Кіріспе

1971 жылғы АҚШ долларының айналымға келтірілуі туралы көпұлттық келісім, ұқсас қолданыстар мен терминдер

1971 жылдың желтоқсанында жарияланған Смитсондар келісімі бірқатар өнеркәсіп дамыған мемлекеттердің валюталарын АҚШ долларына байланыстырып, жаңа доллар стандартын құрды. Бұл валюталар долларға қатысты 2,25% шегінде ауытқуға рұқсат етілді. Смитсондар келісімі Он ел тобының (G 10) (Бельгия, Канада, Франция, Германия, Италия, Жапония, Нидерланды, Швеция, Ұлыбритания және АҚШ) алтын бағасын 38 долларға көтеруімен туындады, бұл АҚШ үкіметі долларды алтынға айырбастауға уәде берген бұрынғы бағадан 8,5% жоғары. Алтын бағасының өзгеруі доллардың құнын 7,9% төмендетті.

Өмірбаян

1944 жылғы Бреттон-Вудс конференциясы алтын стандартына негізделген, валюталардың АҚШ долларына байланыстырылған халықаралық тұрақты валюта бағамын белгіледі, онда валюталар АҚШ долларына тікелей байланысты болды, ал доллар 1 унцияға 35 доллар бағасында алтынға айырбасталатын болды. Төлем балансының теріс болуы, Вьетнам соғысы мен «Ұлы Қоғам» бағдарламалары салдарынан мемлекеттік қарыздың өсуі, сондай-ақ Федералдық резерв жүргізген ақша инфляциясы 1960 жылдары доллардың құнының шамадан тыс жоғары бағалануына әкелді. АҚШ-тың алтын қорының азаюы 1968 жылдың наурыз айында Лондон алтын қорының құлауымен аяқталды. 1971 жылдың 15 тамызында АҚШ президенті Ричард Никсон АҚШ долларын алтынға айырбастауды бір жақты түрде тоқтатты. АҚШ 1944 жылы осы айырбастау мүмкіндігін ұсынып, оны АҚШ Қаржы министрлігі іске асырды. Бұл тоқтату долларды тиімді түрде фиат валютасына айналдырды. Никсон әкімшілігі осыдан кейін өнеркәсіптік дамыған елдермен валюта бағамын қайта қарау бойынша келіссөздер жүргізді. 1971 жылдың желтоқсан айында Вашингтон қаласындағы Смитсоний институтында өткен кездесуде «Ондық топ» Смитсоний келісіміне қол қойды. АҚШ доллардың құнын 1 унцияға 38 долларға (яғни, АҚШ долларының бағамы 7,9% төмендеді) 2,25% сауда диапазонымен бекітуге уәде берді, ал басқа елдер өз валюталарын долларға шаққанда бағалауға келісті: иена +16,9%; неміс маркасы +13,6%, француз франкі +8,6%, британ фунт стерлингі өзгеріссіз, итальян лирасы +7,5%. Сондай-ақ топ әлемдік қаржы жүйесін теңгеру үшін арнайы тарту құқықтарын ғана пайдалануды жоспарлады.

Даму

Смитсондар келісімін президент Никсон халықаралық валюта-ақша жүйесін түбегейлі қайта ұйымдастыру деп бағалағанмен, ол Федералдық резервтік жүйенің немесе АҚШ үкіметінің жауапкершілігін арттыра алмады. Алтынның еркін нарығындағы доллар бағасы оның ресми бағамына күшті қысым жасауды тоқтатпады; және 1973 жылдың 14 ақпанында 10% девальвация жарияланғаннан кейін, Жапония және ЕЭОК елдері өз валюталарын еркін айналымға жіберуге бекінді. Он жыл өткен соң, барлық өнеркәсіптік дамыған елдер де осы қадамды жасады.