.
Үй-жайларды бақылайтын адамдардың міндеттері
4-бөлімде үй-жайларды пайдаланушыларға – мысалы, коммерциялық үй иелеріне, қызмет көрсетілетін кеңселерді басқарушыларға, сондай-ақ техникалық қызмет көрсету меркезінің келісімшартшыларына – жұмыс істеу үшін келген адамдарға қатысты міндеттер белгіленеді. Аталған үй-жайлар мен кіру-шығу жолдары, оларға қолжетімділік шегінде, қауіпсіз болуы және денсаулыққа зиян келтірмеуі керек.
Бұйымдар мен заттарды жеткізуге қатысты ерекшеліктер
Бұл міндеттер тек кәсіппен айналысатын немесе кәсіптік қызмет арқылы әрекет ететін, тіпті пайда табу мақсатында емес адамдарға ғана таралады, және тек олардың бақылауындағы мәселелерге қатысты (6-бап, 7-тармақ). Ұлыбританияға импорттаушы адамдар Ұлыбританиядан тыс жерде жасалған және олардың бақылауында болған жобалау және өндіріс сияқты әрекеттер үшін жауапкершіліктен босатылмайды. Сатып алу-сату шарты немесе несиелік келісім арқылы тауар немесе заттарды ұсынатын қаржы компаниялары 6-бап бойынша міндеттерді орындамайды (6-бап, 9-тармақ).
Адамдардың жалпы міндеттері
8-бөлімде "ешбір адам денсаулық, қауіпсіздік немесе әл-ауқатты қорғау мақсатындағы, тиісті заң ережелеріне сәйкес берілген кез келген нәрсені қасақана немесе салғырттықпен бұзуға, дұрыс пайдаланбауға немесе оған кедергі келтіруге болмайды" деп талап етіледі.
Даму тәуекелдерін қорғау
Тұтынушыларды қорғау туралы 1987 жылғы заңмен қосылған 6(10) тармақ, жұмыста қолданылатын заттар мен материалдарға қатысты міндеттерді қолданбауға мүмкіндік береді, егер тәуекелдің "орын алуының алдын ала болжауы мүмкін емес екені дәлелденсе". Бұл даму тәуекелдерінен қорғану деп аталады.
Денсаулық және қауіпсіздік жөніндегі атқарушы орган
10-бапта Денсаулық және қауіпсіздік комиссиясы мен Денсаулық және қауіпсіздік атқарушы органы деп аталатын екі заңды тұлға құрылды, олар Король атынан тиісті функцияларын орындады (10-бап және 2-қосымша). Бұл органдар қарыз алудан басқа барлық тәсілдермен өз мақсаттарына жету үшін кең өкілеттіктерге ие болды (ss.11(6), 13). 2008 жылдың 1 сәуірінде екі орган біріктіріліп, Денсаулық және қауіпсіздік атқарушы органы атауын алды.
Денсаулық және қауіпсіздік жөніндегі атқарушы орган
Атқарушы құрамына төраға және 7-ден 11-ге дейін адам кіреді, олардың барлығы Мемлекеттік хатшы тағайындайды, 2008 жылдан бастап – Еңбек және зейнетақы жөніндегі Мемлекеттік хатшы (2-қосымша). 2008 жылғы бірігуге дейін атқарушы орган комиссия тапсырған немесе басқаша нұсқаған барлық функцияларды орындауға, сондай-ақ Мемлекеттік хатшыға ақпарат және сарапшылық кеңес беруге міндетті болды (11-тармақ). Атқарушы орган заңның және оған сәйкес қабылданған ережелердің орындалуын бақылайды, бірақ Мемлекеттік хатшы оның кейбір функцияларын жергілікті өкімет органдарына жүктеуге құқылы (18-тармақ).
Денсаулық сақтау және қауіпсіздік ережелері
Мемлекеттік хатшы денсаулық пен қауіпсіздік ережелерін қабылдауға кең өкілеттіктерге ие (15-тармақ). Ережелерді бұзу 33-тармақ бойынша қылмыстық қудалауға алып келуі мүмкін. Бұдан әрі, Денсаулық сақтау және қауіпсіздік жөніндегі бас басқарма іс-әрекет кодекстерін жариялай алады (16-тармақ). Кодекс бұзылуы өзі қылмыстық құқық бұзушылық болып табылмайды, бірақ Заң бойынша қылмыстық құқық бұзушылыққа қатысты дәлел ретінде қарастырылуы мүмкін (17-тармақ).
Тыйым салу туралы хабарламалар
Егер инспектор қызметтің қауіпті жарақаттарға әкелу қаупі бар екеніне немесе болашақта да сондай қауіптің болуы мүмкін екеніне сенімді болса, ол тиым салу туралы бұйрық (22-тарау) бере алады: (24-тараудың 3-тармағы, б) тармақшасын қараңыз).
Қылмыстық іс
33-баптың 1-тармағы 15 қылмыстық құқық бұзушылықты белгілейді, оның ішінде Заң немесе қағида бойынша міндетті бұзу, нұсқаманы бұзу немесе инспектордың жұмысына кедергі келтіру. Англия мен Уэльсте Заң бойынша қылмыстық қудалау бастапқыда тек инспектор немесе Бас прокурордың рұқсатымен ғана жүргізілуі мүмкін болды, бірақ 1996 жылдың 1 сәуірінен бастап (38-бап) Қоршаған орта жөніндегі агенттікке де уәкілеттік берілді. Заң бойынша барлық құқық бұзушылықтар жеңіл қылмыстар немесе екі жақты сотта қаралатын қылмыстар болып табылады, сондықтан инспекторлар сотқа мәліметтер ұсыну арқылы қудалауды бастайды. Инспекторлар заңдық білімі болмаса да, судьялар алдында сөз сөйлеу құқығын пайдалануға уәкілетті (39-бап). Егер адам қандай да бір әрекетімен немесе әрекетсіздігімен басқа адамды Заң бойынша құқық бұзушылықтың құрамын жасауға итерсе, онда ол да құқық бұзушылыққа кінәлі деп танылады, тіпті егер басқа адам сотталмаған немесе сотталуы мүмкін болмаса (мысалы, ол Мемлекет болған жағдайда) (36-бап). Егер құқық бұзушылық корпоративтік органның директордың, менеджердің, хатшының немесе басқарушылық қызмет атқаратын мүшенің келісімімен, ымырасыздығымен немесе немқұрайлылығымен жасалса, онда ол жеке тұлға да құқық бұзушылыққа кінәлі (37-бап). Егер адам Заң бойынша айыпты деп танылса, сот оған жағдайды түзетуді немесе даулы затты тәркілеуді бұйыруға құқылы (42-бап).
Азаматтық жауапкершілік
2-ден 8-ге дейінгі тарауларға қатысты заңдық міндеттерді бұзу үшін азаматтық жауапкершілік туындамайды, бірақ денсаулық және қауіпсіздік ережелерін бұзу жауапкершілікке әкеледі, егер ережелерде өзгеше көзделмесе (2013 жылғы Кәсіпорын және реттеуші реформа туралы заңмен толықтырылған 47-бап). Дегенмен, өзіндік шараларға жатпайтын бұзушылық, жалпы құқық бойынша немқұрайлылыққа байланысты талаптарды растау үшін дәлел ретінде пайдаланылуы мүмкін. Атап айтқанда, қылмыстық сот үкімі дәлел ретінде ұсынылуы мүмкін.
Басқа ережелер
55-60-шы бөлімдер Англия мен Уэльстегі Жұмыс медициналық кеңес қызметінің қызметін жалғастыруды қамтамасыз етеді. 68-бап – Генри VIII ережесі болып табылады, ол Мемлекеттік хатшыға Парламент актісі орнына заңдық акті арқылы Заңның белгілі бір ережелерін өзгертуге мүмкіндік береді. 61-76-шы бөлімдер бастапқыда HSE-ге құрылыс ережелерін жасау және өзгерту құқығын берді, сондай-ақ ғимараттарды бақылау және бекіту саласында басқа да өкілеттіктерді жүзеге беруге мүмкіндік берді. Аталған бөлімдер 1984 жылғы Құрылыс заңымен күшін жойды, олардың орнына құрылыс ережелерінің жалпы схемасы енгізілді.
Аумақтық көлемі
Акт бастапқыда Англия мен Уэльсте, Шотландияда (ішінара) және Солтүстік Ирландияда (ішінара) қолданылды (84-бап). 1978 жылы оның ережелері Солтүстік Ирландия үшін қайта қабылданып, оларды орындау Солтүстік Ирландияның Денсаулық сақтау және қауіпсіздік агенттігінің міндетіне жүктелді. 1998 жылы Агенттіктің атауы Солтүстік Ирландияның Денсаулық сақтау және қауіпсіздік басқармасы болып өзгертілді. 84(3)-бап Мемлекеттік хатшыға Англия, Уэльс және Шотландиядан тыс жерлерге Кеңес бұйрығымен осы ережелерді таратуға рұқсат берді. 1995 жылы бұл ережелер Ұлыбританияның аумақтық суларындағы теңіздік орналымдарға, ұңғымаларға және құбырларға, аумақтық суларға дейін жететін шахталарға және аумақтық сулардағы белгілі бір басқа инженерлік қызметтерге қатысты болды. Кеменің капитанының тікелей басшылығымен жүзеге асырылатын қызметтер қолданыстан тыс.