Кіріспе
Үндістанның бөлінуі және оған байланысты қанды оқиғалар Үндістан, Пәкістан және Бангладеш республикаларындағы көптеген талантты жазушылар мен режиссерлерді осы тарихи құбылысты көркем әдебиет пен кино арқылы бейнелеуге шабыттандырды. Кейбір туындылар босқындардың қоныс аудару кезіндегі қасіреттерді көрсетсе, ал басқалары екі жақ шекарасындағы босқындардың бастан өткерген қиындықтары мен бөліністің салдарына назар аударды. Бүгінде, бөлініске 60 жылдан асса да, осы оқиғаға арналған көркем әдебиет пен фильмдер жасалып тұрады. В.Х. Оденнің "Бөліну" атты өлеңінде Үндістанның қай бөліктерін қай елге қосу керектігін шешкен Сирил Джон Рэдклиффтің тартысқа толы жағдайын көрсеткен. Тәуелсіздік пен бөліністің адамзатқа келтірген ауыртпалығын бейнелейтін әдебиетке Хушвант Сингхтің "Покистанға пойыз" (1956), Саадат Хасан Мантоның "Тоба Тек Сингх" (1955) сияқты әңгімелер, Файз Ахмад Файздың "Субх е Азади" ("Азаттықтың таңы", 1947) сияқты урду тіліндегі өлеңдер, Бишам Сахнидің "Тамас" (1974), Манохар Малгонкардың "Гангтегі бұрылыс" (1965) және Бапси Сиддханың "Мұздық сатушы" (1988) кіреді. Букер сыйлығын және "Букерлердің Букері" сыйлығын жеңіп алған Салман Рушдидің "Түн ортасындағы балалар" (1980) романы 1947 жылғы 14 тамызда түн ортасында туған және керемет қабілеттері бар балалар туралы әңгімелейді. Тәуелсіздік, бөліну және оның салдарына арналған алғашқы фильмдердің қатарында Немай Гоштің "Чиннамул" (1950) фильмі бар, ал кейінгі фильмдерге "Гарм Хава" (1973) және "Тамас" (1987) кіреді. 1990 жылдардың соңынан бастап осы тақырыпта көптеген фильмдер түсірілді, оның ішінде "Жер" (1998), "Покистанға пойыз" (1998) (аталған кітап негізінде түсірілген), "Хей Рам" (2000), "Гадар: Эк Прем Катха" (2001), "Пинжар" (2003), "Бөліну" (2007) және "Мадрасапатттинам" (2010) сияқты танымал фильмдер бар. Рушди, Салман, "Түн ортасындағы балалар" (1980). Нью-Йорк: Knopf, 1981; Манто, Саадат Хасан, "Патшалықтың соңы және басқа да әңгімелер" (1987). Penguin Books India. Осы панджаби жазушысының көптеген әңгімелері Раджтың соңғы күндері, бөліну және діни араздықтар туралы. Сахни, Бишам, "Тамас" (1987). Penguin Books India. Сиддва, Бапси, "Мұздық сатушы" (1989), кейін "Cracking India" (1991) деп қайта басылды. Сингх, Хушвант, "Покистанға пойыз" (1990). Grove Press; Лахири, Джумпа, "Аурулардың аудармашысы" (1999). Mariner Books/Houghton Mifflin. Болдуин, Шона Сингх, "Дене не есіне алады" (2001). Anchor: Мистри, Рохинтон, "Жақсы теңгерім" (2001). Random House (бұл кітап 1975 жылғы оқиғалар туралы болғанымен, бөліну оқиғасы маңызды орын алады).
The Partition of India and the associated bloody riots inspired many creative minds in the republics of India, Pakistan, and Bangladesh to create literary/cinematic depictions of this event. While some creations depicted the massacres during the refugee migration, others concentrated on the aftermath of the partition in terms of difficulties faced by the refugees in both side of the border. Even now, more than 60 years after the partition, works of fiction and films are made that relate to the events of partition. W. H. Auden in his poem "Partition" showed the dilemmas of Cyril John Radcliffe, 1st Viscount Radcliffe, responsible for deciding which parts of India went where. Literature describing the human cost of independence and partition comprises Khushwant Singh's Train to Pakistan (1956), several short stories such as Toba Tek Singh (1955) by Saadat Hassan Manto, Urdu poems such as Subh e Azadi (Freedom's Dawn, 1947) by Faiz Ahmad Faiz, Bhisham Sahni's Tamas (1974), Manohar Malgonkar's A Bend in the Ganges (1965), and Bapsi Sidhwa's Ice Candy Man (1988), among others. Salman Rushdie's novel Midnight's Children (1980), which won the Booker Prize and the Booker of Bookers, weaved its narrative based on the children born with magical abilities on midnight of 14 August 1947. Early films relating to the circumstances of the independence, partition and the aftermath include Nemai Ghosh's Chinnamul (1950), later films include Garm Hava (1973) and Tamas (1987). From the late 1990s onwards, more films on this theme were made, including several mainstream films, such as Earth (1998), Train to Pakistan (1998) (based on the aforementioned book), Hey Ram (2000), Gadar: Ek Prem Katha (2001), Pinjar (2003), Partition (2007) and Madrasapattinam (2010),. Rushdie, Salman, Midnight's Children (1980). New York: Knopf, 1981; Manto, Saadat Hasan, Kingdom's End and Other Stories (1987). Penguin Books India. The majority of stories by this Punjabi writer revolve around the end of the Raj, Partition and communalism. Sahni, Bhisham, Tamas (1987). Penguin Books India. Sidhwa, Bapsi, Ice Candy Man (1989) later published as Cracking India (1991). Singh, Khushwant, Train to Pakistan (1990). Grove Press;
Lahiri, Jhumpa, Interpreter of Maladies (1999). Mariner Books/Houghton Mifflin. Baldwin, Shauna Singh, What the Body Remembers (2001). Anchor:
Mistry, Rohinton, A Fine Balance (2001). Random House (though this book is set in 1975 Partition plays a dominant role in the narrative)
Хошярпур - Лахор
"Хошьярпурден Лахорға дейін" атты урду тіліндегі шығарма, Үндістанның Хошьярпур қаласынан Пәкістанның Лахор қаласына жасалған пойыз сапары негізіндегі нағыз оқиға. Оны осы пойызбен сапарлаған полиция офицері жазған.
Бұл таңғы таң емес (Жота Сах)
"Жұта сақ" – Бөлініс туралы жазылған ең көрнекті хинди әдебиетінің туындысы деп саналады. Кітап 1947 жылға дейінгі Лахор қаласының өмірін жаңғыртады, ностальгиялық көңіл күймен басталып, қаланың көшелері мен көшешіктерінде өмір сүрген адамдарды – мысалы, Бола Панде Ки Галидегі Тараны (үйленуден гөрі білімді жоғары бағалаған), Пурриді (оның идеологиясы мен принциптері жиі оның қиын жағдайына кедергі келтірген), және Асадты (қоғамдық келісім үшін сүйгенінен бас өткен) – жанды суреттейді. Олардың және басқа да есте қаларлық кейіпкерлердің өмірі, Тәуелсіздік күні қарсаңында болған қырғыннан кейін өзгереді. Осы қырғын елдің тыныш өмірін және сұлулығын жоққа шығарып, миллиондаған индустар мен мұсылмандардың қаза болуына және қалғандарын мәңгілікке үйлерін тастап кетуге мәжбүр етеді. Алғаш рет ағылшын тіліне аударылған Яшпалдың осы даулы романы – саяси тұрғыдан жүйке кернеуі жоғары, адам азабы туралы күшті әңгіме.
Әли Пур Қа Әели
"Али пур ка аили" – Мұмтаз Мұфтидің өмірбаяны, онда ол Баталадан Лахорға отбасын жүк көлігімен әкелу оқиғасын баяндайды.
Қаак аур Кхун
Хақ аур Хуон – Насим Хиджазидің 1947 жылғы бөлініс кезінде таяу континенттегі мұсылмандардың көрсеткен құрбандықтарын баяндайтын тарихи романы. Үндістанның түрлі аймақтарынан Пакистанға қашып баруға тырысқан мұсылмандардың кейбіреулері жолдарында индустар мен сикхтердің шабуылына ұшырады, олар әйелдері мен қыздарының ақшасын, зергерлік бұйымдарын тонады.
Сынған айна
Кришна Балдев Вайдтың "Сынған айна" атты хинди романы, Пәрменге дейінгі кезеңде Батыс Пенджаб ауылындағы психологиялық және әлеуметтанулық өзгерістерді, бірге тамақ ішуге қатысты тыйымдар мен қатаң қоғамдық шекараларға ерекше назар аудара отырып көрсетеді.
Жарты ауыл (Адха Гаон)
"Жарты ауыл" – Рахи Масум Резаның хинди тіліндегі романы, ол Үндістанның маргиналды мұсылмандарының Гангаули ауылындағы өмірін және "жоғары саясаттың" мәнсіздігіне қатысты ерекше көзқарасын көрсетеді.
Арыған ұрпақтар
Абдулла Хусейннің "Шаршаған Ұрпақтар" атты урду романы, басты кейіпкер Наимнің – Бірінші дүниежүзілік соғысының қатысушысының – өмірі арқылы үнді-пакистан бөлінісіне дейінгі кезеңді көрсетеді және Наим бөліністің мәнсіздігі мен бекерлігіне қарсы тұрады.
Басти
Интизар Хусейннің "Басти" романы – бұл урду тіліндегі шығарма, ол бөліністі естелік ретінде, басты кейіпкер Закирдің көзімен көрсетеді. Закир – тарихшы, ол 1971 жылы Пәкістандағы оқиғалар және Бангладеш құрылуына дейін болған жағдайлар аясында осы естелікпен санасуға тырысады.
Қара биші
Қара биші – Балачандра Ражанның романы, ол шетелде білім алған және Үндістанға оралып, Бөліністің қасіретімен бетпе-бет келетін үндістандық адамның өмірін көрсетеді.
Ганг өзенінің бұрылысы
"Ганг өзеніндегі бұрылыс" – Манохар Малгонкардың романы, онда бөлініс кезінде болған зорлық-зомбылықтың кейбір суреттері келтірілген.
Сынған бағанадағы күн сәулесі
"Сынған бағанадағы күн сәулесі" – Атия Хосейннің романы. Ол Оудх талуқдари әулетінен шыққан жас келіншек Лайланың бөлініске дейінгі жылдардағы өмірін көрсетеді.
Пинжар
Пинжар – Амрита Притамның пәнджаб тілінде жазған романы. Онда мұсылман жігітіне күйеу болған индус қызының тағдыры суреттеледі. Үндістанның бөлінісі кезінде осы қызға өз отбасына қайтып, қайта қосылу мүмкіндігі туады, бірақ ол күйеуін сүйе бастағандықтан одан бас тартады. Роман негізінде 2003 жылы фильм шығарылды, ал 2018 жылы TVOne Pakistan телеарнасында роман бойынша телесериал көрсетілді.
Бано
Бано – Разия Батттың урду тіліндегі романы. Онда бөлінбеген Пәкістанның Лудхиана қаласында (орналасқан) мұсылман отбасының және үндістанның бөлінісі кезінде айырылып қалған Хасан мен Бано есімді екі ғашықтың тарихы баяндалады. Үндістанның бөлінісінің қайғылы оқиғасы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін де жалғаса береді. Кейіннен бұл роман 2010 жылы «Хум» телеарнасында (Пәкістан) көрсетілген телесериалға ұсынылды.