Кіріспе

Спорттық шолу
| ел = Канада
| спорт = Австралиялық футбол
| сурет = 2010 ECAFL Grand Final.jpg
| сурет өлшемі =
| сурет сипаттамасы = 2010 жылғы ECAFL Grand Final-дан алынған кадр
| ұйым = AFL Canada
| лақап аты = Northwind
| алғашқы = 1905, Ванкувер
| тіркелген = 876 (ересек) 20,000 (жасөспірім)
| клубтар = 41 1906 жылғы есепте Австралиялық футболдың халықаралық деңгейде өсуі туралы айтылғанда, ғасырдың басындағы Канада теміржол комиссары, Викторияда жұмыс істеген кезде осы спортқа ғашық болып, Канадаға оралғаннан кейін оны ойнауға ынталандырған. Ол Австралиядағы тараптарға ойынды енгізуге қолдау көрсету үшін бірнеше өтініш жасаған делінеді. Ойын алғаш рет 1905 жылы Британдық Колумбияға енгізілген деп есептеледі, сол кезде 6-шы полктің канадалық туған капитаны Роберт Нельсон Дэви Австралияға жоспарланған сапарға дайындық ретінде 101-ші канадалық кадет корпусының студенттерін оқыта бастады. Студенттер Ванкувер мектеп кеңесі ауданынан келген, олардың ішінде Ванкувер жоғары мектебінің кадет корпусы және Король Эдвард орта мектебінің оқушылары болды. Дэви Австралияға көмек сұрап хат жазды. Алайда 1906 жылы жаңадан құрылған басқарушы орган, Австралазия футбол кеңесі (AFC), VFL басшылығымен Австралазиядан тыс жерде ойналатын ойынды қолдамауға шешім қабылдады және кез келген қолдаудан бас тартты. Бірақ Батыс Австралия футбол лигасының хатшысы Джон Джей Симонс «Жас Австралия лигасы» арқылы қолдау көрсетуге уәде берді және екі ел арасындағы турлар сериясын жоспарлауға көмектесе бастады.

Канада мен АҚШ: 1912

Канадалық мектептер 6 жылдай уақыттан бері мектептер арасындағы жарыстарды жүзеге асырып келген. 1912 жылы АҚШ-тан келген саяхатшы топ, оның ішінде Сидней мектеп оқушысы Эрик Каллен Уорд және Сан-Францискодағы Колумбан Парк Бойз мектебі (1910 жылы американдық мектептерде "алаң доп" деп аталатын Австралия футбол ережелерін сәтті енгізген) келгенге дейін. Американдықтар Ванкуверге Дэвидің кадеттерін сол жылы Перттен келетін Young Australia League командасына қарсы жарысқа дайындауға және соңында Канаданың алғашқы ұлттық құрамасы ретінде Австралияға саяхаттауға көмектесу үшін келді. Олар 1912 жылы екі ел арасындағы алғашқы халықаралық матчты өткізді, алайда матч туралы ақпараттың көбі сақталмаған.

Жас Австралия лигасының турнесі: 1912

1912 жылы қаңтарда Жас Австралия лигасының саяхат тобы АҚШ-тан Канадаға аттанды. Сапардың көп бөлігі Батыс Австралиядан қаржыландырылса да, Австралазиялық футбол кеңесі 240 фунт стерлинг көмектесті, сол кездегі VFL президенті Кон Хики қаржыландыруды тур ұйымдастырушыларының әмбебап футболды насихаттауына байланысты етті, өйткені ол Солтүстік Америкада жақсы қабылдауға ие болады деп сенді. Дегенмен, Батыс Австралиялықтар австралиялық футбол ережелерін таратуға ниеттенді. "Жас Австралия" турынан кейін Канадалық жас сарбаздар командасы Австралияға – Сидней, Перт, Фримантл, Калгурли, Аделаида, Балларат, Тасмания және Мельбурн қалаларына бару үшін өзара сапар ұйымдастырды. Сапарға 18-ден 20 жасқа дейінгі 60 сарбаз қатысты. Канадалықтар 1912 жылдың 10 шілдесінде, шілде айының басында Ванкуверден жол тартты.

Канадалық кадеттердің Австралияға саяхаттаулары: 19121913

Канадалық кадеттер турнесі басталысынан-ақ мәселелерге толы болды. Капитан Дэви Австралияның 1909 жылғы американдық мектеп оқушылары командасына көрсетілгендей ыстық қарсы алуды күткен және Австралия бойынша көптеген матчтар өткізуді жоспарлаған. Бірақ, AFC бұл турнелік команданы мойындаудан бас тартқандықтан және Австралияның ең беделді екі лигасы – Виктория футбол лигасы мен Оңтүстік Австралия футбол қауымдастығы ресми түрде қатысудан бас тартқандықтан, команда қиын жағдайға түсті. Американдық турне сияқты, бұл турнеге де тек Батыс Австралияның «Жас Австралия» лигасы мен Жаңа Оңтүстік Уэльс футбол қауымдастығы (NSWAFA) қолдау көрсетті.

Жаңа Оңтүстік Уэльс

NSWAFA президенті А. Э. Нэш бұл ойынның шетелге таралып жатқанын көрсетуге мүмкіндік деп қарады. Бұл, әсіресе NSWAFA үшін маңызды болды, себебі олар Сидней халқына ұнатуға тырысты, ол өкілдік регбиге зор қызығушылық танытқан еді. NSWAFA мектеп оқушыларының жарысын дамытуға көп инвестиция жасады және Сиднейлік мектеп оқушысы Эрик Каллен Уордты Солтүстік Америкаға жіберу арқылы лиганың күткенінен де артық нәтижеге қол жеткізді. Дегенмен, VFL басқаратын AFC, Сиднейліктерді өздеріне тартудың кілті – ұлттық жарыс пен VFL клубтарын қамтитын, толыққанды ұлттық футбол кодесі деп сендірді. Бұл жағдай Канадалықтар мен NSWAFA-ны қатты ашуландырды, соның салдарынан AFC және VFL Гиллонг футбол клубы мен Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының құрама командасы арасындағы ойынды бір уақытта өткізуді жоспарлады. Бірақ AFC-нің көрмелік матчқа жасаған әрекеті керісінше әсер етті, сол аптада Квинсленд пен Жаңа Оңтүстік Уэльс арасындағы регби матчы Сиднейдегі бұқаралық ақпарат құралдарында басымдық алды. Канадалық турнеге VFL-ге қарсы сезімдер үстемдік еткендіктен, бұл туралы ақпараттар бұқаралық ақпарат құралдарында аз жарияланды. Канадалық тур менеджері Э. Р. Мактаггарт матчты насихаттау үшін алдын ала сапар жасады, бірақ Австралиялық ұйымдастырушылардың турды жоспарлаудағы қиындықтарынан матчтар кейінге шегерілді. Кадеттер 4 тамызда HMS Zealandia кемесімен Сиднейге келді. Канадалықтар Сиднейдегі салқын қабылданудан көңілі қалды, оны «мұздық» деп сипаттады және Сидней газеттеріне шағымданып, Сидней халқының оларды ұнатпағанын, тіпті қоғамдық көлікте футбол таңдауына байланысты кемсіткенін және зорлық көрсеткенін айтты. Ұйымдастырушылар зорлық-зомбылық соншалықты күшті болғанын, көбінесе өз қаражатымен келген команданың үйлеріне қайтуды қарастырғанын мәлімдеді. Капитан Дейви: «Канада халқы мұндай қарым-қатынасты түсінбейді. Олар балалардың немесе менің кінәм бар ма деп ойлайды. Біз бізге келген австралиялық балаларға мүлдем басқаша қатыстық», – деді. Жағдайды одан да нашарлатқандай, NSWAFA Сидней халқының атынан жасаған мәлімдемесінде кінәны Австралазиялық футбол кеңесіне және келуші Канадалықтарға тақты. NSWAFA-ның «кешірім сұрауына» қарамастан, Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі ресми түрде кешірім сұрап, штатқа сапар барына байланысты шығындарды өтеді. Ньюкасл мен Гулберннің шенеуніктері Сиднейдің жағымсыз қабылдануын өтеу үшін күш-жігер жұмсады, бірақ футбол алаңдарының жағдайына байланысты матчтар өткізілмеді. Сиднейдегі матчтар аса маңызды болған жоқ және регби шенеуніктерінен алаңдарды алуда көп қиындықтар туды, сондықтан матчтар бірнеше рет қайта жоспарланды. Хабарлама бойынша, команданың шеберлігі, әсіресе допты секіріту, көңіл көшірді, бірақ олар австралиялықтарға қарсы бәсекеге қабілетті болды. Тур күні Орналасу орны Нәтижесі 7 тамыз 1912 Сидней футбол алаңы, Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс Канада 2.9 (21) – Жаңа Оңтүстік Уэльс мектеп оқушылары 8.12 (60) 10 тамыз 1912 Сидней футбол алаңы, Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс Канада 4.12 (38) – Жаңа Оңтүстік Уэльс мектеп оқушылары 8.8 (56)

Австралияның қолдауынан бас тартуы және ойынның жойылуы: 19141919

Ванкуверге оралғаннан кейін ойын жалғасты, Ванкувер мектеп кеңесі Батыс Австралиядағы жергілікті лигалардың қонақжайлылығы үшін алғыс айтты, бірақ оны қолдаудан бас тартқан Австралазия футбол кеңесін сынады. Солтүстік Америка және Австралия арасындағы турдан кейін, АФК Батыс Австралия футбол қауымдастығынан халықаралық футболға барлық қаржылық көмектесуді тоқтатуды талап етті, және ол 1913 жылы іске асырылды. Тур сәтсіз аяқталғанына қарамастан, спорт кем дегенде соғысқа дейін жоғары мектептерде ойнала берді деген хабарлар болды, бірақ Ванкувер кеңесі 1912 жылы АҚШ-та Стэнфорд регбиіне қарсы сәтті өткен Ванкувер регби турынан кейін регбиге көбірек назар аудара бастады. 1915 жылы Австралазия футбол кеңесі Канадаға тур ұйымдастыру туралы пікір таластырды, бірақ шешім соғыс аяқталғаннан кейінге шегерілді. Канадаға кеңеске мүшелік берілген жоқ және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл спорт тоқтаған сияқты.

Көрмелік матчтар мен қайта жаңғыру: 1987-1989 жылдар

1980 жылдардың аяғында Канададағы TSN телеарналары Австралиядан Виктория футбол лигасының (VFL) жарқын сәттерін көрсетті. Бірақ лиганың бұрынғы табысты Солтүстік Америкалық телехабар құқықтары жойылды, жауап ретінде 1987 және 1989 жылдар аралығында көрермендерін қайта құру мақсатында көрме матчтарын ұйымдастырды. Канадада өткен алғашқы маңызды көрме матчтары әлемдегі спорттың ең көп көрермен жинаған үш ойынының қатарына кірді, сонымен қатар үлкен қызығушылықты тудырды. 1987 жылғы матч Австралиядан тыс жерде өткен VFL/AFL матчы бойынша рекордты сақтайды.

Жыл | Орналасқан жері | Стадион | Командалар | Нәтиже | Көрермендер саны | Ескермелер
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
1987 | Ванкувер | BC Place | Мельбурн v. Солтүстік Мельбурн | Мельбурн 19.13 (127) – Солтүстік Мельбурн 16.15 (111) | 7,980 | 15 ойыншыдан тұратын командалар, «Фостерс әлемдік сын» матчы
1987 | Ванкувер | BC Place | Мельбурн v. Сидней | Мельбурн 20.19 (139) – Сидней 12.9 (81) | 32,789 | «Фостерс әлемдік сын» матчы
1988 | Торонто | Varsity Stadium | Коллингвуд v. Хоторн | Коллингвуд 18.11 (119) – Хоторн 15.15 (105) | 18,571 | «Фостерс кубогы» финалы
1989 | Торонто | Toronto Skydome | Гиллонг v. Мельбурн | Мельбурн 14.19 (103) – Гиллонг 13.12 (90) | 24,639 | «Фостерс кубогы»

Жергілікті даму және Канадалық-Австралиялық футбол қауымдастығы: 1989-1993

Канадалық Австралия футбол қауымдастығы 1989 жылдың мамыр айында Миссиссауга Мустангс және Торонто Пантерс есімді екі клуб құрылғанда және Онтарионың Торонто қаласында алғашқы Конахер кубогы ойынында ойнағанда құрылды. Осы уақыттан бері Канададағы Австралия футбол ойыны бүкіл ел бойынша айтарлықтай кеңейді. 1990 жылы Скарбороу көтерілісшілері, Солтүстік Йорк соқырлары және Гамильтон Уайлдкетс қосылды, ал 1992 жылы Балми Бич Сентс қатарына қосылды. Кейіннен Солтүстік Йорк соқырлары орналасқан жерін ауыстырып, Бродвью соқырлары деп аталды. Лиганың жетінші командасы – Брэмптон Вулверийнс 1993 жылы құрылды. Скарбороу көтерілісшілері басқа жерге көшіп, Лоренс Парк көтерілісшілері болып қайта құрылды.

Канада ұлттық құрамаға ие болды: 19932002

1993 жылы Канаданың "Northwind" командасы Ұлыбританияның (BARFL) командасын жеңді. 1994 және 1995 жылдары канадалықтар өз жерінде тағы да британдықтарды жеңді. 1995 жылы бірнеше жергілікті CAFA ойындары Гамильтон қаласының кабельді телеарнасында көрсетілді. 1995 жылдың шілдесінде "Хамильтон Уайлдкэтс" командасы 21 000 жанкүйердің алдында, Канада футбол лигасының (гридрон) матчының үзілісінде Канаданың All Star командасымен ойын өткізді. 1999 жылы АҚШ-пен Канада арасындағы алғашқы матч өтті ("49-шы параллель кубогы", 49-шы солтүстік параллельдің атымен аталған). "Революция" командасы "Northwind" (Канада) командасын шамалы есебімен жеңді. Кейінгі матчтарда ойыншылардың тегіне қатысты қатаң ережелер енгізілді. "49-шы параллель кубогы" екі жылда бір рет өткізіледі. 2002 жылы Канада алғашқы Австралия футбол халықаралық кубогына қатысты, онда Канаданы тек канадалықтардан құралған "Northwind" командасы өкілдік етті. Канада ұлттық командасы құрылғаннан бері барлық халықаралық кубоктерге қатысып келеді және қазір "Солтүстік жарық" деп аталатын ұлттық әйелдер командасымен де сынға түседі.

Ашық деңгейдегі өсудің жалғасуы және AFL Canada пайда болуы: 2003

2003 жылы Канадада алғашқы жасөспірімдер лигасы – Солтүстік Дельта жасөспірімдер Австралия футбол лигасы құрылды. AFL Канада 2004 жылғы 30 шілдеде Канадалық Австралия футбол лигасы ресми атауын өзгерткен кезде басқарушы орган ретінде құрылды. Бұл қадам Австралия футбол лигасынан түскен қаржыландырумен сәйкес келді және жасөспірімдерді қатыстыру бағдарламасы іске асырылды. Клубтар екі аймақтық лигаға бөлінді: Онтарио Австралия футбол лигасы және Солтүстік-Батыс Тынық мұхиты футбол лигасы. Албертадағы қалған клубтар AFL Canada ұйымдастырған Британдық Колумбия кубогы сияқты аймақтық конференцияларға қатысады. 2005 жылы «Northwind» 2005 жылғы Халықаралық кубокке қатысты. 2006 жылдың басында AFL Канада Лос-Анджелесте өткен AFL көрме матчына шағын делегация жіберді. Лондон және Виндзор қашықтық салдарынан таратылды, бірақ жаңа OAFL клубы – «Central Blues» құрылып, жарысқа қатыса бастады. Албертада «Калгари Берз» командасы құрылып, «Батыс жағалау» сын-тестісі басталды. 2007 жылдың басында «Оттава Суанс» құрылды және OAFL-ға қосылды, ал «Демонс» Миссиссаугадан Торонтодағы Хай Паркке көшірілді. 2007 жылдың соңында AFL Канада «Ironbark» сынағын өткізді, оның ішінде Канада мен АҚШ арасындағы 49-шы параллель кубогы, сондай-ақ екі ел арасындағы әйелдер және 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы тарихи алғашқы сынақтар өтті. Канада АҚШ-ты ересектер және жасөспірімдер деңгейінде алғаш рет жеңді, бірақ әйелдер матчында жеңіліске ұшырады. Турнирге жапондық команда да қатысып, Ванкувердегі «Тандерберд» стадионында рекордтық 2500 көрермен жиналды.

Басқарушы орган

Канададағы Австралиялық футболдың басқарушы органы – AFL Canada.

Ұлттық құрама

Канаданың ерлер құрамасы «Солтүстік жел» деп аталады. Канаданың әйелдер құрамасы «Солтүстік шоқ» деп аталады.

Қатысу

2019 жылы 41 клубтың ұйымдастырылған жарыстарында барлығы 875 тіркелген үлкен ойыншы, ал 20 000-нан астам жас ойыншы тіркелді. 2007 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 21 клубтың ұйымдастырылған жарыстарында барлығы 825 ойыншыға дейін өсті, оның ішінде 525-і үлкен, 300-і жас ойыншылар. Бұл көрсеткіш 2006 жылмен салыстырғанда 70%-дан астам, ал 2 жыл ішінде жалпы 95%-ға өсті.

Әйелдер футболы

Канадада бүкіл ел бойынша 9 әйелдер футбол клубы бар. Альберта, Британдық Колумбия, Онтарио және Квебек штаттарында жас қыздарды дамыту бағдарламалары жұмыс істейді. 2007 жылы құрылған ұлттық команда "Солтүстік Жарық" деп аталады. Бұрын олар "Қырандар" деп аталған. Олар 2007 жылы әйелдер арасындағы алғашқы халықаралық футбол матчтарында ойнады, онда АҚШ-тың "Азаттық" командасына екі рет ұтылды. 2011 жылы ұлттық әйелдер құрамасы Австралия футбол халықаралық кубогының әйелдер арасындағы алғашқы дивизионында бақ сынасты, онда Ирландиядан кейін екінші орын алды. 2014 жылы "Солтүстік Жарық" AFL International Cup турнирінде Ирландияның "Баншистер" командасын жеңіп, әлем чемпионы атанды. 2015 жылы "Солтүстік Жарық" АҚШ-тың "Азаттық" командасын жеңіп, жыл сайынғы 49-шы Паралель кубогын жеңіп алды.

Көрмелік матчтар

Канада Австралиядан тыс жерде өткен матчқа қатысу бойынша әлемдік рекордты иеленеді. 32 789 (1987). Мельбурн – Солтүстік Мельбурн (Ванкувер қаласындағы Б. К. Плейс стадионы).

Халықаралық сынақтар

2500 (2007 ж.) 49-шы параллель кубогы. Канада – АҚШ. Ванкувер қаласындағы "Тандерберд" стадионы.