Кіріспе
Сұлтан – АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Снохомиш округіне қарасты қала. Ол Эверетт қаласынан шамамен 23 миль (37 км) шығысқа қарай, Скайкомиш және Сұлтан өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, Сұлтан өзені – бұл өзеннің шағын саласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 5 146 адам тұрады. Қала 1880 жылы Скайкомиш ауылының орнында негізделген және бастапқыда шағын алтын асығысы кезінде қоныстанған. Сұлтан 1889 жылы, Ұлы Солтүстік темір жолы келгенге дейін, кен өндіру және ағаш өңдеу өнеркәсібінің орталығы болды. Қала 1905 жылдың 28 маусымында 700 адам тұрғанда ресми түрде құрылды. Ұлы депрессия кезінде қала Азаматтық консервациялық корпус лагеріне үй болды және соғыстан кейінгі жылдары бірнеше қоғамдық жақсартулар жүргізілді. Содан бері Сұлтан Пуджет-Саунд аймағындағы ірі жұмыс орындарына жақын маңдағы тұрғын елді мекеніне айналды. Қалада бірнеше қоғамдық саябақтар, тарихи мұражай бар және Каскад тауларындағы табиғат аясында демалысқа арналған аймақтарға жақын орналасқан. Қала АҚШ 2-ші бағыты арқылы жақын маңдағы қалалармен байланысады.
Тарих
Сұлтан және Скайкомиш өзендерінің маңындағы аймақты американдық қоныс аударушылар келгенге дейін Скайкомиш тайпасы, Снохомиш халқының бір тармағы мекендеген. Скайкомиш тайпасының tw'tsɬitɬd деп аталатын тұрақты ауылы және stək'talidubc деп аталатын жақын жердегі балық аулау ошағы болған. 1880 жылы Джон Найлор және оның әйелі Сұлтан өзенінде алтынның бай кені табылғаннан кейін, өзеннің құйылыс жағалауындағы жерді өздеріне қаратып алды. Аймаққа алғаш келгендердің арасында қытайлық алтын іздеушілер де болды. Олар кейіннен жерге қоныстанды, бірақ 1885 жылы жер аударылды. Найлор кеншілер мен ағаш кесушілерге қызмет көрсету үшін шағын дүкен мен қонақ үй салды, содан кейін 1885 жылы қонысқа пошта кеңсесі ашылғаннан кейін алғашқы пошта бастығы болды. Қала мен өзенге Скайкомиш тайпасының сол кездегі басшысы Цэуль-тудтың (сонымен қатар Тэуль-дан деп те аталған) атынан "Сұлтан" деп ат қойылды. Найлорлар 1889 жылы жерлерін Уильям Б. Стивенске сатты, ол сол қазанда Сұлтан қаласының алғашқы жоспарын жасады. Ұлы Солтүстік темір жолы 1891 жылы Сұлтан қаласында теміржол жұмысшыларына қажетті жабдықтарды сақтау үшін қойма салды, бұл қаланың ерте дамуына көмектесті. Сұлтан 1891 жылы алғашқы ағаш кесетін тісті ара зауытын, ал 1895 жылы шифер тісті ара зауытын ашты, жергілікті экономика тау-кен өндірісінен ағаш өңдеуге көшті. Сұлтан 1905 жылдың 28 маусымында ресми түрде қала болып құрылды. 1912 жылы қалада қоғамдық кітапхана, электр қуаты, тас төселген көшелер болды және қалалық сумен жабдықтау үшін гидроэлектр станциясы салу жоспары қарастырылды. Скайкомиш өзені арқылы өтетін көпір 1908 жылы оң жағалаудағы жаңа шаруашылықтарға қосылу үшін салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық төмендеу Скайкомиш аңғарында халық санының азаюына әкелді, нәтижесінде Сұлтан тұрғындары 1920 жылдың маусым айында қаланың аумағын кішірейтилгенін мақұлдады. Аймақ Ұлы депрессия кезінде экономикалық қиындықтарды бастан кешірді және негізінен өрт сөндіру және орманды басқарумен айналысқан Азаматтық консервациялық корпус лагеріне ие болды. Жұмыс істеу басқармасы да қалада бірнеше жобаны аяқтады, соның ішінде 1929 және 1939 жылдары орта мектепті және оның спорт залын кеңейтті. 1940 жылдары бірнеше ірі өрттер болды, оның ішінде 1945 жылдың қазанында Бас көшедегі ғимараттардың бір блогы қирады, ал 1947 жылы Сұлтан одақтық орта мектебі толығымен өртенді. Сұлтан тұрғындары 1950-1960 жылдары азаматтық жақсарту бағдарламасына қатысты, нәтижесінде бірнеше маңызды нысандар жаңартылды немесе жаңалары салынды, көбінесе мемлекеттік үкіметтен көмек алып. 1954 жылы жаңа қалалық әкімдік ашылды, 1957 жылы бастауыш мектеп кеңейтілді, ал 1958 жылы ұшақтар мен тікұшақтар үшін жаңа қону алаңы салынды. 1958 жылы қала оңтүстік-шығысқа қарай ауылдық жерлерді қосып алды, ол кейіннен тұрғын үйлер салу үшін пайдаланылды. Скайкомиш өзеніндегі көпір де 1961 жылы жаңа көпірмен ауыстырылды. Снохомиш округінің коммуналдық қызметтер басқармасы (PUD) 1965 жылдан бастап Сұлтан өзенінде Кулмбек бөгетін салып, Спада көлінің су қоймасын құрды және Эверетт қаласын және округтің көп бөлігін электр қуатымен және ауыз сумен қамтамасыз етті. Sky River Rock Festival және Lighter Than Air Fair, АҚШ-тағы алғашқы ашық аспандағы музыка фестивальдерінің бірі, 1968 жылдың 30 тамызынан бастап Сұлтанның оңтүстігіндегі бүлдірген жеміс фермасында өтті. KRAB радиостанциясы мен Helix газеті ұйымдастырған үш күндік фестивальге шамамен 20 000 хиппи келді, олардың 13 000-ы билет алған, және ол Вудсток сияқты кейінгі фестивальдердің алға басушысы деп есептелді. Фестивальде Сантана, Grateful Dead, Country Joe McDonald, Muddy Waters, Buffy St. Marie және Джон Фахи сияқты музыкалық топтар өнер көрсетті. Сұлтан қалалық әкімдігі келесі жылы фестивальді қайта өткізуге рұқсат бермеді, себебі көлік және логистикалық мәселелер туындады, соның ішінде ауыз судың жетіспеушілігі болды. 1990 және 2000 жылдардың басында бірнеше қала маңындағы тұрғын үйлер салынды, бұл халықтың өсуіне және аймақтың ауылдық және шағын қалалық сипатына байланысты саяси шиеленіске әкелді. Ардагерлер істері департаменті Сұлтан аймағын жаңа ұлттық әскери зират үшін қарастырды, бірақ ақырында Кент маңындағы жерді таңдады. Сұлтан 2005 жылы өзінің 100 жылдығын бірнеше фестивальдермен және жаңа келушілер орталығының ашылуымен атап өтті. Халық санының өсуіне қарамастан, қаланың дәстүрлі бизнесі Сұлтаннан кетіп, жергілікті жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің төмендеуіне әкелді. Қалалық даму мәселелерін және қалалық бюджеттің тапшылығын шешу үшін 2007 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Монро қалалық кеңесінің мүшесі екі қаланы біріктіруді ұсынды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Сұлтан қалалық әкімдігі орнына полиция және кітапхана қызметтерін округтік агенттіктерге аутсорсингтеуді бастады және басқа реформалар жүргізді. Қалалық әкімдік жаңа өнеркәсіптерді тартуға бағытталған жобаларды қолдады, соның ішінде жер участақтарын ұсыну және ашық ауада демалыс компанияларын тарту үшін жаңа саябақтар мен оқ ату полигонын ашу.
География
Сұлтан қаласы Скайкомиш өзенінің бойында, Сұлтан және Уоллес өзендерінің қосылған жерінде, Снохомиш округінің оңтүстік-орталық бөлігінде, округ орталығы Эверетттен шамамен 23 миль (37 км) шығысқа қарай орналасқан. АҚШ-тың 2-бағдарламалық жолы және BNSF теміржолының Көрікті тармағы қаланы батыстан шығысқа қарай кесіп өтеді, оны Эверетт, Монро, Голд Бар және Стивенс асуымен байланыстырады. Сұлтан қаласының шекарасы әдетте оңтүстік жағынан Скайкомиш өзенімен, батыс жағынан Сұлтан өзенімен және Ескі Оуэнс жолымен, ал солтүстік және шығыс жағынан бірнеше округтік жолдармен белгіленеді. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 8 шаршы километрді құрайды. Қала Скайкомиш аңғарында орналасқан, оның солтүстік және оңтүстік жағын Каскад тауларының етегі қоршап тұрады. Солтүстік және шығыс көкжиегінде тау тізбегінің бірнеше көрнекті шыңдарын көруге болады, олардың ішінде Пилчук тауы, Индекс тауы, Персис тауы және Стикни тауы бар. Қала әкімдігі тұрғындарды алдағы су тасқыны немесе басқа да төтенше жағдай туралы ескерту үшін үш дабыл орнатты.
Экономика
2015 жылы Сұлтан қаласының жұмысқа қабілетті халқы 3 709 адамды құрады, ал жұмыссыздық деңгейі 10,4 пайызды көрсетті – бұл округтың 3,1 пайыздық орташа көрсеткішіндегіден әлдеқайда жоғары. Сұлтан тұрғындарының ең көп жұмыс табатын салалары: бөлшек сауда (20,9%), одан кейін білім беру және денсаулық сақтау (15,3%), өндіріс (11,9%) және құрылыс (7,0%). Қала жұмысшыларының жұмысқа барудың орташа уақыты шамамен 38,8 минутты құрайды; жолаушылардың 80 пайызы жеке көлікпен, 9,4 пайызы бірлесіп, ал 3,6 пайызы қоғамдық көлікпен барады. Қаланың ең ірі жұмыс берушісі – 254 жұмыс орнын ұсынатын Сұлтан мектеп округі.
Демография
Султан – Снохомиш округінің ең кішкентай қалаларының бірі, 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 5 146 адамды құрайды. 1960 жылдардың соңында қала маңындағы құрылыс дамуы басталғаннан бері қала халқы айтарлықтай өсті, 2000 жылға қарай 3 300-ден асып түсті. Қала әкімдігі халық санының одан әрі өсуіне байланысты түрлі дайындықтар жасады, оның ішінде өзінің жүйесін толықтыру мақсатында Spada көлінен сумен жабдықтауға жаңа қосылыстар салды. 2035 жылға қарай қала мен оны қоршаған қалалық даму аймағында 8 369 адам тұруы күтілуде.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 4651 адам, 1607 шаруашылық және 1142 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 1752 тұрғынжай, орташа тығыздық – . Халық құрамы: 86,2% ақ нәсілді, 0,2% афроамерикандық, 1,0% американдық индейлер, 1,6% азиялық, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан, 7,1% басқа нәсілдер және 3,7% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 12,2% құрады. 1607 шаруашылықтың 44,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 52,5%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 12,3%-ында күйеуі жоқ жалғыз әйел, 6,3%-ында күйеуі жоқ жалғыз ер адам және 28,9%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 21,0%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 6,1%-ында 65 жастан асқан жалғыз адам тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,89 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,36 адам. 1211 шаруашылықтың 42,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 54,2%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 11,2%-ында күйеуі жоқ жалғыз әйел және 29,1%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 23,5%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 8,6%-ында 65 жастан асқан жалғыз адам тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,76 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,25 адам. Қалалық кеңес айына екі рет қалалық әкімшілікте жиналады және төрт жылдық мерзімге партиялық емес сайлауда сайланатын жеті мүшеден тұрады. Мэр лауазымы да төрт жылдық және қазіргі уақытта 2019 жылы сайланған бұрынғы қалалық кеңес мүшесі Рассел Вита атқарады. Қаланың орталығындағы Султан қаласында орналасқан қалалық әкімшілік Sno Isle кітапханалары жүргізетін қоғамдық кітапханамен бірлесіп пайдаланылады. 2003 жылы сайлаушылар кеңес-басқарушы үкіметке өтуге қарсы дауыс берді. Қалалық үкіметте 15 штаттан тыс қызметкер жұмыс істейді және 2016 жылы бюджеттік шығын 11,1 миллион долларды құрады. Қала қоғамдық санитария, су және кәріз жүйелері, жоспарлау және саябақтар сияқты әртүрлі бөлімдер мен қызметтерді қаржыландырады. Жергілікті полиция бөлімі 2008 жылы таратылды және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Снохомиш округі шериф кеңсесінің қызметтеріне ауыстырылды. Сұлтан қаласының қоғамдық кітапханасы 1927 жылы Әйелдер клубы құрған, бірақ кейін қала басқаруына берілді. Қазіргі уақытта Sno Isle кітапханалары жүйесі басқарады және қала орталығындағы қалалық ғимаратта орналасқан. Кітапхана бұрын қалалық үкіметпен басқарылды, бірақ 2008 жылдың наурыз айында бюджет тапшылығына байланысты жабылу қаупінен кейін Sno Isle жүйесіне қосылды. Федералдық деңгейде Султан Снохомиш, Кинг және Пирс округтерінің шығыс бөліктерін, сондай-ақ Челан және Киттитас округтерінің барлық аумағын қамтитын 8-ші округтің бөлігі болып табылады. 2022 жылға дейін ол 1-ші округтің бөлігі болды, содан кейін 8-ші округ Снохомиш округіне кеңейтілді. Штат деңгейінде қала Каскад тауларын кесіп өтетін 12-ші заңнамалық округтің бөлігі болып табылады және Скайкомиш, Челан округінің барлық аумағы және Шығыс Веначиді қамтиды. Монро бұрын 39-шы заңнамалық округтің бөлігі болған, ол 2022 жылы аудандарды қайта бөлу аясында Крос-Маунтин округіне ауыстырылды. Қала Снохомиш округі кеңесінің 5-ші округіне кіреді, ол Скайкомиш аңғары, Снохомиш және Стивенс көлін қамтиды.
Өнер және іс-шаралар
Қалада шілде айында жыл сайынғы үш күндік көше жәрмеңкесі өтеді, ол 1983 жылы құрылған және 20 000 келушіні тартатын "Сұлтан Шиндиг" деп аталады. Онда көңіл көтеруге арналған аттракциондар, көше сатушылары, тікелей музыка, ойындар, шеру және автомобиль көрмесі бар. Мереке сонымен қатар Скайкомиш аңғарының тарихын құрметтейді, бірнеше ағаш кесу сайыстарын өткізеді, оның ішінде балта тастау, отын шабу, жылдамдықпен ағашқа шығу және ағаштан мүсін жасау. 2018 жылғы фестивальде "Timber Monster Brewing" компаниясы үшін арнайы шығарылған тәтті сыра – "Shindig Shandy" алғаш рет таныстырылды. Тағы бір мереке қыркүйек айының соңында Сұлтан өзеніне шағылысуға келген лосось балығының оралуын атап өту үшін ұйымдастырылады.
Саябақтар мен демалыс
Сұлтанның төрт қалалық паркі бар, олардың барлығы орталыққа жақын орналасқан, сондай-ақ бірнеше спорттық және демалыс нысандары бар. Қаланың ең үлкен саябағы – Оспри паркі, ол Сұлтан өзенінің шығыс жағалауында орналасқан және жыл сайын шабақ көтерілетін орын. Саябақта сондай-ақ пикникке арналған үстелдер, спорт алаңдары, баскетбол алаңдары және иттерге арналған парк бар. АҚШ 2-ші тас жолындағы Саяхатшылар паркінде жергілікті ағаш өңдеу компаниясы 1976 жылы қала әкімдігіне сыйға тартқан 1000 жылдық Дуглас шыршасының кесілген бөлігі қойылған. Сұлтан 2008 жылы скейтпарк ашты.
Білім
Сұлтан ауданындағы мемлекеттік мектептерді Сұлтан мектеп округі басқарады, ол сондай-ақ жақын орналасқан Голд Бар және Индекс қалаларының солтүстігіндегі және батысындағы басқа да ауылдық аймақтарды қамтиды. 2016 жылы мектеп округінде шамамен 1992 оқушы білім алды, ал жалпы мұғалімдер саны 104 болды. Округте бір жоғары мектеп, бір орта мектеп және екі бастауыш мектеп бар (олардың біреуі Сұлтан қаласына қызмет көрсетеді). Қазіргі жоғары мектеп 1951 жылы бұрынғы, төрт жыл бұрын қираған ғимараттың орнына салынды. Sky Valley тарихи қоғамы Сұлтан қаласының орталық пошта ғимаратында шағын жергілікті мұражайды ұстап тұр.
Көлік
Сұлтан АҚШ-тың 2-жолы (US 2) арқылы жақын маңдағы елді мекендермен байланысты, ол Стивенс асуы арқылы Эвереттен Шығыс Вашингтонға дейін Скайкомиш және Снохомиш өзендері бойымен шығыстан батысқа қарай өтеді. Автожолдағы ең жақын қалалар – батысқа қарай 5 миль (8 км) қашықтықтағы Монро және шығысқа қарай Голд-Бар. Автожол күніне шамамен 18 000 көліктің өтуін қамтамасыз етеді, жаз айларында және шаңғы маусымында көлік қозғалысы артады. Жол апаттарының жоғары деңгейіне байланысты, оның ішінде 2000-шы жылдардың басында округте 2600-нан астам, ал 1999 жылдан 2000 жылға дейін Сұлтан қаласының шегінде 100-ге жуық жол апаты тіркелгендіктен, бұл тас жол штаттағы ең қауіпті жолдардың бірі саналады. Сұлтанға жақын US 2 автожолының бөлімдері қауіпсіздікті арттыру мақсатында қайта жаңартылды, оған айналма жолдар, дөңгелек жолақты, ескерту белгілері және қосымша полиция күштері енгізілді. 2023 жылы қала әкімдігі Сұлтан арқылы өтетін автожолды төрт жолаққа дейін кеңейту және қосымша айналма жолдар салу жоспарын мақұлдады. BNSF теміржолының Scenic Subdivision тарамдары да US 2 автожолы бойымен өтеді, Эвереттті Шығыс Вашингтонмен байланыстырады және Amtrak-тың Empire Builder пойзын тасымалдайды. US 2 бойымен жол жүргішілік қызметін Community Transit жүзеге асырады, ол Эверетт станциясынан Снохомиш, Монро, Сұлтан және Голд-Барға қатынайтын екі бағыттан тұрады. Қалада сонымен қатар шағын тұрақ және Community Transit қызмет көрсететін автотұрақ алаңы бар. Сұлтанға жақын орналасқан Sky Harbor әуежайы шағын ұшақтарға арналған және бір ғана тас төселмеген ұшу-қону жолағына ие.
Коммуналдық қызметтер
Сұлтан тұрғындары мен кәсіпорындары үшін электр қуатын Снохомиш округінің барлық тұрғындарына қызмет көрсететін, тұтынушыларға тиесілі қоғамдық коммуналдық қызмет (PUD) қамтамасыз етеді. PUD Сұлтанның солтүстігіндегі Кулмбек бөгетін пайдаланады, ол аймаққа электр энергиясын өндіреді және Снохомиш округінің сумен қамтамасыз етілуінің 80 пайызын құрайды. Сұлтан қаласының әкімдігі тұрғындар мен кәсіпорындарға су және су тазарту қызметтерін Сұлтанның солтүстігінде орналасқан, қалаға тиесілі жеке су қоймасы арқылы жеткізеді. Ағынды сулар мен жаңбыр сулары Скайкомиш өзеніне құятын тазарту станциясында тазартылады. Қатты тұрмыстық қалдықтарды қалалық әкімдік жинайды, ал қайта өңдеу және бақша қалдықтарын жинау "Альлиед Уэст" компаниясымен шарттық негізде жүзеге асырылады.
Денсаулық сақтау
Сұлтан қаласына ең жақын аурухана – Монро қаласындағы Valley General Hospital, ол EvergreenHealth жүйесінің құрамына кіреді. EvergreenHealth Сұлтан қаласындағы екі медициналық клиниканың бірін де басқарады, бұл клиника 2003 жылдан 2015 жылға дейін дербес түрде жұмыс істеген. Екінші клиника, Cascade Health Clinic, тәуелсіз қызметін жалғастыруда.