Кіріспе

"Ақылдың өзгеруі" – британдық "Төңкер" (The Prisoner) атты теңдемелік ғылыми-фантастикалық телесериалдың эпизоды. Оны Роджер Паркс жазды, ал Патрик МакГухан режиссерлік етіп, тоғызыншы эпизодты продюсерледі. Бұл эпизод 1967 жылғы 15 желтоқсанда Ұлыбританияда ITV (ATV Midlands және Grampian) арналарында, ал 1968 жылғы 24 тамызда АҚШ-та CBS арнасында алғаш рет көрсетілді. Эпизодта Патрик МакГухан – No6 рөлінде, ал No2 рөлінде Джон Шарп ойнайды. Эпизодта зорлықпен алынған жақындықтаулар, есірткі арқылы саяси бақылау, сондай-ақ сәйкестік, оны қамтамасыз ету әдістері және оған қарсы шығудың салдары сияқты тақырыптар зерттеледі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

No6 күн сайын орманды аралап жаттығуын жалғастырады. Екі жас жігіт келіп, оны қоғамдық спорт залын пайдаланбағаны үшін антиәлеуметтік деп айыптайды және No6 жеңіске жетеді. Кеңес палатасының алдындағы бөлмеде ауыл тұрғыны "жетіспейтін және антиәлеуметтік" екенін мойындап, басқалар оны осы мойындауы үшін қол шапалақтады. No6 комиссия бөлмесіне шақырылып, ынтымақтастықсыздығын мойындауға шақырылады, бірақ одан әзіл-сықақпен бас тартады. "Тали Хо" газеті No6-ға "толыққанды тергеу" жүргізілетінін хабарлайды. Екінші нөмір комитетке ықпал етуді жоққа шығарады, бірақ талаптарды орындамаса, салдары болатынын ескертеді. 86-шы нөмір, тартымды әйел, No6-ны ынтымақтастық жасамағаны үшін сөгіп отыр. No6 "қайта жаңарту" процесін ашқаннан кейін комиссия оны ынтымақтастықсыз деп белгілейді. Ол ауруханаға жеткізіледі, онда құлағында шабы бар ауыл тұрғынымен кездеседі, ол бұрын "өзара емес" деп белгіленгенін, бірақ қазір емделгенін айтады. No6 қайтадан комитет алдына келіп, егер ол бас ие бермесе, "жедел әлеуметтік өзгертуге" ұшыратылатынын естіп алады. Содан кейін ол "Тали Хо" газетінен оқып, радиодан өзінің ресми түрде "өзара емес" екенін естіп алады. Келесі күні таңертең No6-ны мүлдем елемейді, ал No2 оны қайтадан әлеуметтік өзгертумен қорқытады, бұл лоботомияның бір түрі. No6-ға қаһарлы ауыл тұрғындары шабуыл жасайды және оны ауруханаға қарай жетеледі. Ол жерде ол үстелге байланады және әлеуметтік өзгерту процесін ауылдың теледидар көрермендеріне жауапты бас техник – 86-шы нөмір түсіндіреді. Есірткімен емізілген No6-ны ультрадыбыстық емдеуге ұшыратады, ол оны лоботомиялайды. Соңғы секундта 86-шы нөмір ультрадыбысты сөндіреді. No6 оянып, қоғамға қайта оралады, оны барлығы қарсы алады. Ол өзінің пәтерінде 86-шы нөмірдің шайына есірткі қосып жатқанын көріп, оны құяды. No2 келіп, No6-дан отставкасы туралы сұрақтар қояды, бірақ одан жауап ала алмайды. Екінші және 86-шы нөмірлер No6-ны талқылап, "ультрадыбыстық" лоботомияның қасақана алдау екенін, оның мақсаты – субъектіні (дәрімен бірге) лоботомияланғанына сендіру екенін көрсетеді. 86-шы нөмір, No6-ның "операциялық таңбасын" жауып тұрған таңғышты алып тастағанын көріп, оның дұрыс кондицияланғанына күмән келтіреді, бірақ 2-ші нөмір бәрі жақсы деп талап етеді. Ол қайтадан No6-ны есірткімен улауға тырысады, бірақ ол шай дайындау процесін өзіне алады, тостақандарды ауыстырып, 86-шы нөмір есірткі салынған шайды ішеді. Ормандағы жаттығу алаңында қарақшылар тағы да No6-мен бетпе-бет келеді. Бастапқыда ол шатасып, өзін-өзі қорғауға қабілетсіз болып көрінеді, бірақ ақырында жиналып, жеңіске жетеді. 86-шы нөмір, әлі де есірткіге мас, No6-мен гипнозданған және кондициялау процесінің қалай жасалмаланғанын түсіндіреді; оған No6-дан құпия нұсқаулар беріледі. No6 No2-ге келіп, оның амалының жұмыс істегенін сендіреді, оған "барлығына" ашық мойындағысы келетінін айтады. No2 бүкіл ауыл No6 сөйлеген сөзді тыңдасын деп ұйымдастырады. Бағдарламаға сәйкес, 86-шы нөмір сағат 4-те келіп, 2-ші нөмірді "өзара қарым-қатынассыз" деп қатты айыптайды. Ауыл тұрғындары Екіншіге қарсы шығады, ол ауыл көшелері арқылы қашуға мәжбүр болады. Олар No6-ны қысымға алып, "басқарушы" топқа бұрын-соңды болмаған деңгейде көмек көрсетеді.