Карьер тілінің зерттеушісі және жазу жүйесін жасаушы Адриен Габриэль Морис
Adrien-Gabriel Morice
Әдриен Габриэль Морис (1859-1939) – Канададағы миссионер, Carrier тілі үшін жазу жүйесін жасаған. Өмірі, еңбектері, Carrier тіліне сіңірген үлесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адриен Габриэль Морис (27 тамыз 1859 – 21 сәуір 1939) – Мария Безуажынның облаттары қауымына жататын миссионер дін қызметкері. Ол Канадада миссионер болып қызмет етті және кариер тілі үшін жазу жүйесін жасады.
Adrien Gabriel Morice (27 August 1859 – 21 April 1939) was a missionary priest belonging to the Oblates of Mary Immaculate. He served as a missionary in Canada, and created a writing system for the Carrier language.
Ерте өмір
Мориц әкесі Францияда, Маен департаментіндегі Сент-Марс-сюр-Колмон коммунасында туып өскен. Семинарияда оқығанда Эмил Петиот әкесінен шабыттанып, Канаданың солтүстік-батысында миссионер және зерттеуші болуды көздеді. 1880 жылы Британдық Колумбияға келді, ал Уильямс көліндегі Сент-Джозеф мектебінде біраз уақыт оқығаннан кейін, Чилкотин тілін үйренді. Кариер әйелінің ұлы және тері саудагерінің баласы Жимми Александрдың көмегімен Кариер тілін зерттеуге кірісті, ол Сент-Джозеф мектебіне жіберілген еді.
Father Morice was born and raised in France, in the commune of Saint Mars sur Colmont in the département of Mayenne. As a seminarian he was inspired by Father Émile Petitot and set himself the goal of becoming a missionary and explorer in Northwestern Canada. He arrived in British Columbia in 1880, and after a stint in Williams Lake at St. Joseph's school, where he studied Chilcotin and, with the aid of Jimmy Alexander, the son of a Carrier woman and a fur trader who was sent to St. Joseph's School, began his study of Carrier.
Түпкүлкілік тілдермен жұмыс
1885 жылы оның арманы орындалды және ол Кариер аймағындағы тері саудасы және миссионерлік орталық – Форт-Сент-Джеймске жіберілді. Әке Морис тез арада Кариер тілін үйреніп, Кариер тілінен өзге тілде сөйлейтін жалғыз миссионер болды. Ол келгеніне бірнеше ай өткен соң, Кри силлабикасын түбегейлі өңдеу арқылы Кариердің алғашқы жазу жүйесін, Кариер силлабикасын жасады. 1891 жылдан 1894 жылға дейін ол Кариерде екі айда бір шығатын Dustl'us Nawhulnuk газетін жариялады. Ол катехизис пен көптеген әндер мен дұғаларды осы тілге аударуға жауапты болды. Әке Морис Атабаска тіліндегі барлық фонетикалық ерекшеліктерді бірінші болып анықтап, оны дәл жазды. Сондай-ақ ол Атабаска тілінің кең көлемді құжаттамасын жасаған алғашқы адам болды. Оның ең маңызды еңбегі – екі томдық "Кариер тілі: грамматика және сөздік" кітабы, ол бірден Кариер тілін сол кездегі ең толық зерттелген Атабаска тіліне айналдырды.
In 1885 his dreams were realized and he was posted to Fort St. James, the fur trading and missionary center in the Carrier region. Father Morice rapidly learned the Carrier language and became the only missionary to speak more than rudimentary Carrier. Within a few months of his arrival he created the first writing system for Carrier, the Carrier syllabics, by making a radical adaptation of the Cree syllabics. From 1891 to 1894 he published a bimonthly newspaper, the Dustl'us Nawhulnuk, in Carrier. He was responsible for the translation of the catechism and many hymns and prayers into the language. Father Morice was the first person to recognize all of the phonological distinctions in an Athabascan language and write it accurately. He was also the first person produce extensive documentation of an Athabascan language. His magnum opus was his massive two volume The Carrier Language: A Grammar and Dictionary, which immediately made Carrier by far the best documented Athabascan language of the time.
Чиркенемен дау-дамайлар
Морис әкесі Форт-Сент-Джеймсте қалуды артық көргенмен, 1904 жылы епископ оны қайтарып алды, ол Гадсон шығанағының басшысының шағымдарын естіген соң бұрынғысынша назарға алды. Морис әкесі епископ жүктеген басқа да міндеттерді орындауға құштар емес еді және басқа дін қызметкерлерімен араласа алмады, сондықтан бірнеше жылдық жанжалдан кейін шіркеу оны Виннипегтегі үйге орналастырды, онда ол өмірінің соңына дейін ғалым ретінде зерттеулер жүргізіп, Carrier тілі мен мәдениеті, жалпы Атбаскан тақырыптары, Батыс Канададағы Рим-католик шіркеуінің тарихы, Батыстағы француз және метис халқының тарихы және басқа да түрлі тақырыптар туралы көптеген еңбектер жазды.
Father Morice would have preferred to remain in Fort St. James but in 1904 he was withdrawn by the bishop, who finally paid heed to the complaints of the Hudson's Bay factor. Father Morice proved unwilling to perform the other duties the bishop assigned him and unable to get along with other priests, so after several years of conflict the Church set him up in a house in Winnipeg where he spent the remainder of his life as a scholar, writing extensively on Carrier language and culture, more general Athabaskan topics, the history of the Roman Catholic church in Western Canada, the history of the French and Métis of the West, and occasional other topics.
Мұра
Морис өзені, Морис көлі, Морис жотасы, Морис лагері (Форт-Сент-Джеймс) және Мористаун – бәрі де Британдық Колумбияның солтүстік-батысындағы Балкли аймағында орналасқан. 2018 жылы Мористаун өзінің түпнұсқа атауы Виссетке қайта айналды.
Morice River, Morice Lake, Morice Range, Camp Morice (Fort Saint James), and Moricetown – all located in the Bulkley region of northwest British Columbia, are named in honour of Morice. In 2018, Moricetown reverted to its original name of Witset.