Кіріспе
АҚШ Федералдық реттеуші агенттігі
Кәсіби қауіпсіздік және денсаулықты сақтау басқармасы (OSHA; '/oʊ//ʃ//ə/') – АҚШ Еңбек департаментінің реттеуші агенттігі. Бұл агенттік бастапқыда жұмыс орындарын тексеру және қарау үшін федералдық өкілеттіктерге ие болды. АҚШ Конгресі 1970 жылғы 29 желтоқсанда президент Ричард Никсон қол қойған Кәсіби қауіпсіздік және денсаулықты сақтау туралы заңға (OSH Act) сәйкес осы агенттікті құрды. OSHA-ның мақсаты – "стандарттарды белгілеу және оларды сақтау арқылы, сондай-ақ оқыту, насихаттау, білім беру және көмек көрсету арқылы жұмыс істейтін ерлер мен әйелдер үшін қауіпсіз және салауатты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету". Агенттік сонымен қатар түрлі құпияқорлықты ашу заңдары мен ережелерін сақтаумен де жүктелген. OSHA-ның жұмыс орындарындағы қауіпсіздікке қатысты тексерулері жарақаттану деңгейін және жарақаттанудан туындаған шығындарды төмендетіп, жұмыс орындарына, сатуға, несиелік рейтингтерге немесе фирманың сақталуына кері әсер етпейтіні дәлелденген.
Тарих
Еңбек департаментінің Еңбек стандарттары бюросы 1934 жылы құрылғаннан бері еңбек қауіпсіздігі мәселелерімен айналысып келеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде экономикалық өркендеу және оған байланысты жұмыс күшінің айналымы АҚШ экономикасының дерлік барлық саласында еңбек қауіпсіздігінің нашарлауына әкелді, бірақ 1945 жылдан кейін, ұзақ мерзімді факторлардың күшіне енуімен қайтадан жазабастар азайды. Сонымен қатар, жаңа және ықпалды кәсіподақтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. 1960 жылдары экономикалық кеңеюдің қайтадан артуы жарақаттану деңгейінің өсуіне алып келді, нәтижесінде туған саяси қысым Конгрессті жаңа агенттік құруға итермеледі. Бұл жаңа агенттік Еңбек стандарттары бюросының бастапқы құрамының көп бөлігін қамтыды. Еңбек министрі Джеймс Д. Ходжсон Джордж Гюнтерді агенттіктің алғашқы директоры етіп тағайындады. OSHA тарихында бірнеше оқу, нормативтік талаптарға сәйкестікке көмек және денсаулық пен қауіпсіздікті мойындау бағдарламаларын іске асырды. 1972 жылы OSHA оқу институты құрылды, ол мемлекеттік және жеке сектордың денсаулық пен қауіпсіздік қызметкерлерін даярлайды. Федералды OSHA мемлекеттік жоспардан ерекше алынған жұмыс орындарына, мысалы, теңіз өнеркәсібіндегі немесе әскери базалардағы жұмыстарға қамқорлық көрсетеді.
Мемлекеттік және жергілікті басқару органдары
Мемлекеттік және жергілікті билік органдарының қызметкерлері федералдық OSHA-ның қорғауында болмайды, бірақ егер олар OSHA мақұлдаған мемлекеттік бағдарламасы бар штаттарда жұмыс істесе, OSH Act-нің қорғауына ие. Сонымен қатар, Еңбек қауіпсіздігі туралы заңның ережелері штаттар мен аумақтарға тек мемлекеттік сектордағы (мемлекеттік және жергілікті билік органдары) қызметкерлерін қамтитын жоспарларды әзірлеуге рұқсат береді. Мұндай жағдайларда жеке сектордағы жұмысшылар мен жұмыс берушілер федералдық OSHA-ның қарауында қалады. Тағы бес штат және АҚШ-тың бір аумағы мемлекеттік сектордағы қызметкерлерді ғана қамтитын OSHA мақұлдаған мемлекеттік жоспарларды қабылдады: Коннектикут, Иллинойс, Мэн, Нью-Джерси, Нью-Йорк және Виргин аралдары.
Федералды мемлекеттік органдар
OSHA-ның қорғауы барлық федералдық агенттіктерге қолданылады. Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы заңның 19-бабы федералдық агенттіктердің басшыларын өз қызметкерлері үшін қауіпсіз және денсаулыққа зиян келтірмейтін еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге жауапты етеді. OSHA қызметкерлердің қауіп-қатер туралы хабарлауларына жауап ретінде және жоғары тәуекелді федералдық жұмыс орындарын бағыттайтын бағдарламалар бойынша федералдық нысандарды тексеру жүргізеді. Федералдық агенттіктерде жеке жұмыс берушілерге қойылатын талаптармен бірдей стандарттарға сай келетін қауіпсіздік және денсаулық сақтау бағдарламасы болуы керек. OSHA федералдық агенттіктерге «виртуалды айыппұлдар» салады – тексеру кезінде бұзушылықтар анықталған жағдайда, егер федералдық агенттік жеке сектордағы жұмыс беруші болғанда айыппұлдың мөлшері қандай болар еді, соны көрсететін баспасөз хабарламасын жариялайды. 1998 жылғы түзетуге сәйкес, Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы заң АҚШ пошта қызметіне де жеке сектордағы кез келген жұмыс берушіге қарағандай қатысты.
Еңбек қауіпсіздігі және қауіпсіздік туралы заңмен қамтылмаған
Еңбек қауіпсіздігі заңы өздігінен жұмыс істейтіндерді, ферма жұмыс берушілерінің отбасы мүшелерін, немесе басқа федералдық агенттік (мысалы, Кен қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы, Энергетика департаменті немесе Жағалау күзеті) реттейтін жұмыс орындаларындағы қауіптерді қамтымайды.
Атқару
OSHA өз стандарттарын реттелген ұйымдарға қолдануға жауапты. Қауіпсіздік және денсаулық сақтау инспекторлары тексерулер жүргізеді және нормативтік талаптарды бұзғаны үшін айыппұл салады. Тексерулер әсіресе қауіпті салалардағы жұмыс орындарында жоспарланады. Тексерулер жұмыс орнындағы қаза, бірнеше ауруханаға жатқызу, жұмыскерлердің шағымдары немесе ұсынымдары бойынша да басталуы мүмкін. OSHA – миссиясының ауқымына қарай шағын агенттік: мемлекеттік серіктестерімен бірге OSHA-да шамамен 2400 инспектор бар, олар 8 миллионнан астам жұмыс орнын қамтиды, онда 130 миллион жұмыскер жұмыс істейді. 2012 жылдың 30 қыркүйегінде OSHA және оның мемлекеттік серіктестері АҚШ бойынша 83 000-нан астам жұмыс орнын тексерді – бұл елдегі жұмыс орындарының аз бөлігі ғана. AFL–CIO есебіне сәйкес, OSHA-ға өзінің қарауындағы барлық жұмыс орындарын тексеруге 129 жыл қажет болады. Осы шаралар OSHA-ның жұмыс орнындағы жарақаттарды, ауруларды және қазаларды азайтудағы маңызды рөлін атқарады. Тексерулер алдын ала хабарлаусыз басталады, оларды осы шараларды жүзеге асыруға дайындалған инспекторлар жүргізеді және келесі басымдықтар бойынша жоспарланады [жоғарыдан төменге қарай]: дереу қауіп; апаттар – қазалар немесе ауруханаға жатқызу; жұмыскерлердің шағымдары мен ұсынымдары; мақсатты тексерулер – нақты қауіптер, жарақаттардың жоғары деңгейі; және қосымша тексерулер. Қазіргі жұмыскерлер немесе олардың өкілдері жұмыс орнындағы қауіпті жағдай немесе жұмыс берушінің OSHA стандарттарын сақтамауы туралы сенімділік болған жағдайда, OSHA-дан жұмыс орнын тексеруді сұрап шағымдануға құқылы. Жұмыскерлер мен олардың өкілдері инспекция сұрап, OSHA жұмыс берушіге шағымды кім жібергенін жарияламауға құқылы. Жұмыс беруші жұмыскерді жұмыстан босату, қызмет бабын төмендету, ауыстыру немесе кез келген жолмен кемсітуі OSH Act-тің бұзуы болып табылады, егер бұл шағымдануы немесе басқа OSHA құқықтарын пайдалануы үшін жасалса. Инспектор OSHA стандарттарын бұзуды немесе қауіпті жағдайларды анықтаса, OSHA айыппұлдар мен талаптарды қоюға құқылы. Талаптарда жұмыс беруші мәселені қалай шеше алатынының әдістері және түзету шараларын аяқтау мерзімі көрсетіледі. OSHA-ның айыппұлдары басқа мемлекеттік органдармен салыстырғанда өте төмен. Олар 2016 жылдың 2 тамызында 1990 жылдан бері алғаш рет көтерілді, бұл Конгресс қабылдаған 2015 жылғы Федералдық азаматтық айыппұлдарды инфляцияға қарай түзету туралы заңға сәйкес келеді, мақсаты азаматтық ақшалай санкциялардың тиімділігін арттыру және олардың қорқыныш әсерін сақтау. Жаңа заң агенттіктерге жыл сайын айыппұлдарды инфляцияға қарай түзетуді міндеттейді. Ауыр бұзушылық үшін OSHA-ның ең жоғары айыппұл мөлшері 13 653 доллар (егер бұзушылықты "жоюға" тырыспаған жағдайда күн сайын есептелуі мүмкін), ал қайталап немесе қасақана жасалған бұзушылық үшін ең жоғары айыппұл мөлшері 136 532 доллар. Ұсынылған айыппұл мөлшерін анықтағанда OSHA бұзушылықтың ауырлығын, жұмыс берушінің бизнесінің көлемін, адалдығын және бұрынғы бұзушылықтар тарихын ескеруі керек. Жұмыс берушілер ескертудің кез келген бөлігіне, соның ішінде бұзушылықтың нақты бар-жоғына да қарсылық білдіруге құқылы. Жұмыскерлер мәселені шешу мерзіміне ғана қарсылық білдіруге құқылы. Ескертулерге қатысты шағымдар тәуелсіз Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты сақтау комиссиясы (OSHRC) тарапынан қаралады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы Оңтүстік Дакота штатының Сиукс-Фолс қаласындағы Смитфилд Фудс ет комбинатында 1300 жұмыскер мен олардың отбасыларының арасында вирус жұқтыруына және төрт адамның қаза болуына себеп болды. Губернатор Кристи Ноем жұмыскерлер мен қоғамды қорғау шараларын бастауға және күшпен жүзеге асыруға қарсылық көрсетті. Зауытқа OSHA тарапынан сол кездегі ең жоғары рұқсат етілген мөлшерде – 13 494 доллар айыппұл салынды.
Ашық хабарды таратушыларды қорғау бағдарламасы
OSHA-ның хабар берушілерді қорғау бағдарламасы (WPP) Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы заңның хабар берушілерге қатысты ережелерін және әртүрлі әуе тасымалы, коммерциялық автокөлік тасымалдаушылар, тұтыну тауарлары, экология, қаржы реформасы, тағам қауіпсіздігі, денсаулық сақтау реформасы, ядролық қауіпсіздік, құбыр желілері, қоғамдық көлік агенттіктері, теңіз және бағалы қағаздар заңнамасын бұзу туралы хабарлаған жұмыскерлерді қорғайтын 24 басқа заңды сақтайды. WPP тергеушісінің міндеті – заңсыз хабар берушіге жасалған қысымды анықтау үшін барлық қатысты дәлелдерді бейтарап түрде жинап, талдау. 1978 жылы агенттік гранттар беру бағдарламасын бастады, қазір ол Сьюзан Харвуд атындағы оқу грант бағдарламасы деп аталады, оның мақсаты жұмыскерлер мен жұмыс берушілерді жұмыс орнындағы қауіптерді анықтау және оларды азайтуға оқыту. Консультация бағдарламасы шеңберінде, үлгілі жұмыс берушілер OSHA-ның қауіпсіздік және денсаулықты жетістікке жеткізу бағдарламасына (SHARP) қатысуға өтініш бере алады. Қатысу шарттары, бірақ олармен шектелмейді, толыққанды кеңеш беруге арналған кешенді сапар, анықталған барлық қауіптерді жою және тиімді қауіпсіздік және денсаулықты басқару бағдарламасын әзірлеуді қамтиды. SHARP сертификатын алған жұмыс орындары SHARP сертификатының қолданылу мерзімі ішінде жоспарлы тексерулерден босатылады. OSHA сондай-ақ ұлттық және аймақтық кеңселер арқылы нормативтік талаптарды орындауға көмектеседі. OSHA жұмыс берушілер мен жұмыскерлерге түрлі тілдерде жүздеген жарияланымдар, веб-сайттағы қауіпсіздік және денсаулық тақырыптары және нормативтік талаптарды орындауға көмектесетін қызметкерлер арқылы нақты қауіптер мен OSHA-ның құқықтары мен міндеттері туралы ақпарат ұсынады.
Тиімділік
2012 жылы Science журналында жарияланған зерттеуде OSHA-ның жұмыс орындарындағы қауіпсіздікті кездейсоқ тексеруі тексерілген кәсіпорындарда "жарақаттану көрсеткіштерінің 9,4%-ға төмендеуіне" және "жарақаттанудан туындаған шығындардың 26%-ға азаюына" әкелгені анықталды. OSHA ережелері мен оларды сақтау саясаты төңірегіндегі пікірталас көбінесе ережелерді сақтаудың және оларды орындаудың құны мен жұмысшылардың жарақаттануын, ауруын және өлімін азайтудың нақты пайдасы арасындағы мәселеге байланысты. 1995 жылы Технологияны бағалау кеңсесі (OTA) жүргізген OSHA стандарттарына қатысты зерттеуде OSHA "ережелерді қабылдауда маңызды шешімдерді негіздеу үшін, әдетте сенімді әдістерге" сүйенетіні анықталды. Зерттеу OSHA-ның қорытындылары мен бағалаулары "күрделі тексерулерден және сынға ұшыраудан" өтетінін көрсетсе де, мұның себебі "ережелерді жасауға қатысқан мүдделі тараптар мен сарапшылардың көзқарастарының әртүрлілігінде" деп түсіндірілді. OSHA жазалардың, әсіресе қылмыстық жазалардың тиімсіздігі үшін көп сынға ұшырады. Ең жоғары жаза – 6 айға дейін бас бостандығынан айыру. Бұл сынға жауап ретінде OSHA Әділет министрлігімен бірлесіп, Заңға сәйкес бұзушылықтар үшін бірнеше жоғары беделі бар қылмыстық іс қозғады және OSHA мен АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) арасындағы бірлескен күш қолдану туралы бастаманы жариялады, ол OSHA-ға қарағанда әлдеқайда жоғары айыппұл салуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Конгресс Демократтары, кәсіби одақтар және қоғамдық қауіпсіздік және денсаулықты қорғаушылар жұмысшының өліміне әкелген қасақана бұзушылық үшін жазаны күшейту мақсатында Жұмыс қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы заңға өзгеріс енгізуге тырысуда. Кейбір жергілікті прокурорлар компания басшыларын адам өлтіру және басқа да қылмыстарға кінәлі деп табады, егер қылмыстық немқұрайлылық жұмысшының өліміне әкелсе. 2003 жылы New York Times газеті жүргізген тергеуде 1982 жылдан 2002 жылға дейінгі 20 жыл ішінде OSHA тергеушілері жұмыс берушілердің жұмыс орындарындағы қауіпсіздік заңдарын қасақана бұзғанын анықтаған 1242 оқиғада 2197 жұмысшы қаза тапқан. Осы өлім-жітімнің 93%-ы қасақана бұзушылықтан туындаған, бірақ OSHA қылмыстық қудалау үшін АҚШ Әділет министрлігіне жолдама бермеген. Times газетінің тергеуі OSHA-ның "жұмыс берушілер бұрын да қауіпсіздік ережелерін бұзғаны үшін" және тіпті бірнеше жұмысшы қаза тапқан жағдайларда да қылмыстық іс қозғамағанын көрсетті. Сұхбат берушілер, OSHA-ның қазіргі және бұрынғы қызметкерлері, қылмыстық қудалаудың аз болуын "қылмыстық жолдамаларды тоқтатуға бағытталған, барлық деңгейде жұмыс істейтін бюрократияның" салдары деп түсіндірді, сондай-ақ "қудалауды күшейтуге тырысқандарды марапаттамайтын, кейде жазалайтын" жүйе бар екенін айтты және "күрделі тексерулердің көптеген қабаттары агрессивті іс-қимылды басып тастады".