Кіріспе

Техас штатындағы электр энергиясы нарығы либералдандырылған, яғни электр энергиясын өндіру және таратуда бәсекелестік бар. Техас қосылысындағы электр желісін басқаратын Electric Reliability Council of Texas компаниясы энергияға ғана негізделген нарықта қатысады және тек өндірген электр энергиясы үшін ғана төленеді. Көтерме сауда нарығы 1995 жылы, ал тарату нарығы 1999 жылы Техас Сенатының 7-ші заңымен либералдандырылды. Бұл бұрынғы жүйеде электр қуатын бір коммуналдық қызмет көрсетуші жергілікті жерде өндіріп, тұтынған, ал қазір бөлшек сауда берушілер штат бойынша генераторлармен келісімшарт жасайды. Нәтижесінде Техас штатындағы электр энергиясын тұтынушылардың 85% (муниципалитетке немесе коммуналдық кооперативке тиесілі емес компаниялармен қызмет көрсетілетін) әртүрлі бөлшек электр берушілерден (REP) қызмет таңдау мүмкіндігіне ие болды, соның ішінде бұрынғы коммуналдық қызметтен де. Аймақтағы бұрынғы коммуналдық қызмет әлі де жергілікті электр желілерін иеленеді және күтіп ұстайды (және электр қуаты үзілген жағдайда шақыруға болады) және либералдануға жатпады. Кооперативтер немесе коммуналдық қызметтермен қызмет көрсетілетін клиенттер, егер коммуналдық қызмет көрсетуші либералдануға келіссе ғана, басқа REP-ті таңдай алады; тек Nueces Electric Cooperative ғана келісуге дайын болды. 2002-2006 жылдар аралығында коммерциялық және өнеркәсіптік тұтынушылардың шамамен 85% электр энергиясын жеткізушіні кем дегенде бір рет ауыстырды. 2008 жылы либералдандырылған аймақтардағы тұрғын үй тұтынушыларының шамамен 40% бұрынғы қызмет көрсетушіден бәсекеге қабілетті REP-ке өтті. Штатта қызмет көрсететін REP-ке AmeriPower, TriEagle Energy, Acacia Energy, Ambit Energy, Breeze Energy, Bulb Energy, Clearview Energy, Green Mountain Energy, Conservice Energy, Iluminar Energy, Now Power, Snap Energy, Entrust Energy, Bounce Energy, Champion Energy, Shnye Energy, Cirro Energy, Direct Energy, Dynowatt, First Texas Energy Corporation, Frontier Utilities, Gexa Energy, Glacial Energy, Just Energy, Kinetic Energy, Mega Energy, APG&E, Adjacent Energy, Spark Energy, StarTex Power, Stream Energy, Tech Electricity, Texas Power, TXU Energy, XOOM Energy және 4Change Energy кіреді. 2014 жылғы Техас қолжетімді қуат коалициясының (TCAP) есебіне сәйкес, "2002 жылдан 2012 жылға дейін либералдану техастықтарға шамамен 22 миллиард долларға шығын келтірді. Сондай-ақ, либералдандырылған нарықта тұратын тұрғындар штаттың әлі де реттелген бөліктерінде тұратындарға қарағанда айтарлықтай жоғары баға төлейді. Мысалы, TCAP анықтағандай, Остин және Сан-Антонио сияқты либералданудан бас тартқан аймақтардың бірінде тұратын орташа тұтынушы 2012 жылы либералдандырылған аймақтардағы тұтынушыларға қарағанда 288 долларға аз төледі". Алайда, есепте нарықты қайта реттеу мәселені шешпейді деген қорытынды жасалды. TCAP орнына нарықтың тиімділігін арттыруға бағытталған бірқатар реформалар ұсынды.

Өмірбаян

Техас штатының электр энергиясын тұтынуы жылына 24 миллиард долларға жетеді, бұл АҚШ штаттары арасында ең жоғары көрсеткіш. Оның жылдық тұтыну деңгейі Ұлыбритания мен Испанияның жылдық тұтынуымен шамалас. Техас АҚШ-тағы жел энергиясын ең көп өндіретін штат, бірақ сонымен қатар, ол кез келген штаттан көбірек көмірқышқыл газы шығарады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Техастағы тұрғын үйлерге арналған электр энергиясы тарифтері АҚШ-та 21-орында болды, ал Техастағы орташа айлық электр энергиясы төлемдері ел бойынша 5-орында тұрды.

Жүйе

Заң Техастың электр сенімділік кеңесін (ERCOT) желінің сенімділігі мен жұмысын бақылауға және ешбір сатып алушы немесе сатушы нарықта теңсіз үстемдікке ие болмауы үшін жауапты орган ретінде белгіледі.

"Басқаларға төлейтін баға"

SB7-ге «бағаны жеңу» немесе PTB ұғымы енгізілді, бұл бұрынғы коммуналдық қызметтердің баға белгілеу мінез-құлқына бақылау жасау үшін реттелген тарифтің идеясы. Типик экономикалық теория бойынша, бағалар әділ және ашық нарықта оптималды түрде анықталады, саяси немесе академиялық орган емес. Электр энергиясы нарықтарын либерализациялау кезінде баға белгілеудің бірден-бір мәселесі – бұрынғы электр энергиясы берушілердің жаңа кіргендердің бағасын төмендетуі, кіруге кедергілер арқылы бәсекелестіктің жолын кесуі. Бұл берушілердің қалыптасқан табиғи монополиясын сақтап қалуға әкелуі мүмкін. Осылайша, SB7 заң жобасы осы зиянды практиканы болдырмау үшін, жаңа нарыққа кірушілердің орнығуына мүмкіндік беру мақсатында бағаның ең төменгі шегін белгілейтін кезеңді енгізді. Жаңа нарыққа кіргендер «бағаны жеңу» бағасынан төмен баға белгілеуге құқылы болды, бірақ бұрынғы берушілерге мұндай мүмкіндік берілмеді. Бұл кезең 2002 жылдан 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін жалғасты. 2007 жылдан бастап Техас штатындағы жеке инвесторларға тиесілі коммуналдық компаниялардың «бағаны жеңу» тарифтері болмайды. Нарыққа кіруді ынталандыру үшін «бағаны жеңу» жаңа кірушілерге шамалы пайда табуға мүмкіндік беретіндей жеткілікті деңгейде болуы керек. Сондықтан, ол табиғи газ және көмір сияқты кіріс бағасынан жоғары болуы тиіс. Мысалы, электр энергиясының нақты көтерме бағасына бекітілген «бағаны жеңу» жаңа қатысушыларға қолданыстағы коммуналдық қызметтермен бәсекелесуге маржа бермейді. Екіншіден, «бағаны жеңу» бағасы мүмкіндігінше көп тұтынушының өту кезеңінде электр энергиясын қолдануын қамтамасыз ету үшін жеткілікті төмен болуы керек.

Электр энергиясының бағасы

Бәсекелестіктің күтілетін салдары – электр бағасын төмендету болғанымен, реттеуден кейінгі төрт жылда тұрғын үйлерге арналған электр бағасы жеті есе өсті. АҚШ Энергия ақпарат басқармасының жалғартқыш деректері көрсеткендей, 2003 жылдан 2009 жылға дейін Техастағы электр бағасы ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары болды, бірақ 2010 жылдан 2015 жылға дейін бағалар ұлттық орташа бағадан айтарлықтай төмендеді. 2015 жылы Техастағы 1 кВт/сағ үшін жалпы құн $0.0863 болды, бұл ұлттық деңгейдегі $0.1042-ге қарағанда 17 пайызға төмен. 2002 мен 2014 жылдар аралығында Техас тұтынушыларының жалпы шығыны 24 миллиард долларға бағаланды, бұл мемлекеттік реттеудегі салыстырмалы нарықтарға қарағанда бір үй шаруашылығына орташа есеппен 5100 доллар көп. 2021 жылдың 13-17 ақпаны аралығында Солтүстік Америкадағы қысқы дауыл кезінде, реттелген электр нарығы мен сұраныстың күрт өсуіне байланысты, электр энергиясының көтерме бағасы кейбір аймақтарда 10 000 пайызға дейін өсті. Осының салдарынан, Griddy сияқты көтерме бағамен төлейтін техастықтар бір күндік пайдалану үшін 450 долларға дейін аса қымбат электр есептерін алды.

Жаңа бәсекелестік

2007 жылдың 1 қаңтарына дейінгі кезеңде бәсекелестерді нарыққа тарту мақсатымен белгіленген баға өз нәтижесін берді. Ол бәсекелестердің нарыққа енуіне мүмкіндік жасады, бірақ бәсекелестерге бағаны одан да төмендетуге жол бермеді. Бұл энергия тұтынушыларына әртүрлі провайдерлер ұсынатын энергия тарифтерін салыстыру мүмкіндігін де сыйлады. Регулирленбеген провайдерлер төмен бағаларды (клиенттерді тарту және нарық үлесін ұлғайту үшін) және жаңа электр станцияларына инвестициялауға қажетті жоғары бағаларды теңестіруге тиіс болғандықтан, белгіленген бағадан аздап ғана төмен баға ұсынды. Бәсекелестік бағаларының шамалы айырмашылығы және "сатып алу" процесінің баяу (бір жылға жуық) болуына байланысты бағаның төмендеуі өте жай жүрді, ал "дәстүрлі" электр провайдерлерінің бастапқы өсімін тоқтату және тарифтерді төмендетуге бірнеше жыл уақыт кетті. Сәтті еркін нарықтың маңызды көрсеткіштерінің бірі – клиенттерге ұсынылған таңдау мүмкіндігінің кеңдігі. Таңдауды нарықтағы компаниялардың саны және олардың тұтынушыларға ұсынатын өнімдерінің әртүрлілігі тұрғысынан қарастыруға болады. Техас штатында бөлшек электр энергиясының дерегуляцияланған алғашқы онжылдығында нарықта екі көрсеткіш бойынша да айқын өзгерістер болды. 2002 жылы Даллас-Форт-Уорт аймағындағы тұрғын үй клиенттері 11 тарифтік жоспар ұсынатын 10 бөлшек электр провайдерінен таңдауға мүмкіндік алды. 2012 жылдың соңына қарай осы нарықта 258 тарифтік жоспар ұсынатын 45 бөлшек электр провайдері жұмыс істеді. Электр энергиясын бөлшек саудада ұсынатын провайдерлер санының және қолжетімді жоспарлардың ұлғаюы штаттың басқа да дерегуляцияланған электр энергиясы нарықтарында да байқалды.

Қоршаған ортаға әсері

Экологиялық әсерлер бойынша нәтижелер әртүрлі. Энергияға деген сұранысты қанағаттандыру үшін пайданы инвестициялау мүмкіндігімен, TXU сияқты өндірушілер 2006 жылы 11 жаңа көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларын ұсынды. Көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары табиғи газбен жұмыс істейтіндерге қарағанда арзан болғанмен, олар көбірек ластану тудырады. Жеке капитал фирмалары Kohlberg Kravis Roberts және Texas Pacific Group TXU-ны сатып алуды жариялағанда, штатта ең жоғары тарифтерді алуы және клиенттерді жоғалтуымен танылған компания, сегіз көмір станциясын салу жоспарын тоқтатты. TXU қалған үш станцияға көбірек инвестиция жасады. Бірнеше аптадан кейін сатып алушылар екі таза IGCC көмір станциясын салу жоспарларын жариялады. Бөлшек сауда бағасын либерализациялаудың оң экологиялық әсерлері де бар. Техастың табысты және өсіп келе жатқан электр энергиясы нарығы жел энергиясы компанияларының көптеген инвестицияларын тартты. 2006 жылдың шілдесінде Техас жел энергиясын өндіруде Калифорниядан озып кетті. Электр энергиясының бағасының өсуі тұрғындарды электр энергиясын аз тұтынуға ынталандырады, термостаттарды орташа деңгейде ұстау, жылу оқшаулау, күннен қорғайтын экрандар орнату және басқа да шаралар қолдануға жетелейді. Техас коммуналдық қызметтері (мысалы, Austin Energy) сондай-ақ, тәулік уақытына байланысты бағаны өзгертуге мүмкіндік беретін жаңа электр есептегіштерін орнатуда. Бұл энергия тұтынушыларға сұраныстың ең жоғары шағында (жоғары баға/жоғары ластану) немесе ең төмен шағында (түнгі уақытта) тұтынылған энергияға қарай, тұтынуды одан әрі реттеу арқылы ақша үнемдеуге мүмкіндік береді. 2018 жылы Техас АҚШ штаттары арасында энергиямен байланысты көмірқышқыл газы эмиссиясы бойынша 12-ші орында тұрды.

Жаңартылатын энергия көздеріне әсері

Табиғи газды дерегуляциядан кейін пайдаланудың күшеюіне байланысты, жел энергиясы және смарт-желі технологиясы сияқты жаңа буын энергия құралдарына зор көмек көрсетілді. Техас штатының алғашқы жаңартылатын энергия портфелі стандарты – яғни штаттың энергетикалық компанияларының белгілі бір бөлігін жел сияқты жаңартылатын көздерден алу міндеттемесі 1999 жылы электр нарығын дерегуляциялаған заңның бір бөлігі ретінде қабылданды.