Кіріспе

Қайта оралу мүмкін емес нүкте – бұл адам қазіргі бағытын өзгерте алмайтын, кері қайтудың тым қауіпті, физикалық тұрғыдан қиын немесе тым қымбатқа түсетін нүкте. Қайта оралу мүмкін емес нүкте (PNR немесе PONR) үздіксіз іс-әрекет барысында (мысалы, авиацияда) есептеліп шығарылуы мүмкін. Сонымен қатар, кері қайтарылмайтын нақты бір әрекет (мысалы, жарылыс оқитын немесе келісім-шартқа қол қойылатын жағдай) де қайта оралу мүмкін емес нүкте болып саналады.

Терминнің пайда болуы және таралуы

"Қайту мүмкін емес нүкте" деген тіркес әуе навигациясында ұшақтың бастапқы әуежайға оралу үшін жеткілікті отыны қалмаған уақытты және/немесе ұшу барысындағы орналасқан жерді білдіретін техникалық термин ретінде пайда болды. Егер ұшқыш осы нүктеден кейін шешімін өзгертсе, кері бұрылып ұшу қауіпті болғандықтан, маңызды шешімдер қабылдау қажет. Әйтпесе, ол ұшақтың максималды қауіпсіз ұшу қашықтығына сәйкес болуы мүмкін, мысалы, ұшақ тек қана ұшып келген әуежайға қонуға мүмкіндігі болғанда, немесе әуе кемесі алыс теңіздегі әуежайдан ұшқанда. Мұндай жағдайда ұшақта қайта оралу үшін жеткілікті отын болуы керек, сондықтан "қайту мүмкін емес нүкте" – ұшқыш қайтуға тиіс немесе апатқа ұшырау қаупі бар нүкте болып табылады. Бұл сондай-ақ ұшақ ұшу-қону жолағымен жылдамдық алып, ұшу-қону жолағында апатқа немесе жарылысқа жол бермес үшін әуеге көтерілуге тиіс жағдайды да білдіруі мүмкін (V1 жылдамдығы) – мысалы, Чарльз Линдбергтің 1927 жылы "Сент-Луис рухымен" ұшуы, онда ұшақтың 5000 футтік лайлы ұшу-қону жолағынан ұшуға қабілеттілігі күмәнді болды, ал ұшақ авиациялық отынмен толық жүктелген еді. Бұл термин халық мәдениетінде алғаш рет 1947 жылы Джон П. Маркуандтың "Қайту мүмкін емес нүкте" романында метафоралық мағынада қолданылды. Ол 1951 жылы Пол Осборнның сол аттас Бродвей пьесасына әсер етті. Роман мен пьеса Нью-Йорк банкирінің өміріндегі шешуші кезеңді қамтиды. Оқиға барысында кейіпкер екі "қайту мүмкін емес нүкте" жағдайымен бетпе-бет келеді: біріншіден, үлкен лауазымға талпынуы оның мансабында жеңіске немесе сәтсіздікке әкеледі, екіншіден, ол жас кезінде тастап кеткен шағын қалалық өміріне ешқашан орала алмайды.