Кіріспе

Үндістанның бөлінуі және оған байланысты қанды оқиғалар Үндістан, Пәкістан және Бангладеш республикаларындағы көптеген талантты жазушылар мен режиссерлерді осы тарихи құбылысты көркем әдебиет пен кино арқылы бейнелеуге шабыттандырды. Кейбір туындылар босқындардың қоныс аудару кезіндегі қасіреттерді көрсетсе, ал басқалары екі жақ шекарасындағы босқындардың бастан өткерген қиындықтары мен бөліністің салдарына назар аударды. Бүгінде, бөлініске 60 жылдан асса да, осы оқиғаға арналған көркем әдебиет пен фильмдер жасалып тұрады. В.Х. Оденнің "Бөліну" атты өлеңінде Үндістанның қай бөліктерін қай елге қосу керектігін шешкен Сирил Джон Рэдклиффтің тартысқа толы жағдайын көрсеткен. Тәуелсіздік пен бөліністің адамзатқа келтірген ауыртпалығын бейнелейтін әдебиетке Хушвант Сингхтің "Покистанға пойыз" (1956), Саадат Хасан Мантоның "Тоба Тек Сингх" (1955) сияқты әңгімелер, Файз Ахмад Файздың "Субх е Азади" ("Азаттықтың таңы", 1947) сияқты урду тіліндегі өлеңдер, Бишам Сахнидің "Тамас" (1974), Манохар Малгонкардың "Гангтегі бұрылыс" (1965) және Бапси Сиддханың "Мұздық сатушы" (1988) кіреді. Букер сыйлығын және "Букерлердің Букері" сыйлығын жеңіп алған Салман Рушдидің "Түн ортасындағы балалар" (1980) романы 1947 жылғы 14 тамызда түн ортасында туған және керемет қабілеттері бар балалар туралы әңгімелейді. Тәуелсіздік, бөліну және оның салдарына арналған алғашқы фильмдердің қатарында Немай Гоштің "Чиннамул" (1950) фильмі бар, ал кейінгі фильмдерге "Гарм Хава" (1973) және "Тамас" (1987) кіреді. 1990 жылдардың соңынан бастап осы тақырыпта көптеген фильмдер түсірілді, оның ішінде "Жер" (1998), "Покистанға пойыз" (1998) (аталған кітап негізінде түсірілген), "Хей Рам" (2000), "Гадар: Эк Прем Катха" (2001), "Пинжар" (2003), "Бөліну" (2007) және "Мадрасапатттинам" (2010) сияқты танымал фильмдер бар. Рушди, Салман, "Түн ортасындағы балалар" (1980). Нью-Йорк: Knopf, 1981; Манто, Саадат Хасан, "Патшалықтың соңы және басқа да әңгімелер" (1987). Penguin Books India. Осы панджаби жазушысының көптеген әңгімелері Раджтың соңғы күндері, бөліну және діни араздықтар туралы. Сахни, Бишам, "Тамас" (1987). Penguin Books India. Сиддва, Бапси, "Мұздық сатушы" (1989), кейін "Cracking India" (1991) деп қайта басылды. Сингх, Хушвант, "Покистанға пойыз" (1990). Grove Press; Лахири, Джумпа, "Аурулардың аудармашысы" (1999). Mariner Books/Houghton Mifflin. Болдуин, Шона Сингх, "Дене не есіне алады" (2001). Anchor: Мистри, Рохинтон, "Жақсы теңгерім" (2001). Random House (бұл кітап 1975 жылғы оқиғалар туралы болғанымен, бөліну оқиғасы маңызды орын алады).

Хошярпур - Лахор

"Хошьярпурден Лахорға дейін" атты урду тіліндегі шығарма, Үндістанның Хошьярпур қаласынан Пәкістанның Лахор қаласына жасалған пойыз сапары негізіндегі нағыз оқиға. Оны осы пойызбен сапарлаған полиция офицері жазған.

Бұл таңғы таң емес (Жота Сах)

"Жұта сақ" – Бөлініс туралы жазылған ең көрнекті хинди әдебиетінің туындысы деп саналады. Кітап 1947 жылға дейінгі Лахор қаласының өмірін жаңғыртады, ностальгиялық көңіл күймен басталып, қаланың көшелері мен көшешіктерінде өмір сүрген адамдарды – мысалы, Бола Панде Ки Галидегі Тараны (үйленуден гөрі білімді жоғары бағалаған), Пурриді (оның идеологиясы мен принциптері жиі оның қиын жағдайына кедергі келтірген), және Асадты (қоғамдық келісім үшін сүйгенінен бас өткен) – жанды суреттейді. Олардың және басқа да есте қаларлық кейіпкерлердің өмірі, Тәуелсіздік күні қарсаңында болған қырғыннан кейін өзгереді. Осы қырғын елдің тыныш өмірін және сұлулығын жоққа шығарып, миллиондаған индустар мен мұсылмандардың қаза болуына және қалғандарын мәңгілікке үйлерін тастап кетуге мәжбүр етеді. Алғаш рет ағылшын тіліне аударылған Яшпалдың осы даулы романы – саяси тұрғыдан жүйке кернеуі жоғары, адам азабы туралы күшті әңгіме.

Әли Пур Қа Әели

"Али пур ка аили" – Мұмтаз Мұфтидің өмірбаяны, онда ол Баталадан Лахорға отбасын жүк көлігімен әкелу оқиғасын баяндайды.

Қаак аур Кхун

Хақ аур Хуон – Насим Хиджазидің 1947 жылғы бөлініс кезінде таяу континенттегі мұсылмандардың көрсеткен құрбандықтарын баяндайтын тарихи романы. Үндістанның түрлі аймақтарынан Пакистанға қашып баруға тырысқан мұсылмандардың кейбіреулері жолдарында индустар мен сикхтердің шабуылына ұшырады, олар әйелдері мен қыздарының ақшасын, зергерлік бұйымдарын тонады.

Сынған айна

Кришна Балдев Вайдтың "Сынған айна" атты хинди романы, Пәрменге дейінгі кезеңде Батыс Пенджаб ауылындағы психологиялық және әлеуметтанулық өзгерістерді, бірге тамақ ішуге қатысты тыйымдар мен қатаң қоғамдық шекараларға ерекше назар аудара отырып көрсетеді.

Жарты ауыл (Адха Гаон)

"Жарты ауыл" – Рахи Масум Резаның хинди тіліндегі романы, ол Үндістанның маргиналды мұсылмандарының Гангаули ауылындағы өмірін және "жоғары саясаттың" мәнсіздігіне қатысты ерекше көзқарасын көрсетеді.

Арыған ұрпақтар

Абдулла Хусейннің "Шаршаған Ұрпақтар" атты урду романы, басты кейіпкер Наимнің – Бірінші дүниежүзілік соғысының қатысушысының – өмірі арқылы үнді-пакистан бөлінісіне дейінгі кезеңді көрсетеді және Наим бөліністің мәнсіздігі мен бекерлігіне қарсы тұрады.

Басти

Интизар Хусейннің "Басти" романы – бұл урду тіліндегі шығарма, ол бөліністі естелік ретінде, басты кейіпкер Закирдің көзімен көрсетеді. Закир – тарихшы, ол 1971 жылы Пәкістандағы оқиғалар және Бангладеш құрылуына дейін болған жағдайлар аясында осы естелікпен санасуға тырысады.

Қара биші

Қара биші – Балачандра Ражанның романы, ол шетелде білім алған және Үндістанға оралып, Бөліністің қасіретімен бетпе-бет келетін үндістандық адамның өмірін көрсетеді.

Ганг өзенінің бұрылысы

"Ганг өзеніндегі бұрылыс" – Манохар Малгонкардың романы, онда бөлініс кезінде болған зорлық-зомбылықтың кейбір суреттері келтірілген.

Сынған бағанадағы күн сәулесі

"Сынған бағанадағы күн сәулесі" – Атия Хосейннің романы. Ол Оудх талуқдари әулетінен шыққан жас келіншек Лайланың бөлініске дейінгі жылдардағы өмірін көрсетеді.

Пинжар

Пинжар – Амрита Притамның пәнджаб тілінде жазған романы. Онда мұсылман жігітіне күйеу болған индус қызының тағдыры суреттеледі. Үндістанның бөлінісі кезінде осы қызға өз отбасына қайтып, қайта қосылу мүмкіндігі туады, бірақ ол күйеуін сүйе бастағандықтан одан бас тартады. Роман негізінде 2003 жылы фильм шығарылды, ал 2018 жылы TVOne Pakistan телеарнасында роман бойынша телесериал көрсетілді.

Бано

Бано – Разия Батттың урду тіліндегі романы. Онда бөлінбеген Пәкістанның Лудхиана қаласында (орналасқан) мұсылман отбасының және үндістанның бөлінісі кезінде айырылып қалған Хасан мен Бано есімді екі ғашықтың тарихы баяндалады. Үндістанның бөлінісінің қайғылы оқиғасы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін де жалғаса береді. Кейіннен бұл роман 2010 жылы «Хум» телеарнасында (Пәкістан) көрсетілген телесериалға ұсынылды.