Кіріспе
Бродвей мюзиклі "Тарзан" – Уолт Дисней анимациялық студиясының 1999 жылғы осы аттас фильміне негізделген рок-музыкалық театры. Музыкасы мен ән сөздері Фил Коллинздікі, либреттосы Дэвид Генри Хвангқа тиесілі. Мюзиклде Батыс Африкада гориллалар тәрбиелеген Тарзанның тағдыры баяндалады. Ол жас ағылшын натуралисі Джейнмен кездесіп, ғашық болады, бірақ Джейннің серіктері гориллаларды өлтіруді жоспарлап отырғанын білмейді. Түпнұсқалық бродвейлік қойылым 2006 жылы Боб Кроулидің режиссерлігімен және дизайнымен, Мерил Танкардтың хореографиясымен ашылды. Қойылым 35 алдын ала көрсетілім мен 486 рет сахналанды. Кейіннен бұл спектакль бірнеше басқа елдерде және аймақтық театрларда қойылды.
Tarzan is a rock musical theatre based on the Walt Disney Animation Studios 1999 film of the same name, with music and lyrics by Phil Collins, and a book by David Henry Hwang. The musical follows Tarzan, who is raised by gorillas in West Africa. He meets Jane, a young English naturalist, and falls in love, unknowing that Jane's entourage plans to kill the gorillas. The original Broadway production opened in 2006, directed and designed by Bob Crowley with choreography by Meryl Tankard. The production ran for 35 previews and 486 performances. Subsequently, the show has been staged in several other countries and by regional theatres.
Өмірбаян
2004 жылы Дэниел Манч Бала Тарзан рөлінде, Мэтью Моррисон Ересек Тарзан рөлінде, Адам Паскаль Тарзанның әңгімешісі рөлінде, ал Лора Белл Банди Джейн рөлінде ойнаған семинар өтті. Бродвейде қойылым ашылғанда Паскальдың рөлі алынып тасталды. Алғашқы қойылым 2006 жылдың 24 наурызында Бродвейде алдын ала көрсетілімдермен басталды және 10 мамырда Ричард Роджерс театрында ресми түрде ашылды. Эдгар Райс Берроуздың немересі Дантон Берроуз бен Фил Коллинз ашылу кешінде болды. Бұл қойылым «Музыкалық қойылымның ең жақсы жарық дизайны» номинациясы бойынша Тони сыйлығына ие болды. Мюзикл Дисней фильмінің сюжетін негізге алған, бірақ кейбір ұсақ өзгерістер енгізілген. Мысалы, әйел горилла Терк мюзиклде еркекке айналдырылса, Тантор пілі мүлдем жоқ.
1-ші акті
Батыс Африка жағалауында жас ағылшын жұбайы мен жаңа туған ұлы кеме апатынан аман қалған күйі Африкаға қонды. Олар Сабор есімді барыс өлтіруге асыққанша, ұлдарына ағаш үй салады. Африка ылғалды ормандарында гориллалар тайпасының басшысы Керчак, серігі Каламен бірге жаңа туған ұлын құттықтайды ("Екі әлем"). Сол сәтте Сабор кенеттен пайда болып, жаңа туған горилла баланы ұрлап кетеді. Кала ұлын іздеуге шығады, бірақ оның орнына адам баласын табады және оған Тарзан деп ат қояды. Ол оны аналық қамқорлықпен тәрбиелейді, Керчак Тарзанды өз ұлы ретінде қабылдамаса да ("Жүрегімде сен боласың"). Тарзан кішкентай кезінде тайпаның ілесе алмайтынын сезінеді, ал Керчак оны қауіп деп санайды. Осыған қарамастан, Тарзанды гориллалардың жол-жораларын үйрететін көңілді Терк ("Меннен жақсы кім бар") достыққа шақырады. Бірақ Керчак Тарзанның сүңгі жасап жатқанын көріп, гориллаларға зиян келтіруді көздеп отыр деп ойлап, оны тайпадан қуады ("Басқа жол жоқ"). Кала оны іздеп шығады. Ол оны су жағасында, үмітсіздікке берілген күйде табады ("Мен білуім керек"). Кала оған сырттан қарағанда әртүрлі болғанымен, терісінің астында екеуінің де бірдей екенін айтады, осылайша Тарзанның ең жақсы горилла болуға деген құштарлығын қайта оятады. Жылдар өте келе, Тарзан еңбекке бейім, дене күші зор жас жігітке айналады ("Адам баласы"), оны көптеген гориллалар өздерінің бірі ретінде қабылдайды, Керчактан басқа. Кала Кершақты Тарзанды қабылдауға көндіруге тырысады ("Күн айға айналғандай"). Керчак тайпаны қорқытып жүрген барысты Тарзан өлтіргенше ойын өзгертуге ниеті жоқ. Кенеттен орманда оқ атысы естіліп, тайпа шашырап кетеді, бірақ Тарзан оқиғаны зерттейді. Орманың тереңінен жас ағылшын табиғат зерттеушісі Джейн Портер, ормандағы әртүрлі тіршілікке ("Осы сәтті күту") қатты таңғалады. Зерттеу кезінде оған алып мойынжеңбек шабуыл жасайды, бірақ Тарзан оны құтқарады. Тарзан мен Джейн бір-бірінің ерекшеліктерін байқағанда ("Өзгеше") бір-бірін мұқият бағалайды.
2-ші акті
Портер экспедициясының орнында Терк және басқа гориллалар осы жерді және оның барлық ерекшеліктерін табады, содан кейін оны өздеріне қалай қажет болса солай өзгертеді ("Лагерьді бұзу"). Джейн Тарзанмен бірге осы жерге оралады және гориллалар тайпасына қуанышты болады. Керчак келіп, гориллаларды қорқытып жібереді. Джейн әкесі, профессор Портер мен олардың жетекшісі Клейтонды өзі жабайы адам мен маймылдар тайпасын тапқанына көндіруге тырысады. Керчак адамдармен қарым-қатынас жасауға тыйым салады, бірақ Тарзан мен Джейн бір-бірін жақсы көреді, Джейн әкесіне осы жабайы маймыл адам туралы көбірек айтады ("Ешқашан мұндай адамды көрген емеспін"). Тарзан жақын арада адамдарға келіп, олармен, әсіресе Джейнмен жақсы танысады, бірақ Клейтон олардың махаббатына қызғанады. Джейн Тарзанға адамдар мен адам өмірі туралы көбірек үйретуге тырысады, ал Тарзан оған өзінің орманын көрсетеді ("Мен сияқты бейтаныс адамдар"); сонымен қатар Джейн өзінің сезімдерімен күреседі ("Алғаш рет"). Ол әкесінен Клейтонның гориллаларды өлтіру жоспарын тоқтатуды өтінеді, бірақ Клейтон өз мақсатына жету үшін Тарзанды адамдарды гориллалардың қоныс орнына алып кетуге көндіреді. Тарзан Терктен Керчактан алыс ұстап, көмектесуін сұрайды, Терк келіседі ("Меннен артық кім бар (қайталау)"). Тарзан адамдарға горилла отбасын көрсеткенде, Керчак келіп, адамдарды шашыратады және Тарзанның кім екенін таңдауын талап етеді. Ұлының гориллалар отбасына деген адалдығы мен адамдармен бірге болу қажеттілігі арасында қалғанын түсінген Кала Тарзанға ата-анасы салған ағаш үйін көрсетеді және ол олардың барлық заттарын ("Менің барлық нәрсем") табады. Ол Джейнмен бірге Англияға барып, адам ретінде өмір сүруді шешеді және Калаға өз шешімін айтады ("Жүрегімде боласың (қайталау)"). Тарзан Джейн мен Портерге жақындап, орманда қалып, Джейнмен бірге болу ниеті туралы хабарлайды. Бірақ сол кезде Клейтон гориллаларды біржола ұстап алу мүмкіндігін пайдаланып, Керчакқа оқ атып, горилла басшысын өлімге ұшыратады. Тарзан оқ атылған дыбысты естіп, кері жүгіріп, Клейтонмен күреседі, Портер оның өмірін сақтап қалуға және Клейтонмен зорлық-зомбылықсыз күресуге көндіргенге дейін оны өлтіре жаздай болады, содан кейін Клейтон онымен бірге келген адам ұстап алып, кемеге қайтарады. Тарзан Керчакқа жүгіреді, бірақ ол жарақатынан қайтыс болады, ал Кала мен Тарзан Керчак өліміне қайғырады ("Күн айға айналғандай (қайталау)"). Жағажайда Джейн мен Портер Англияға оралу үшін кемеге отырады, бірақ Джейн Тарзанды жақсы көретінін түсінеді және Портердің батасымен онымен бірге орманда қалуға шешім қабылдайды. Тарзан гориллалардың жаңа басшысы болғаннан кейін, олармен қоштасу үшін келеді, Джейн қайтып келгенше олар бір-бірімен сүйіседі. Тарзан мен Джейн жаңа үйлеріне қарай жүгіріп, қалған өмірлерін бірге өткізуді жоспарлайды ("Екі әлем (қайталау)").
Бастапқы актерлік құрамның жазбасы
Бродвейлік актерлік құрамның «Тарзан: Бродвей мюзиклі» альбомы 2006 жылдың 27 маусымында, Марк Манчинаның продюсерлігімен жарық көрді. Allmusic басылымы былай түсіндіреді: «1999 жылғы «Тарзан» фильміне музыка мен сөздерді жазған Фил Коллинз, Бродвей қойылымы үшін тағы тоғыз ән жазды». Фил Коллинз альбомның соңында «Everything That I Am» атты бонус трегін орындайды. Альбом Billboard Cast Album чартында 3-орынға енді. Allmusic альбомды 5 жұлдыздың 3-ін бағалап, былай деді: «Коллинс театрлық лириканың, тіпті поп-әндер лирикасынан да гөрі, драмалық мәнді жылдам және нақты жеткізу үшін қысқа болуы керектігін түсінгендей. Бірақ ол осы сөздердің тек қана сөздердің тізбегі, клишелер мен қазіргі заманғы жаргоннан басқа ештеңе емес екенін түсінбейді. Өкініштісі, оның сөздері музыкасының қаншалықты жақсы болса, соншалықты нашар». Шолуда актерлердің көпшілігі әндерді Бродвей әндеріне қарағанда ересектерге арналған музыка ретінде орындағанын атап көрсетті және «музыкалық туынды ретінде «Тарзан» жақсы поп-мюзикл жасау мүмкіндігінен айырылды» деген қорытындыға келді. Билет сатылымы нашар болғандықтан, 2007 жылдың 8 шілдесінде 35 алдын ала көрсетілімнен және 486 қойылымнан кейін жабылды. Қойылымды Боб Кроули режиссерлік етті, ал хореографиясын Мерил Танкард жасады. Шоуда Пишон Балдинудың әуедегі дизайны, Кроулидің сахналық және костюмдік дизайны, Наташа Кацтың жарық дизайны қолданылды. Басты рөлдерде Джош Стрикленд – Тарзан, Дженнифер Гамбатезе – Джейн Портер, Шулер Хенсли – Керчак, Мерл Дэндридж – Кала, Честер Грегори II – Терк, Тим Джером – профессор Портер және Донни Кешаварц – Клейтон ойнады. Қойылым әртүрлі пікірлер алды және «Үздік жарық дизайны» номинациясы бойынша Tony Award-қа ұсынылды. Дилан Райли Снайдер 2006 жылдың 15 қыркүйегінде Даниель Манчтің орнына Жас Тарзанның бірінші орынбасары болды. 2007 жылдың 28 наурызында Роб Эван Шуллер Хенслидің орнына Керчак рөлін ойнады. 2007 жылдың наурыз айында Алекс Ратерфордты ауыстырып, Жас Тарзан рөліне Брэдли Бауэрс тағайындалды. Алайда, кейіннен шоу 2007 жылдың 8 шілдесінде жабылатыны хабарланды, сондықтан Бауэрс, Ратерфорд және Снайдер шоудың қалған бөлігінде Жас Тарзан рөлін кезекпен орындады.
Халықаралық өндірістер
Шоудың алғашқы халықаралық қойылымы 2007 жылғы 15 сәуірде Нидерландтың (Голландияның) Шевенген қаласындағы Fortis Circustheater-де ашылды және Disney мен Joop van den Ende Theaterproducties/Stage Entertainment компанияларымен ұйымдастырылды. Фил Коллинс ашылу кешінде қатысты. Бастапқы актерлік құрамында Рон Линк Тарзан рөлінде ("Wie Wordt Tarzan?" шоуының жеңімпазы) және Чантал Янзен Джейн рөлінде болды. 2009 жылғы 24 мамырда шоу Мэри Поппинстің нидерландтық қойылымына орын беру үшін жабылды. Екінші халықаралық қойылым және Disney компаниясымен ұйымдастырылмаған алғашқы тәуелсіз қойылым 2008 жылғы 16 ақпанда Швецияның Кристианстад қаласында ашылды және 2009 жылы жабылды. Viva Atlantic Theatricals лицензиясымен филиппиндық қойылым 14 маусымнан 7 шілдеге дейін Манила қаласындағы Meralco Theater-де көрсетілді. Онда Тарзан рөлін Дэн Доменек, ал Джейн рөлін Рейчел Энн Го ойнады.
Германия өндірісі (2008-2018 жж.)
Үшінші халықаралық қойылым 2008 жылғы 19 қазанда Германияның Гамбург қаласындағы Neue Flora театрында ашылды. Оны Disney және Stage Entertainment компаниялары ұйымдастырды. Бастапқыда Антон Цеттерхолм мен Элизабет Хюберт Тарзан мен Джейн рөлдерін ойнады, олар «Ich Tarzan, Du Jane» неміс кастинг-шоуында осы рөлдерді жеңіп алған болатын. 2010 жылғы мамырдан бастап Александр Клаус Тарзан рөлін қабылдап, 2013 жылғы 2 маусымға дейін үш жыл бойы сахнада болды. Үш миллионнан астам көрермен жинаған бұл мюзикл Гамбургтегі Stage Entertainment компаниясының ең табысты екінші мюзиклі атанды. Гамбургтегі қойылым бес жылға созылып, 2013 жылы жабылды. Гамбургте жабылудан кейін өндіріс Штутгартқа көшіріліп, 2013 жылғы қарашада Stage Apollo театрында қайта ашылды. Тарзан рөлін Гьян Марко Шьяретти, ал Джейн рөлін Мерле Хох ойнады, екеуі де бұрын Гамбургте осы рөлдерді орындаған. Қойылым 2016 жылғы тамызда 2,5 жылдан астам уақыттан кейін жабылды. 2016 жылғы қарашада мюзикл Оберхаузенде жаңа декорациялармен ашылды. Онда ол 2 жылға жуық уақыт көрсетілді және 2018 жылғы 23 қыркүйекте жабылды. Алғашқы алты айда Александр Клаус тағы да бас рөлді ойнады, кейін Джош Стрикленд ойнады, ол түпнұсқа Бродвей қойылымында Тарзан рөлін сомдаған. Стрикленд 2017 жылғы мамырдан шілдеге дейін рөлін қайта ойнады, содан кейін үш айға Антон Цеттерхолм оны алмастырды. 2018 жылы мюзикл Германиядағы өндірісінің 10 жылдығын тойлады. 2018 жылы үшінші рет қатарынан musical1 оқырмандары бұл мюзиклді неміс тіліндегі ең танымал ұзақ мерзімді мюзикл деп таныды. 2008 жылы Гамбург актерлері орындаған мюзиклдің неміс тіліндегі жазбасы шықты.
АҚШ-тың аймақтық өнімдері
Юта штатының Ивинс қаласындағы Туакан өнер орталығы 2010 жылдың 7 маусымынан 15 қазанына дейін аймақтық премьерасын көрсетті, аптасына үш рет қойылым қойды. Бұл театр Бродвей қойылымынан кейін мюзиклді шығарган алғашқы театр болды. Тарзан рөлінде Джеймс Ройс Эдвардс, ал Джейн рөлінде Саммер Бройхилл ойнады. Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы Муни театры 2014 жылдың 25 маусымынан 2 шілдесіне дейін осы қойылымды ұсынды. Басты рөлде Николас Родригес, Джейн рөлінде Кейт Роквелл ойнады. Басқа актерлер қатарында Керчак рөлінде Квентин Эрл Даррингтон, Кала рөлінде Кэти Томпсон, Терк рөлінде Грегори Хейни, Портер рөлінде Кен Пейдж, Клейтон рөлінде Майкл Джеймс Рид, Жас Тарзан рөлінде Спенсер Джонс және Жас Терк рөлінде Натаниел Махоун болды.
Германия қайтара басталады (2023)
Германиядағы бұрынғы үлкен табысынан кейін, мюзикл он жылға жуық уақыт бойы түрлі қалаларда көрсетілді. Stage Entertainment компаниясы 2022 жылдың 20 қыркүйегінде «Тарзан» мюзиклін неміс театрларында қайта қоятынын хабарлады. Премьера 2023 жылдың 18 қарашасында Штутгарт қаласында өтеді. Бұл Германиядағы соңғы қойылымнан шамамен 5 жыл өткен соң болады. Көрсетілім 2013-2016 жылдар аралығында мюзикл көрсетілген Stage Apollo театрына іргелес орналасқан Stage Palladium театрында қойылады.
Сыни қабылдау
Шоу әртүрлі пікірлерге ие болды. North Show Music Theatre қойылымы туралы сын авторы шоуды "Коллинстің көшпенді музыкасына негізделген оқиға арқылы ең терең адамдық сезімдерді зерттейді" деп бағалап, "бұл сізді баурап алып, жібермейтін қойылым" екенін қосты. "Нью-Йорк Таймс" газеті Тарзанды "көңілсіз, тынымсыз және назары шашыраңқы" деп сипаттап, "маңызды оқиғалар жиі орын алғанымен, кез келген кернеу немесе қызығушылық шамадан тыс және маңызсыздық арқасында үнемі жойылады" деп жазды. Шоуға "көп қаржы және халықаралық зерттеулер" жұмсалғанына қарамастан, "Диснейдің Тарзаны екі өлшемнен үш өлшемге аударылғанда бұрмаланатынына нақты дәлелдер бар" екенін атап өтті. The Republic басылымының Керри Ленгел "Тарзанның қараңғылығының мәні – Фил Коллинстің қарапайым мелодиялары мен жалпылама мәтіндерінде, олар кейіпкер туралы мынадай ойларды ұсынады: 'Жүрегім жылдам соғады, мен оның жайлы көбірек білуім керек. Ол менің тірі екенімді сезіндіреді.' Тіпті балаларға арналған мюзикл үшін де бұл өте әлсіз тыраныс" деді.