Кіріспе
Вашингтондағы қала Рентон – АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Кинг округіне қарасты қала. Сиэтл қаласының оңтүстік-шығысында 18 шақырым қашықтықта орналасқан Рентон, Вашингтон көлінің оңтүстік-шығыс жағалауында, Седар өзенінің құйылатын жерінде жатыр. 2020 жылғы халық санауы бойынша Рентон халқы 106 785 адамды құрады, бұл 2010 жылғы санаудағы 90 927 адамнан асып түседі. Қазіргі таңда қала Сиэтл аймағындағы халық саны бойынша 6-шы, ал Вашингтон штатындағы 8-ші ірі қала болып табылады. Бұрынғы кезде бұл аймақ Түпкілікті американдықтар үшін маңызды шабақ балық аулау орны болған. 1860 жылдары Рентонға еуропалықтар алғаш қоныстанды. Оның алғашқы экономикасы көмір өндіру, саз өндіру және ағаш экспорттауға негізделген. Бүгінде Рентон Boeing 737 коммерциялық ұшақтарының соңғы құрастыру орны ретінде әйгілі, сонымен қатар Boeing Commercial Airplanes Division, Paccar, Kaiser Permanente, Providence Health & Services, UW Medicine және Wizards of the Coast сияқты белгілі өндіріс, технология және денсаулық сақтау ұйымдарының саны артып келеді.
Renton is a city in King County, Washington, United States, and an inner ring suburb of Seattle. Situated 11 mile (18 km) southeast of downtown Seattle, Renton straddles the southeast shore of Lake Washington, at the mouth of the Cedar River. As of the 2020 census, the population of Renton was 106,785, up from 90,927 at the 2010 census. The city is currently the 6th most populous municipality in greater Seattle and the 8th most populous city in Washington. After a long history as an important salmon fishing area for Native Americans, Renton was first settled by people of European descent in the 1860s. Its early economy was based on coal mining, clay production, and timber export. Today, Renton is best known as the final assembly point for the Boeing 737 family of commercial airplanes, but it is also home to a growing number of well known manufacturing, technology, and healthcare organizations, including Boeing Commercial Airplanes Division, Paccar, Kaiser Permanente, Providence Health & Services, UW Medicine, and Wizards of the Coast.
Тарих
Көп уақыт бойы Дуамиш халқының мәдени орталығы болған, Еуропалықтар 1870 жылдары қазіргі Рентон аймағына қоныстанды. Олардың арасында Генри Тобин мен оның әйелі Диана ең бірінші келді. Рентон қаласына Сиэтл мен Уолла-Валла темір жолы арқылы қол жеткізуге болады, ол Сиэтлге салынған алғашқы темір жол еді. Қала бірнеше көмір шахталарының жанында орналасқан, ол Эразм М. Смитерс сияқты кәсіпкерлерді тартты, ол 1875 жылы қаланың негізін қалаушы және құрушы ретінде танылады. Смитсерс қалаға көмір саудасына көп инвестиция салған, жергілікті ағаш және кеме саудагері капитан Уильям Рентонның құрметіне Рентон деп ат қойды. Смитсерс мұнда көмірді тапқан және Чарльз Д. Шаттукты шахта операторы ретінде тартқан. Рентон 6 қыркүйек 1901 жылы қала болып бекітілді. Бұл шаралар жыл сайынғы су тасқынының қаупін азайтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Boeing компаниясы B-29 Superfortress ұшақтарын шығару үшін Рентон зауытын салғанда халық саны күрт өсті. 1940 жылы Рентон халқы 4488 адамды құраса, 1950 жылы 16 039 адамға жетті. Wizards of the Coast ойын компаниясының да бас кеңсесі Рентонда орналасқан. Providence Health System өзінің әкімшілік кеңселерін Рентонда, сондай-ақ Group Health Cooperative ұйымында біріктірді. Үш ірі тас жолдың (I-5, I-405 және SR 167) тоғысқан жерде орналасқандықтан, Рентонның экономикалық даму тобы аймақтың тұтынушыларын қызықтыратын, IKEA сияқты бірнеше арнайы бөлшек сауда орындарын тартты. Бірақ кейбір сауда орындары қажетсіз болды, сондықтан қала АҚШ Жоғарғы Сотында Рентон v. Playtime Theatres, Inc. ісінде порнографиялық театрларға қатысты аймақтық шектеулерді сәтті қорғады. Рентон қалалық кітапханасы Cedar өзенінің үстіне салынды және 1966 жылы ашылды. 80 фут (24 метр) қашықтықты қамтитын кітапхана Либерти паркінің жанында орналасқан және 2010 жылы Кинг округі кітапхана жүйесіне қосылғанға дейін қаланың тәуелсіз кітапхана жүйесінің бас бөлімшесі болды.
ХХІ ғасырдағы қайта құру
Қалалық әкімдік 1980-жылдардан бері Рентон қаласының орталық аймағы мен Саутцентр маңындағы индустриалдық аймақтарды қайта дамытуға қолдау көрсетіп келеді. Тынық мұхиты аймағындағы алғашқы IKEA дүкені 1994 жылы Рентонда, бұрынғы Boeing ғимаратында ашылды; алғашқы ғимарат 2017 жылы сол жерде жаңа дүкенмен ауыстырылды. 1990-жылдары бұрынғы Longacres ат жарысы трассасы Boeing және Федералдық резервтік банк кеңселерін орналастыру үшін қайта құрылды, олар Сиэтлдегі ғимараттан көшірілді. Солтүстік Рентонда орналасқан Порт Квендалл жер учаскесінде Вирджиния Мейсон Атлетика орталығы (VMAC) орналасқан, ол Сиэтл Сихокс штаб-пәтері мен 2008 жылдың тамызында ашылған жаттығу базасын қамтиды; осыған дейін Сихокс Кирклендте жаттығулар өткізетін. 1990-жылдардың ортасында Рентон қаласы 1968 жылы Туквилада Саутцентр сауда орталығы ашылғаннан бері коммерциялық маңыздылығы төмендеген қалалық ядроны жаңарту үшін ірі қайта дамыту жұмыстарын жүргізді. Бұрын қала орталығында орналасқан көптеген автосалондар I 405/SR 167 қиылысына жақын жаңа автосауда аймағына көшуге экономикалық ынталандырулар арқылы итермеленді. Ескі автосалондардың орнына қала орталығында Кинг округінің метросымен бірлесіп жаңа транзиттік орталық пен тұрақ орнатылды. Транзиттік орталық бірнеше көппәтерлі тұрғын үйлермен және апталық шаруалар жәрмеңкесін өткізетін Пьяцца Парк деп аталатын шағын алаңмен қоршалған. Вашингтон көлінің оңтүстік жағасындағы бұрынғы Boeing Co. жеріне "The Landing" деп аталатын тұрғын үй және коммерциялық даму орналасқан. Лэндингтің солтүстігінде, көл жағасындағы Саутпорт атты қонақ үй және кеңсе кешені 2001 жылы бұзылған бұрынғы Шуффлтон электр станциясының орнында салынды. Hyatt Regency брендімен жұмыс істейтін 347 бөлмелі қонақ үй 2017 жылдың маусым айында ашылды. 2017 жылы Bosa Development компаниясы Вашингтон көлінің жағалауындағы Рентондағы Квендалл Терминалдарында, Суперфонд учаскесінде 16-23 қабаттан тұратын бес тұрғын үй мұнарасын салу жоспарларын жариялады. Бұл ұсыныс қалалық әкімдікпен ресми мақұлданбады, ол бұл жерде алты қабатты ғимараттарға рұқсат берген еді және 2024 жылы тоқтатылды.
География
Рентон Вашингтон көлінің оңтүстік-шығыс жағалауында, Седар өзенінің құйылысының орнында орналасқан. Қаланың солтүстігінде Ньюкасл қаласымен шектеседі. Рентонның шығыс жағында Кинг округі белгілеген қалалық даму шекарасы жатыр, сондықтан Рентонның тікелей шығысында дербес қала жоқ. Оңтүстік шекарасы Кент қаласымен ортақ, ал батыс шекарасын Туквила қаласы және Вест-Хилл ауданы құрайды. Рентонның шығыс шекарасының географиялық ерекшеліктері алуан түрлі: (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Кугар тауының оңтүстік беткейі Мей аңғарына қарай төмендейді. Содан кейін жер көтеріліп, Мей аңғарының оңтүстігінде Шығыс Рентон платосы аудандарына жетеді, одан кейін Седар өзенінің солтүстік жағалауына қарай төмендейді. АҚШ Халық санау бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 61 шаршы километрді (23.54 шаршы миль) құрайды, оның 60 шаршы километрі (23.12 шаршы миль) құрлық және 1 шаршы километр (0.42 шаршы миль) су, оның көп бөлігі – Седар өзені. Болуға тиіс аннексия аймақтары (БТА) Рентонның оңтүстік-шығысындағы Фэрвуд, Рентонның шығыс жиегіндегі Шығыс Рентон платосы және Рентонның солтүстік-батысындағы Вест-Хилл аудандарын қамтиды. Бұл аудандар Кинг округінің аннексиялық бағдарламасы бойынша қала ретінде құрылуға немесе көршілес қалаларға қосылуға ұмтылған ірі, дербес емес қалалық аймақтар болып табылады. 2012 жылғы мәліметтерге сәйкес, бұл үш БТА Рентон қаласының құрамына кірмейді және оның демографиялық немесе статистикалық көрсеткіштеріне қосылмайды. Рентон – Пьюджет-Саунд аймағындағы дербес көше желісіне ие қалалардың бірі. Жол атаулары бөлімдерге бөлінумен басталатын (N 32nd Street) көбінесе ендік бағытта, ал бөлімдерге бағытталған атаулары (Duvall Ave NE) көбінесе бойлық бағытта жүреді. Қаланың көптеген даңғылдары Вашингтон штатының басқа қалаларының құрметіне аталған.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 90 927 адам, 36 009 шаңырақ және 21 849 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 38 930 тұрғын үй құрады, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Халықтың нәсілдік құрамы: 54,6% ақ нәсілді (49,4% испандық емес ақ нәсілді), 10,6% афроамерикалық, 0,7% американдық үндістер, 21,2% азиялық, 0,8% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 6,2% басқа нәсілдер және 5,8% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын латын американдықтары немесе испандықтар халықтың 13,1% құрады. 36 009 шаңырақтың 32,4% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 43,2% -ы бірге тұратын жұбайлар, 11,9% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,5% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 39,3% -ы отбасы емес. Шаңырақтың 30,3% жеке адамдардан тұрады, ал 7,9% -ы 65 жасқа толған жалғыз адамдар. Шаңырақтың орташа мүше саны 2,51, ал отбасының орташа мүше саны 3,16 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 35,2 жас. Тұрғындардың 23,2% 18 жасқа дейін, 8,8% 18 мен 24 жас аралығында, 33,5% 25 пен 44 жас аралығында, 24,4% 45 пен 64 жас аралығында және 10,1% 65 жастан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 49,5% ер адам және 50,5% әйел адам.
Экономика
Boeing Commercial Airplanes, Boeing Capital, Providence Health & Services және Wizards of the Coast компанияларының бас кеңсесі Рентон қаласында орналасқан. Boeing Renton зауыты Екінші дүниежүзілік соғыстан бері жұмыс істеп келеді, ол B-29 Superfortress ұшағын шығарды; қазіргі уақытта 737 ұшағын өндіреді. Рентон зауыты 1970-ші жылдары Jetfoil және Pegasus класты гидрофойлдерді өндірді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, әуедегі барлық коммерциялық ұшақтардың 40%-ы Рентонда құрастырылған. Boeing Рентондағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады, онда 10 000-нан астам қызметкер жұмыс істейді және аэроғарыш алып компаниясының алты ірі бизнес бөлімшесінің үшеуі орналасқан: Boeing Commercial Airplanes, Boeing Capital Corporation және Shared Services Group. 1970 жылдары жергілікті газет Record Chronicle қаланы әлемнің ұшақ астанасы деп жариялаған. Paccar дәстүрлі түрде қаладағы ірі жұмыс берушілердің бірі болып табылады, сонымен қатар оның Kenworth жүк көлігі зауыты Вашингтон көлінің оңтүстік жағындағы Рентонның өнеркәсіптік аймағында орналасқан. 1907 жылы Seattle Car Mfg Company, сонымен қатар Car Company деп белгілі болған компания, теміржол жабдықтарына деген сұраныс Сиэтл зауытының қуатын асып кеткеннен кейін Рентондағы ірі өндіріс орнына көшті. Car Company Батыс жағалаудағы теміржол вагондарын өндіретін жалғыз компания болды. 1911 жылы Рентон зауыты құю мүмкіндіктерін кеңейтті, ал Seattle Car and Foundry Co 1917 жылы Портлендтегі Twohy Brothers компаниясымен бірігіп, Pacific Car and Foundry Company, немесе Paccar компаниясын құрды. Ұлы депрессия кезінде Рентон Паккар зауыты орман шаруашылығында пайдалану үшін электрлік лебёдкаларды жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Рентон зауыты өндірісін соғысқа бағыттап, 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін 1500 Sherman танкын жасады. 20-шы ғасырдың екінші жартысында Paccar өндірген теміржол вагондарына сұраныс азайды, себебі 1965 жылы теміржол жабдықтары компанияның сату көлемінің тек 1/3-ін құрады. Сондықтан Paccar Renton зауыты 1970 жылдардағы экономикалық дағдарысқа дейін металл конструкцияларын өндіруді бастады. 1980 жылдардың басында Paccar Railcar бөлімі; түпнұсқа Pacific Car and Foundry Co компаниясының соңғы қалдықтары жабылды. 1993 жылы бұрынғы Pacific Car and Foundry орнында жаңа Kenworth құрастыру зауыты ашылды.
Білім
1942 жылы соғыс өндірісі үшін мектеп ретінде ашылған Рентон техникалық колледжі кәсіби техникалық салаларда жоғары білім және бітіру туралы сертификаттарды ұсынады. Рентон мектеп округі K–12 мемлекеттік білім беруді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, Иссакуа мектеп округі Рентонның кірмеген аудандарының шағын бөлігіне қызмет көрсетеді. Тахома мектеп округі Мэпл-Вэлли тас жолы бойындағы Рентонның шағын бөлігіне қызмет көрсетеді. Кент мектеп округі Рентон мен Мэпл-Долина арасындағы санаққа алынған елді мекен – Феервудтың көп бөлігіне қызмет көрсетеді. Рентон мектеп округінің құрамына төрт жоғары мектеп кіреді: Хазен жоғары мектебі, Линдберг жоғары мектебі, Рентон жоғары мектебі және Альберт Талли аға жоғары мектебі. Мектеп округінде сондай-ақ төрт орта мектеп және он бес бастауыш мектеп бар. Қаланың бір бөлігіне Иссакуа мектеп округі, Кент мектеп округі және Тахома мектеп округі де қызмет көрсетеді, олардың барлығы көбінесе көршілес қалаларға қызмет етеді.
Үкімет
Рентон қаласында муниципалдық қызметтерді басқаратын және коммуналдық қызметтер үшін басқа ұйымдармен келісімшарттар жасайтын әкім-кеңес үкіметі бар. Әкім мен жеті кеңес мүшесі төрт жылдық мерзімге кезең-кезеңімен, жалпы қалалық сайлауда сайланады. Кеңес мүшелері жұмыс комитеттеріне бөлінеді, олар отырыстарда кеңестің қарауына заң жобаларын ұсынады.
Көлік
Рентон қаласына Кинг округінің метрополитені мен Sound Transit Express автобустары қызмет көрсетеді. Метрополитен қала арқылы RapidRide F желісін іске қосып, 2020 жылдары автобус тасымалын жылдамдету қызметін кеңейтуді жоспарлап отыр; ал Sound Transit 2026 жылы Рентон қаласынан өтетін 405 тас жолы бойындағы Stride жобасы арқылы автобус тасымалын жылдамдету қызметін ашуға дайын. Қала әкімдігі Рентон қалалық әуежайына (KRNT) иелік етеді және басқарады, ол ресми түрде Клейтон Скотт Филд деп аталады және Вашингтон көлінің жанында орналасқан, жалпы қолданысқа арналған әуежай. Ол Boeing Renton Factory зауытымен қатар, чартерлік рейстер мен ұшқыштарды даярлау үшін пайдаланылады.