Кіріспе

Жылан түрі

Crotalus lepidus – АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың солтүстік-орталық бөлігінде кездесетін улы жылан. Қазіргі таңда төрт түрше танылған, оның ішінде осы жерде сипатталған негізгі түрше де бар.

Сипаттама

Бұл кішкентай түрдің ұзындығы 81,3 см-ден аспайды. Оның үлкен, дөңгелек басы және денесі көлеміне қарағанда салмақты, тік қарындары бар көздері бар. Басқа қыңғырау жыландары сияқты, оның құйрығында кератиннен тұратын қыңғырау болады. Жылан терісін тастаған сайын, қыңғырауға жаңа сегмент қосылады. Дегенмен, қыңғырау қаңқалы келеді және сындырып алуы мүмкін, ал тері жабысу жиілігі өзгеріп отыруы мүмкін. Сондықтан, жыланның жасын қыңғырау сегменттерінің санымен немесе ұзындығымен анықтауға болмайды. Түс схемасы әр түрлі, бірақ көбінесе жыланның табиғи ортасындағы тау жынысының түсіне ұқсайды. Әсіресе әктас көп жерлерде кездесетін жыландар ақшыл сұр түсті, қою сұр жолақтарымен. Биік таулардағы жыландардың түсі қараңғырақ болады. Дэвис таулары аймағынан алынған нүктелі жартасты қыңғырау жыланының (C. l. lepidus) мысалдары көбінесе қараңғы сұр ұсақ дақтарымен, анық жолақтардан гөрі қызғылт түсті болады. Жолақты жартасты қыңғырау жыланы (C. l. klauberi) өзінің ерекше, анық жолақтарынан атын алған, көбінесе ұсақ дақтары немесе нүктелері аз болады.

Жалпы атаулар

Оның көптеген атаулары бар: көк шаңғырауық, шығыс тасты шаңғырауық, жасыл шаңғырауық, кішкентай жасыл шаңғырауық, қызғылт шаңғырауық, тасты шаңғырауық, Техас тасты шаңғырауығы және ақ шаңғырауық.

Географиялық ауқым

Бұл жылан АҚШ-тың оңтүстік-батысында (Аризона, Нью-Мексиконың оңтүстігі және Техастың оңтүстік-батысы) және Мексиканың солтүстік-орталық бөлігінде таралған. Түрінің алғашқы кездесу орны "Presidio del Norte and Eagle Pass" (Техас, АҚШ) деп көрсетілген. Х. М. Смит және Тейлор (1950) бұл орны "Президио (дель Норте), Президио округі, Техас" деп нақтылады. Дегенмен, Нью-Мексико оны қорғауға алынған түрлер тізіміне енгізсе, Техас оны қорғамайды. Оның мекендеу ортасы көбінесе қол жеткізу қиын, және қазіргі уақытта адамның құрылыс жұмыстарынан қауіп көрмейді, бірақ ол біртіндеп фрагменттелуде.

Мінез-құлық

Жалпы алғанда, бұл жыландар агрессивті емес. Олар көбінесе өте жақсы жасырынып, қорғану үшін камуфляждануға сеніп, физикалық түрде мазаламайынша шақпайды және тілегін де қозғамайды. Өмірінің көп бөлігін тасты тік жарлар мен тас бөктерлерде өткізеді, осыдан олардың аты шыққан. Адамдар жасаған жол кесіктері оларға өте ұнайды. Олар негізінен түнгі уақытта белсенді болады. Тас діңгекті жыланының шағуына ұшыраған көптеген адамдар оның мекендейтін тасты жерлерде серуендеп жүреді. Егер біреу оған қадам басса немесе кездейсоқ тиіп кетсе, жылан дереу шағады.

Тамақтандыру

Олардың диетасы шағын сүтқоректілер, кесірткелер және кейде бақалардан тұрады. Олар басқа жылан түрлеріне қарағанда салқын температурада көбінесе белсенді болады.

Тұтқындық

Екі түрі, C. l. lepidus және C. l. klauberi, экзотикалық жануарлар саудасында жиі кездеседі және әлемнің зоопарктарында кеңінен ұсынылған. Олар әртүрлі түс нұсқалары мен көбінесе жай мінезі үшін ізделіс тапқан. Көптегендері жабайыда ұсталған, ал тұтқында өсіру, болғанымен, кең таралған емес. Мексикада ғана таралған екі түрі Мексикадан тыс жерлерде тұтқында сирек кездеседі.

Көбею

Бұл жыландар тірі туады. Олар жылына бір рет көктемде көбейеді және төрт айдан кейін 6-8 шағатай туады. Шағатайлар көбінесе ата-аналарының кіші нұсқаларына ұқсайды және жетілуіне үш жыл немесе одан да көп уақыт керек.

Уыт

Олардың уы негізінен гемотоксин болып табылады, бірақ оның маңызды нейротоксикалық әсерлері де болуы мүмкін. Нақты түріне қарамастан, көп валентті антивенин CroFab көбінесе ауыр улануларды емдеу үшін қолданылады.