Кіріспе

Жануарлар филамының мүшелеріне ортақ морфологиялық белгілер жиынтығы. Дененің жоспары, Бауплан немесе негізгі жоспар – жануарлар филамының көптеген мүшелеріне ортақ морфологиялық белгілер жиынтығы. Омыртқалы жануарлардың бір дене жоспары бар, ал омыртқасыз жануарлардың көптеген түрлеріне әртүрлі дене жоспарлары тән. Бұл термин көбінесе жануарларға қатысты қолданылады және симметрия, қабаттар, сегментация, жүйке жүйесі, аяқ-қолдар мен ішектердің орналасуы сияқты ерекшеліктерді қамтитын "көкжау" сияқты нұсқаулықты білдіреді. Эволюциялық даму биологиясы әртүрлі дене жоспарларының пайда болуын түсіндіруге бағытталған. Дене жоспарларының тарихи тұрғыдан Эдиакаран биотасында бірден пайда болғаны есептелген, ал Кембрийлік жарылыс осы нәтижелермен толыққан. Жануарлар эволюциясы туралы тереңірек түсінік дене жоспарларының ерте палеозой дәуірінде біртіндеп дамығанын көрсетеді. Жануарлар мен өсімдіктердегі жаңа зерттеулер дене жоспары құрылымдарындағы эволюциялық шектеулер эмбриогенез кезіндегі даму шектеулерін түсіндіре алатынын, мысалы филотипілік кезең сияқты құбылыстарды анықтауға бағытталған.

Тарих

Пионер-зоологтардың арасында Линней омыртқасыздардың екі дене құрылысын, Кювье үш, ал Геккель төрт дене құрылысын анықтады. Одан әрі, Геккель Протисталардың тағы сегіз түрін қосып, барлығы он екіге жеткізді. Қарама-қарсылығы, қазіргі заманғы зоологтар мойындайтын типтердің саны 36-ға жеткен.

Гулд, 1979 жыл

Стивен Дж. Гулд түрлі филаларды тұрақтылығын көрсете отырып, «Боплан» тұрғысынан қарастыру мүмкіндігін зерттеді. Бірақ, ол кейіннен бұл идеядан бас тартып, үзілісті тепе-теңдік теориясын қолдады.

Шығу тегі

36 дене құрылымының 20-сы кембрий кезеңінде, "Кембрийлік жарылыс" кезінде пайда болды. Дегенмен, көптеген типтердің толық дене жоспарлары палеозой немесе одан кейін пайда болды. Қазіргі кездегі дене жоспарларының спектрі тіршіліктің мүмкін үлгілерінің толық тізімі емес: кембрийге дейінгі Эдиакар биотасы қазіргі тірі организмдерде кездеспейтін дене жоспарларын қамтиды, тіпті туыс емес қазіргі таксондардың жалпы құрылымы ұқсас болса да. Осылайша, кембрийлік жарылыс бұрынғы дене жоспарларының спектрін толығымен алмастырған секілді. Көптеген дамыту генетикалық каскадтары, әсіресе жеміс шыбыны Drosophila, егжей-тегжейлі түрде сипатталған.