Кіріспе

Қаңқа басуға арналған химиялық заттар. Әуе кемесін мұздан тазалау кезінде, әуе кемесін мұздан тазартатын сұйықтық (ADF), әуе кемесін мұздан қорғайтын және мұздан тазартатын сұйықтық (ADAF) немесе әуе кемесін мұздан қорғайтын сұйықтық (AAF) коммерциялық және жалпы авиацияда кеңінен қолданылады. Қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтардың ішінде мұздан тазартатын сұйықтықтар топыраққа төгілген кезде жер асты суларының тұздылығының артуы және адамдар мен басқа сүтқоректілерге зиянды әсері бар.

Химиялық құрамы

Мұзды тазарту сұйықтығының негізгі компоненті – қату температурасын төмендететін зат (FPD), әдетте пропиленгликоль немесе этиленгликоль. Басқа ингредиенттер өндірушіге байланысты өзгереді, бірақ нақты сұйықтық құрамы көбінесе құпия ақпарат ретінде сақталады. Этиленгликоль (EG) сұйықтықтары әлемнің кейбір аймақтарында әуе кемесін мұздан тазарту үшін әлі де қолданылады, себебі оның пропиленгликольге (PG) қарағанда төмен жұмыс температурасы бар. Дегенмен, PG көбірек таралған, өйткені ол этиленгликольге қарағанда аз улы. TKS сұйықтығы (TKS ұшу кезінде мұздан тазарту жүйелерінде қолданылады) 85% этиленгликоль, 5% изопропил спирті және 10% судан тұрады.

Пайдалану статистикасы

Ұшақты мұздан тазартатын сұйықтықтың қажетті мөлшері көптеген факторларға байланысты. Ірі коммерциялық ұшақты мұздан тазартатын операцияға әдетте аралық мөлшерде сұйытылған сұйықтық қолданылады. Сұйықтықтың бағасы нарық жағдайына байланысты кең ауқымда өзгереді. Мұздан тазартатын қызметтерді ұсынатын компаниялардың соңғы пайдаланушылардан алатын төлемақы әдетте сұйытылған галлонға 8-12 АҚШ доллары (литріне 2,10-3,20 АҚШ доллары) аралығында болады. АҚШ-та мұздан тазартатын сұйықтықтың жалпы жылдық қолданылуы шамамен , келесідей бөлінеді (2008 жылғы деректер, сұйытылмаған сұйықтықтың жалпы көлемін көрсету үшін түзетілген): I типті сұйықтықтар үшін FAA кестелерінде көрсетілген ұстау уақыты жоғарыда аталған жағдайлық факторларға байланысты 1 мен 22 минут аралығында құралады. IV типті сұйықтықтар үшін ұстау уақыты 9 минуттан 160 минутқа дейін созылады.

Сұйыту

Мұздату сұйықтықтары сумен араластырылғанда тиімдірек жұмыс істейді. Мысалы, араластырылмаған Dow UCAR мұздату сұйықтығы (I типтегі этиленгликоль) -28 °C температурада қатып бастайды. Су 0 °C температурада қатаяды. Дегенмен, 70 процент мұздату сұйықтығы мен 30 процент судың қоспасы -55 °C төмен температурада қатаяды. Бұл эвтектикалық концентрация деп аталады, онда қоспаның қату температурасы ең төменгі шегіне жетеді және оның құрамындағы ешбір компоненттен төмен болады. Өндірушіге байланысты мұздату сұйықтықтары концентратталған немесе алдын ала араластырылған түрде сатылуы мүмкін. Қажет болған жағдайда, араластыру ауа райының жағдайына және өндірушінің нұсқауларына сәйкес жүргізілуі керек, бұл қауіпсіздікті қамтамасыз ете отырып, шығындарды азайтуға көмектеседі. Кез келген сұйықтық үлгісінің араласуын (соның салдарынан оның қату температурасын) рефрактометрмен сыну көрсеткішін өлшеу арқылы және мұздату сұйықтығы өндірушісінің кестесінде қарастыру арқылы оңай растауға болады.

Стандарттарға сәйкестік

Авиациялық мұзсыздандыру сұйықтықтарын өндірушілер өнімдерінің AMS 1424 және 1428 стандарттарына сәйкес екенін жоғары жылдамдықтағы пандус сынағы, төмен жылдамдықтағы пандус сынағы және сумен бүркуге төзімділік сынағы арқылы сертификаттауға міндетті. Осы стандарттардың мақсаты – ұшу кезіндегі жер үстіндегі жылдамдату және көтерілу кезінде ұшақтың көтеру және басқару беттерінен ағып шығатын мұзсыздандыру/мұзға қарсы сұйықтықтардың қанағаттанарлық аэродинамикалық қасиеттерін қамтамасыз ету. Гликол емеу сұйықтықтардың дамуымен қатар, бұл стандарттар коррозия, көбік пайда болу, қоюлану, қалдық түзілу, сырғанақтық және саңырауқұлақ пайда болуы сияқты қосымша факторларды қарастыру үшін жаңартылуда.

Қоршаған ортаға әсері

Көптеген мұзсыздандыру сұйықтықтары, оның ішінде гликоль негізді сұйықтықтар, адамдар мен басқа сүтқоректілер үшін уытты болып табылады және сұйықтықтар төгілетін экожүйелерге, мысалы әуежайлар маңындағы аймақтарға зиян келтіреді. Мұндай сұйықтықтарды қолдану жақын жердегі су ортасына өзгерістер енгізіп, балықтар мен басқа да жануарларға зиян тигізуі мүмкін. Этиленгликоль және пропиленгликоль су бетінде ыдыраған кезде биохимиялық оттегіге (BOD) жоғары талап қояды. Пропиленгликольді микроорганизмдер ыдыратқанда су қабатындағы еріген оттегінің (DO) көп мөлшері жұмсалады. Бұл процесс балықтар мен басқа да су жануарларының тіршілігіне қажетті оттегіні жұмсау арқылы оларға кері әсер етеді. Тығыз сұйықтықтар көбінесе алкилфенол этиоксилаты (APE) беттік белсенді заттарын қолданады, олардың ыдырау өнімдері эндокриндік бұзылушылар болып табылады, сондықтан олар Еуропада тыйым салынған және АҚШ-та EPA бақылауында. Көптеген сұйықтықтар сонымен қатар бензотриазол немесе толилтриазол коррозияға қарсы ингибиторларды қолданады, олар уытты және ыдырамайтындықтан қоршаған ортада қалады. Қазіргі уақытта кем зиянды баламаларды табу бойынша зерттеулер жүргізілуде. Бұл өте қиын, себебі көптеген өнімділік және қауіпсіздік факторларын ескеру қажет. АҚШ FAA бекіткен мұзсыздандыру сұйықтығының (Kilfrost DF Sustain) бірі – 1,3 пропандиол, бұл жүгерінің ферментациясының өнімі және этиленгликоль немесе пропиленгликоль орнына қату температурасын төмендетеді. Бензотриазол (және толилтриазолдар) аса уытты болмаса да, оңай ыдырамайды және сіңіруге бейімділігі шектеулі. Сондықтан, ол қалдық суды тазарту станцияларында тек жартылай ғана шығарылады, ал оның маңызды бөлігі өзендер мен көлдер сияқты жер бетіндегі суларға жетеді.