Кіріспе
Канаданың Альпілік клубы (АКК) – Канаданың Альберта штатының Канмор қаласында орналасқан ұлттық кеңсесі бар әуесқойлар спорттық бірлестігі. Ол 1906 жылы құрылғаннан бері Канада альпинизмінің орталық нүктесі болып табылады. Клубты алғашқы президенті болған Артур Оливер Уилер және Манитоба еркін баспасөзінің журналисі Элизабет Паркер бірлесіп құрды. Байрон Хармон, оның 20-ғасырдың басындағы Канада Роки тауларының 6500-нан астам фотосуреті сол кездегі аймақтың ең толық көрінісін береді, клуб құрылғанда ресми фотограф болды. Клуб – Канададағы альпинизмге, тау мәдениетіне және альпинистік қызметке, сондай-ақ экологиялық мәселелерге арналған жетекші ұйым. Бұл сонымен қатар Канададағы альпинизм жарыстарын реттейтін ұйым, жергілікті, аймақтық және ұлттық шараларды санкциялайды, ұлттық құраманы құрастырып, жаттықтырады және қолдайды. АКК Канада бойынша 24 аймақтық бөлімге бөлінген, олар жергілікті мүшелерге қызмет көрсетеді, жергілікті мәселелерге және қолжетімділікке назар аударады, сонымен қатар тауға құмар адамдарды ұлттық қоғамдастықпен байланыстырады. Клуб Халықаралық спорттық альпинизм федерациясы және Халықаралық альпинизм қауымдастығы одағы (U.I.A.A.) сияқты халықаралық ұйымдарға мүшелік етеді, жыл бойы тау саяхаттарын ұйымдастырады және Канада Роки тауларында альпілік және тау шатырларының кең жүйесін ұстап тұрады. АКК бастапқыда құрылғаннан бері еріктілердің, кәсіби мамандардың және корпоративтік қолдаудың мықты негізі бар толыққанды тау ұйымына айналды. Клубтың мақсаттары – бәсекеге қабілетті альпинизм спортын, тау мәдениетін, саяхаттарды, қолжетімділікті және экологиялық жауапкершілікті насихаттау. АКК жыл сайын «Canadian Alpine Journal» журналын жариялайды, ол Канаданың альпинизм, тау шаңғысы және тауларды зерттеудегі жетістіктері туралы ақпараттарды жариялайды. АКК-нің ұлттық кеңсесі Канморда (Альберта штаты) орналасқан болса да, Клубтың негізгі қызметі – елдің 24 аймақтық бөлімдері арқылы шамамен 10 000 мүшесіне ұсынылатын еріктілер басқаратын ашық ауада демалу мүмкіндіктері. 2006 жылы Канада Посты клубтың жүз жылдығын тойлау үшін марка шығарды.
Құрылтайшылар
1857 жылы Англияда құрылған Альпілік клубтың және 1902 жылы құрылған Америка Альпинистік клубының дәстүрімен, А.О. Уилер мен Элизабет Паркер Канадалық Тынық мұхиты темір жолының қолдауымен 1906 жылы Виннипегте Канада Альпілік клубын құрды. 1860 жылы Ирландияның Килкенни округінде дүниеге келген Артур О. Уилер 1876 жылы 16 жасында отбасымен Канадаға көшіп келді. 1883 жылдан бастап ол Доминион үкіметі мен Канадалық Тынық мұхиты темір жолында Канаданың Роки тауларында жер зерттеуші болып жұмыс істеді. Бұл жұмыс оған альпинизммен айналысуға мүмкіндік берді, сонымен бірге Канаданың жабайы табиғатының болашағына қатысты экологиялық алаңдаушылықтарын арттырды. Альпинизмге құштар Эндрю Дж. Кауффман оны «ирландтық құштарлық, ирландтық сезімталдық, ирландтық әдемілік және кейбірлер қалағаннан да жиі ирландтық мінез» деп сипаттады. Уилер Ұлыбританияның Альпілік клубындағыдай әлеуметтік жағдайды арттыру емес, альпинизм мен қоршаған ортаны өзара құрметтеуге бағытталған канадалық альпинистік мекеме құруға ұмтылды. Ол Канада Альпілік клубын құру үшін қолдау іздеп көптеген хаттар жазды, олардың көпшілігі журналист Элизабет Паркердің қолына тиді. Виннипегтік Паркер белсенді ұлтшыл және экологиялық ойшыл болды. Таулардың пайдасын білген ол 1904 жылдың жазында балаларын Банфқа алып барды. Ол он сегіз ай бойы сол жерде тұрып, таулар туралы газет және журналдарға мақалалар жаза бастады. Денсаулығына қарамастан, ол альпинизм әйелдерге күштірек және сенімдірек болуға көмектеседі деп ойлады. Оның мақалаларын оқыған «Манитоба Фри Пресс» газетінің редакторы оны Уилердің хаттарымен байланыстырды. Паркер Уилердің хатына жауап ретінде мақала жазып, Альпілік клуб құруды қолдады. Алайда, ол бұл клубтің тек канадалықтарға тиесілі болуын қалап, ұлттық сананы дамытуға және Канаданың тәуелсіздігін нығайтуға ықпал етуді мақсат тұтты. Олар күштерін біріктіріп, Канада Альпілік клубын құрды.
Жасау
1906 жылы 27-28 наурызда алғашқы отырыс өтті. А.О. Уилер президент болып сайланды, ал Элизабет Паркер бірінші хатшы болып тағайындалды. Қатысу деңгейі әртүрлі бірнеше мүшелік санаты құрылды: Құрметті мүшелер (альпинизм саласында еңбегімен көзге түскендер), белсенді мүшелер (кем дегенде 10 000 фут биіктікте шыңға көтерілгендер). Альпілік клубтың алғашқы ресми лагері 1906 жылдың шілде айында өтті. Канадалық Тынық мұхиты темір жолының көмегімен лагерьге қатысушылар 8 шілдеде Йохо ұлттық паркіндегі Филдке жетті. Лагерьдің бас альпинисі Моррисон Бриджленд болды. Альпілік клубқа Швейцариядан келген кәсіби тау гидтері Эдуард және Готфрид Фейздер көмектесті. Доминион үкіметі, «патриотизм рухын» құрметтеу ниетімен, лагерьге демеушілік жасады, сондай-ақ Альберта үкіметі, Канадалық Тынық мұхиты темір жолы және Солтүстік-Батыс атты полициясы да қолдау көрсетті. Әрбір мүше күніне бір доллар төледі: 100 қатысушысы бар лагерь сәтті өткен деп есептелді. Моррисон Бриджленд 3066 метр биіктіктегі Вице-президент шыңына ресми өрмелеуді ұйымдастырды, нәтижесінде 44 мүше бітіріп, Канаданың Альпілік клубының белсенді мүшесі атанды.
Ұйым
Канаданың Альпілік клубы (106704182rr0001) 1972 жылдың 29 мамырынан бері Канадалық кіріс агенттігінде Канаданың әуесқой спорттық қауымдастығы (RCAAA) ретінде тіркелгендіктен, ресми қайырымдалық түсімдерін бере алады және тіркелген қайырымдылық ұйымдарынан сыйлықтар алуға құқылы.
Жарыс
1980 жылдардың ортасында жасанды беттерде спорттық альпинизм жарыстарының пайда болуынан бері Канаданың Альпілік клубы (алғашқыда UIAA арқылы, ал 2007 жылдан бастап IFSC арқылы) ұлттық жарыстарды және халықаралық команданы санкциялап келеді. Канаданың алғашқы ұлттық чемпионаты 1988 жылы Банф орталығындағы театрда өтті. Толығымен ACC құрамындағы Climbing Escalade Canada (CEC) комитеті Канададағы және шетелдегі канадалықтардың бұл спортты реттеу және дамыту үшін жауапты. CEC провинциялық спорт ұйымдарын біріктіру арқылы (қазіргі уақытта Новая Шотландия, Квебек, Онтарио, Альберта және Британдық Колумбия провинцияларында құрылған) Канаданың бәсекелестік альпинизм бойынша ұлттық спорт федерациясы ретінде танылуға ұмтылады. Канадалық спортшылар қорғасын және боулдеринг түрінде халықаралық аренада жетістіктерге жеткен, олардың ішінде Велдон әпкелері және соңғы кезде Шон Макколл бар. Канаданың Альпілік клубы мұзға қарумен көтерілуді (UIAA арқылы) және тау шаңғысы спортын (Халықаралық тау шаңғысы федерациясы арқылы) да реттейді.
Клубтың қызметі
Клубтың негізгі қызметтері – лагерьлер мен тау шатырлары жүйесі. Клуб 24 өңірлік клубтық бөлімдерін пайдалана отырып, қазіргі уақытта 37 шатырды пайдаланады, бұл континенттегі ең кең ауқымды жартастық жайлау жүйесі болып табылады. Клубтың алғашқы жылдық Жалпы Тау-кен Лагері 1906 жылдың шілде айында Йохо Ұлттық паркінде өткізілді, мақсаты – канадалықтарды тау саяхаты туралы біліммен қаруландыру және олардың тау мұрасына ұлттық мақтаныш сезімін сіңіру. Лагерьлер бастапқыда орта тап канадалықтарын альпинизммен таныстырудың қарапайым жолы ретінде басталды. Федералды және Альберта провинциялық үкіметтерінен алынған қаржылық көмекпен 100-ден астам мүше Йохо өткеліне қарай бет алды, онда CPR және еріктілердің көмегімен уақытша шатырлар қатары орнатылды. Экспедицияның сәтті аяқталуынан кейін, Клуб мүшелері үшін жазғы лагерьлерді жыл сайын өткізу дәстүрге айналды. Жазғы лагерьлер жылдар бойына ерекше танымал болды. Көптеген адамдар оны жылдық тойлау ретінде қабылдаса, кейбір лагерьлердің ерекше тарихи маңызы бар, мысалы, 1920 жылғы лагерь Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралған мүшелер үшін «үйге оралу» лагері деп есептелді. Лагерьлер бастапқыда тек бірнеше шатыр мен ас-дайындау құралдарымен ғана басталған болса, қазір кейде олар мүшелеріне көлік тікұшақтары, пропанмен тамақ пісіру және ыстық су шашу мүмкіндіктерін ұсынады. Лагерьлердің стилі жылдар бойы өзгергенімен, мақсаты өзгерген жоқ: альпинистік дағдыларды жетілдіру және мүшелерінің мүмкіндіктерін күрделірек және қиынрақ тау шаруалары арқылы сынау. ACC ұлттық кеңсесі Канморда (Альберта штаты) орналасқанмен, Клубтың негізгі қызметі – бүкіл елдегі 24 өңірлік бөлімдер арқылы мүшелеріне ұсынылатын, еріктілер жетекшілік ететін альпинистік мүмкіндіктер. ACC жылдық қысқы және жазғы бағдарламалар кестесін ұсынады, оған басшылықты оқыту, техникалық альпинистік нұсқаулар және халықаралық экспедициялар кіреді (мысалы, 1997 жылы Клубтың Саскачеван бөлімі Непалдағы 8201 метрлік Чо Ою шыңына сәтті сапар жасады, ал соңғы кезде Клуб 2012 жылдың қаңтар айында Чилидің қарлы шыңдарына сапар ұсынды). Клуб ұсынатын әртүрлі іс-шаралар альпинизмнің өзі сияқты алуан түрлі: қысқы немесе жазғы бағындыруларды үйренуге, жартастық шаңғы тебу дағдыларын жетілдіруге немесе мұзға қарумен көтерілу техникасын жаңартуға болады. Сондай-ақ, Клуб арқылы әртүрлі сертификаттар бойынша аккредиттеу алуға болады. Ұйымдастырылған оқиғалар барлық деңгейдегі және жастағы адамдарға арналған. Іс-шараларға қатысу үшін негізгі талап – Клуб мүшесі болу. Бұл саяхаттарды ұйымдастыратын еріктілердің тобының өзі де Клуб мүшелері. Сонымен қатар, Клуб өзінің веб-сайты, басылымдары және бағдарламалары арқылы канадалық тау мәдениетінің орталық нүктесі болып табылады. Мысалы, ол жылдық Банф Тау Фильмдері және Кітап Фестивалінің үлкен қолдаушысы.
Клуб мұрасы
Алпыс клубтың тарихы 100 жылдан астам уақыт бұрын Виннипегте басталғаннан бері, қазіргі уақытқа дейін сәл өзгерді. Клубтың негізін қалаушылары күткендей, ACC Канада аумағын қалыптастыруда және канадалық ұлттық сананы дамытуда маңызды рөл атқарды. А.О. Уилер 1953 жылы жазғандай, "Клуб тұрақты және 47 жылдық өмірінде біздің тауларымызды ашу және Парктерге, сондай-ақ Канадаға кіріс әкелуде, клуб ретінде де, оның канадалық, британдық және американдық жеке мүшелерінің зерттеулері арқылы да, ешбір мекемеден гөрі артық жұмыс істеді". Дейін, клуб Канаданың ұлттық парктері жүйесінің дамуында маңызды рөл атқарды, әсіресе оның ұзақ тарихы мен берік құндылықтарының арқасында, мүшелеріне сақтау мен пайдалану арасында тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік берді. Автор Пёрл Энн Райхвайн елу жылдан кейін де осы ойды атап көрсетеді: "Шарттарын жасағаннан бері шамамен 90 жыл өткеніне қарамастан, ACC Canadian Alpine Journal журналының жыл сайын жарық көруі арқылы ерекше сабақтастықты сақтап келеді. Қарапайым таушылар клубынан асып түсетін кең ауқымды мақсаттармен құрылған ACC, жылдам және ұзақ өмір сүрген ұлттық ұйым болып қала берді".
"Канадалық альпілік журнал"
АХК жыл сайын "Канададағы ең көне және ең құрметті басылым" деп танылатын "Канадалық Альпілік Журналды" жариялайды. "Канадалық Альпілік Журнал" АХК-нің алғашқы бас жиналысынан бір жыл өткен соң құрылды және соңғы ғасырда 90-нан астам рет жарық көрді. АХК сайтында айтылғандай, журнал оқырмандарға "канадтардың тау мәдениетіне, тарихына, спортына және ғылымына қатысты көзқарастарын көрсететін мақалалар мен суреттерді" ұсынады. Журнал жыл сайын шығады, маршруттардың сипаттамаларын, оқиғалардың тізімін, тау фотосуреттерін, географиялық және табиғаттанулық байқауларды, өлеңдерді, әндерді, карикатураларды және клуб мүшелерін еске алатын некрологтарды жинақтайды. Журналмен қатар, клуб жылына үш рет – көктем, жаз және қыс маусымдарына арналған "Газета" атты ақпараттық бюллетеньді де жариялайды. 2006 жылы АХК-нің құрылғанына 100 жыл толуына орай, арнайы "Жүзжылдық Газета" басылып шықты. Салтанатты шараның ашылу сөзінде 2006 жылы клуб президенті болған Майк Мортимер: "Жүзжылдық мерейтой бізге болашаққа қарауға мүмкіндік берді – біз қайдан келгенімізді білеміз, бірақ алда не күтіп тұр? Әрине, біз келесі ғасырды жоспарлай алмаймыз, бірақ, мүмкін, біздің негізін қалаушы мүшелеріміз белгілеген бағыттарды қарастырып, Виннипегте салынған және өткен ғасырда бізге жақсы қызмет еткен іргетастар келесі ғасырда да тиімді болатынын анықтай аламыз" деді. Клубтың іс-шараларында және жазғы лагерьдерде әйелдердің ерлермен бірдей қатысуы көрінді, бұл шаралар әйелдерді толық құқықты мүшелер ретінде ілгерілету үшін жиі пайдаланылды. АХК-да әйелдердің ерлермен тең қабілетті екені мойндалды. Оларға қолдау көрсетілді және көмек берілді, ал клубтың алғашқы лагерінен кейін әйелдер үшін киім талаптары ерлермен бірдей болады деп шешілді (бұл 20 ғасырдың басындағы қоғам үшін ерекше жағдай еді). Дегенмен, бұл ресми теңдікке кейде күмән туды. Шындығында, Артур Уилердің әйелдердің АХК-ға қосқан үлесін жариялауға жасаған тырысы әйелдерді ерекше топ ретінде бөліп көрсетуге әкелді. Альпинизмнің негізгі дағдыларын орындау қабілеті үшін әйелдерді мақтау, ал ерлердің осыған қабілеттілігі сөз болған жоқ, әйел мүшелерге деген қамқорлыққа ұласты. Мысалы, 1923 жылға дейін АХК мүшелерінен ерікті жетекшілердің арасында ешбір әйел болған жоқ. Дегенмен, АХК әйелдер альпинизмінің дамуына маңызды үлес қосты, соның ішінде американдық және канадалық әйелдер Филис Мундей сияқты белгілі альпинистерге айналды.
Халықаралық
Канада Альпілік клубының тұрақты миссиясы – "альпілік тәжірибелерді, білім мен мәдениетті дамыту, жауапты қол жеткізуді насихаттау және альпілік басшылық пен дағдылардағы үздіктікті қолдау". Ұлттық ұйымға мүшелік шамамен 10 000 адамды құрайды, сондай-ақ Клуб Канаданы Халықаралық Альпинизм қауымдастықтары одағы (UIAA) – халықаралық "альпинизм ұйымдарының ұйымы" мүшесі ретінде көрсетеді. Осы арқылы ACC "Канаданың тау мәдениетін және өз күшімен альпілікке қатысты іс-әрекеттерді сақтау, дамыту және насихаттау" деген өзінің мақсатына жету үшін жұмыс істейді.
Үйлер
Канаданың Альпілік клубы мүшелері мен мүшелері жоқ альпинистерге арналған, негізінен Канаданың Роки тауларында орналасқан, кең ауқымды альпинисттік клуб үйлері жүйесін пайдаланады, қарапайым жайғасу ұсынады (бірақ осы үйлердің көпшілігіне тек тәжірибелі таушылар ғана жете алады). Бұл үйлер табиғатқа тез қол жеткізуге мүмкіндік береді, ал кейбір нысандар мен олардың айналасына қысқаша қарап Канададағы таулы демалыс ресурстарын қарастыруға болады. Мысалы: 1922 жылы салынған (2022 жылы бұзылған) Аббот Пасс үйі Альберта мен Британдық Колумбия шекарасында (51.36406, 116.290204), Виктория және Лефрой тауларының арасында 2925 метр биіктікте орналасқан. А. О. Уилер (51.263512, 117.489953) және Асулкан (51.211601, 117.463174) үйлері Британдық Колумбиядағы Глейшер ұлттық паркінде орналасқан және жыл бойы саяхатшылар мен шаңғышылар үшін танымал орындар. Балфур (51.591562, 116.454921) және Боу (51.634825, 116.489611) – Континенттік бөліністің жанындағы Вапта мұзды алабындағы төрт АСК үйінің екеуі, олардан су Тынық, Арктика және Атлант мұхиттарына ағып түседі. Селькирк тауларындағы Fairy Meadow үйі (51.763257, 117.876534) танымал тау шаңғысы трассасына қол жеткізуді қамтамасыз етеді, сондықтан брондау үшін лотерея жүйесі қолданылады. Бугабу провинциялық паркінің гранитті биіктіктері арасында орналасқан Конрад Каин үйі (50.738338, 116.763324) австриялық тау гидінің құрметіне аталған, ол Робсонға (3954 м), Роки тауларының ең биік нүктесіне және басқа да көптеген Канада тауларына алғашқы болып шыққан. Литтл және Боулин таулары арасында салынған Нил Колган үйі (2957 м) Канададағы ең биік тұрақты құрылым болып табылады. Осы үйлердің көпшілігін алдын ала брондау қажет. Клуб мүшелері жалпы жұртшылықтан бұрын үйлерді брондауға құқылы.
Abbot Pass Hut, built in 1922 (dismantled in 2022) sat at 2,925m on the Alberta British Columbia border (51.36406, 116.290204) between Mount Victoria and Mount Lefroy. A. O. Wheeler (51.263512, 117.489953) and Asulkan (51.211601, 117.463174) huts are in Glacier National Park, British Columbia and are popular year round destinations for hikers and skiers. Balfour (51.591562, 116.454921) and Bow (51.634825, 116.489611) are two of four ACC huts on the Wapta Icefield near the Continental Divide, from there water flows to the Pacific, Arctic and Atlantic oceans. Fairy Meadow Hut (51.763257, 117.876534) in the Selkirk Mountains provides access to such popular backcountry skiing that a lottery system must be used to make a reservation there. Conrad Kain hut (50.738338, 116.763324), among the granite spires of Bugaboo Provincial Park, is named after an Austrian mountain guide who was the first to climb many Canadian mountains including Robson (3,954m), the highest point in the Rockies. Neil Colgan Hut built between Mount Little and Mount Bowlin is the highest permanent structure in Canada, sitting at 2,957m. Most of these huts require advance reservation. Members may reserve huts earlier than the general public.
Канмор клуб үйі мен Босвелл қорабы
Канморда орналасқан Канада Альпілік клубының клуб үйі сонымен қатар тұруға жай. Hosteling International ұйымымен байланысты клуб үйі Кенмор қаласының ортасынан солтүстік-шығысқа қарай 4,5 шақырым қашықтықта орналасқан. Жардың күнге бұрылған солтүстік беткейінде орналасқандықтан, Боу өзенінің аңғарына көрініс ашылады. Келушілер жаяу серуендеуге, велосипед тебуге, тауға өрмелеуге және тағы да басқа көптеген сыртқы іс-шаралармен айналысады. Клуб мүшелері де, мүше еместер де осы жатақханада тұра алады. Басты ғимарат (Клуб үйі) ас үймен, кең қонақ бөлмесімен, мәжіліс залымен, теледидар/ойын бөлмесімен, кір жууға арналған бөлмемен, Wi-Fi, екі террасамен және барбекюмен жабдықталған. Белл Кэбины – Клуб үйінің кіші нұсқасы. Босвеллде жеке бөлмелер бар.