Кіріспе

Канадалық режиссер (1963–2021)

Жан Марк Валле (9 наурыз 1963 – 25 желтоқсан 2021) – канадалық режиссер, киноредактор және сценарист. Монреальдегі Квебек университетінде киноны оқығаннан кейін Валле сыншылар тарапынан жоғары бағаланған бірнеше қысқа фильмдер түсірді, соның ішінде «Стереотиптер» (1991), «Сиқырлы гүлдер» (Les Fleurs magiques, 1995) және «Сиқырлы сөздер» (Les Mots magiques, 1998). Оның толықметражды дебюттік фильмі «Қара тізім» (1995) тоғыз «Гени» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде Валле режиссерлігі мен монтажы үшін. Оның төртінші толықметражды фильмі «C.R.A.Z.Y.» (2005) тағы да сыншылардың мақтауына ие болды және коммерциялық сәттілікке жетті. Валледің жоғары талапкерлігі мен тар бюджетіне байланысты фильмді жасауға шамамен он жыл уақыт кетті. Ол табиғи түсірілім әдісімен жұмыс іскерімен танымал болды, актерлерді түсірілім кезінде импровизация жасауға ынталандырды, сондай-ақ табиғи жарықтандыру мен қолмен ұсталатын камераларды пайдаланды. Ол өзін «сеттегі бала ретінде» сипаттады – «үлкен ойыншықпен ойнап, көңіл көтеретін бала». Ол Аунтисик колледжінде және Монреальдегі Квебек университетінде кино режиссурасын оқыды. Музыкалық бейнеклиптер Les Productions Perfo 30 компаниясының 30 күн ішінде 50 000 CAD-тан аспайтын бюджетпен 30 музыкалық бейнеклип жасау жобасының бөлігі болды. Les Productions Perfo 30 компаниясы сол жылдың мамыр айында Андре Фортин, Мартин Эрик Уэллетт және Мартин Сен-Пьерлер құрған, ал тамыз айында 32 музыкалық бейнеклип түсірілді, монтаждау жұмыстары қыркүйек және қазан айларында аяқталды. Валле режиссерлік міндеттерді атқаратын төрт режиссердің бірі болды (Фортин, Уэллетт және Клод Грегуармен бірге). Оның түсірген музыкалық бейнеклиптерінің ішінде Wild Touch-тың «My Chick Is In My Bed», Glockenspiel-дің «Odeline», Park Avenue-дің «Don't Talk To Strangers», Angel's Angel's Evolution және New News-тың «The Splice Of Life» әндері бар. Музыкалық бейнеклиптер кейіннен MuchMusic арнасы арқылы Канада теледидарында көрсетілді. Кейіннен Валле «Сиқырлы гүлдер» (Les Fleurs magiques, 1995) және «Сиқырлы сөздер» (Les Mots magiques, 1998) фильмдерімен жеке және автобиографиялық стильде жұмыс істеді, бұл фильмдер тиісінше 16-шы «Гени» сыйлығында және 1-ші «Жютра» сыйлығында «Үздік қысқа фильм» аталымын жеңіп алды, онда режиссер әке мен ұл арасындағы қарым-қатынасты зерттеді.

1995-2005: режиссерлік фильмнің тұңғышы

Валле 1995 жылы өзінің толық метражды тұңғыш фильмін – "Liste noire" ("Қара тізім") фильмін түсірді, ол сол жылы Квебектегі ең көп табыс әкелген фильмге айналды және тоғыз Genie Award номинациясын алды, оның ішінде "Ең жақсы фильм" және "Режиссурадағы үздік жетістік" номинацияларын. Осы екі төмен бюджетті фильмнен кейін ол "Жюль Верннің құпия оқиғалары" (2000) телесериалының екі эпизодын режиссерлік етті. 1990 жылдардың ортасында Валле өзінің және әрі-жазушысы Франсуа Буланың жастық шағынан шабыттанған сценарий негізінде C.R.A.Z.Y. фильмін дайындады. Валле фильмді АҚШ-та түсіргісі келді, бірақ оның досы Мишель Коте, ол "Қара тізімде" де ойнаған, оны Квебекте түсіруге көндірді. Он жылдық өндірістен кейін C.R.A.Z.Y. 2005 жылы шықты және қаржылық және сындық тұрғыдан Квебек тарихындағы ең табысты фильмдердің біріне айналды. Фильм 1960-1970 жылдардағы Квебекте төрт бауыры және консервативті әкесімен бірге өскен кезде гомофобия мен гетеросексуализммен күрескен жас жігіт Закари Болиудің тарихын баяндайды. Закари Болиу рөлін Марк Андре Грондин сомдады, ал Мишель Коте мен Даниэль Проулкс Закаридің ата-анасы рөлінде ойнады. C.R.A.Z.Y. 2005 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде әлемдік премьерасын өткізді және "Ең үздік канадтық фильм" сыйлығына ие болды. Ол сондай-ақ он бір Genie Award және он үш Jutra Award сыйлығын қоса алғанда, бірнеше марапаттарға ие болды. C.R.A.Z.Y. 2005 жылғы "Оскар" сыйлығының "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясына Канаданың ресми өкілі ретінде ұсынылды.

2009-2015 жылдар: Кәсіби дамуы

Жас Виктория (2009) C.R.A.Z.Y. фильмінің табысынан кейін Грэм Кинг және Мартин Скорсезе Жан Марк Валледі «Жас Виктория» тарихи драмасын режиссерлікке шақырды. Джулиан Феллоуздың сценарийі бойынша түсірілген фильм королева Викторияның жас шағы мен патшалық билігінің бастапқы кезеңдері мен Саксен-Кобург және Готаның принці Альбертке үйленуі туралы айтады. Фильмде Эмили Блант, Руперт Френд, Пол Беттани, Миранда Ричардсон және Джим Бродбент сияқты көптеген актерлер ойнады. Фильмге сыншылардың пікірі көбінесе оң болды және ол үш «Оскар» сыйлығына ұсынылып, 2009 жылғы «Ең үздік костюм дизайны» сыйлығын жеңіп алды. Café de Flore (2011) 2011 жылы Валле «Café de Flore» фильмін жазып, режиссерлік етіп, монтаждады. Бұл фильмде француз поп-жұлдызы Ванесса Паради және Квебек актерлері Кевин Парент, Хелен Флорент және Эвелин Брошу ойнады. Фильм Канада киносыншыларынан жағымды пікірлер алды және 32-ші «Genie» сыйлығына он үш номинация ие болды. Американдық сыншылардың пікірі көбінесе аралас болды; «Variety» журналының Бойд ван Хоэй фильмнің актерлік құрамын жоғары бағалап, бірақ «Café de Flore» фильмін түпнұсқасыз деп санады, «Валле C.R.A.Z.Y. фильмінің сәтті болуын пайдаланып, оны сәл үлкен масштабта қайталауға тырысқан. Кейде фильмдердің ұқсастығы соншалықты күшті, Валле өзін-өзі қайталап тұрғандай сезіледі». Dallas Buyers Club (2013) Валленің келесі фильмі «Dallas Buyers Club» фильмінде Мэтью Макконахи, Джаред Лето және Дженнифер Гарнер басты рөлдерді сомдады. Фильм Рон Вудруфтың шын өмірдегі оқиғасына негізделген. Техас штатында электрик болып жұмыс істеген Рон Вудруфқа СПИД диагнозы қойылып, оған 30 күн қалғаны айтылды. Ол өзін және басқа СПИД-пен ауыратын науқастарға көмектесу үшін Америка Құрама Штаттарына рұқсат етілмеген және баламалы медициналық препараттарды контрабандалық жолмен әкелуді бастады. Wild (2014) Валленің «Wild» фильмі, басты рөлде Риз Уизерспун ойнаған, 2014 жылдың 29 тамызында Теллурайд кинофестивалінде көрсетілді, сондай-ақ 8 қыркүйекте Торонто халықаралық кинофестивалінде және 24 қыркүйекте Сан-Диего кинофестивалінде де көрсетілді. Фильм Солтүстік Америкада 2014 жылдың 5 желтоқсанында кең экрандарға шықты. Фильм екі «Оскар» сыйлығына ұсынылды: «Ең үздік әйел актрисасы» номинациясы Риз Уизерспун үшін және «Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел актрисасы» номинациясы Лора Дерн үшін. 2015 жылдың мамырында Валле Ұлттық өнер орталығының сыйлығын алды, бұл генерал-губернатордың сахналық өнер сыйлығының серіктес сыйлығы, бұл сыйлық алдыңғы жылғы ерекше жұмысы үшін суретшіге беріледі. Demolition (2015) Валленің келесі фильмі «Demolition» (2015) Джейк Джилленхол және Наоми Уоттс қатысқан, ал 2015 жылдың қыркүйек айында Торонто халықаралық кинофестивалінің ашылу фильмі болды.