Кіріспе

Американдық тарихшы және философ (1969), 1692 жылғы Салем сиқыршылық сот процесінің куәсі.

Өмірбаян

"Таошыдан – имансызға" атты автобиографиялық эссесінде Карьер өзінің шайқассыз методист шіркеуінде тәрбиеленгенін, ерте жасында даосизмге өткенін, АҚШ Жағалау күзетінде қызмет еткен кезде христиан фундаменталистерімен бетпе-бет келгенін, дін, христиандық және батыс философиясын терең зерттегенін, нәтижесінде натурализмді қабылдағанын айтады. 1995 жылдан 2015 жылға дейін ол Дженнифер Робин Карриермен үйленген. Ажырасқандарын хабарлағаннан кейін, Карьер полиамор екенін және әйеліне басқа біреумен қарым-қатынаста екенін айтқаннан кейін, некелерінің соңғы екі жылы ашық қарым-қатынасқа негізделгенін мәлімдеді. 2008 жылы Карьер Колумбия университетінен ежелгі тарих бойынша докторлық диссертациясын қорғады, онда ол ежелгі ғылым тарихын зерттеді. Оның диссертациясы "Ерте Рим империясында (б.з.д. 100 – б.з. 313) табиғат зерттеушісіне қатысты көзқарастар" деп аталады. Ол тарих және философия тақырыбында бірнеше мақалалар мен кітаптардағы тарауларды жариялады. Бірнеше жыл бойы Карьер "The Secular Web" сайтының редакторы және маңызды үлес қосушысы болды, онда ол атеизм және метафизикалық натурализм туралы жазды. Бұл кейіннен оның "Құдайсыз сезім мен жақсылық" кітабының негізін құрады. Ол сондай-ақ Freethought Blogs веб-сайтында тұрақты бағанның авторы болды, бірақ 2016 жылы сексуалдық қылықтар жасады деген айыптауларға байланысты тоқтатылды. Карьер әртүрлі скептиктер, зайырлы гуманистер, еркін ойлаушылар және атеистер конгрестерінде жиі сөз сөйлейді, мысалы, Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы жылдық Freethought фестивалі, Миссури штатының Спрингфилд қаласындағы жылдық Skepticon конвенциясы және американдық атеистер ұйымдастырған конвенциялар. Карьер атеизмдегі "Атеизм Плюс" деп аталатын қозғалысты белсенді түрде қолдады, оның арқасында атеист қауымның Құдайға сенбеуден бөлек, белгілі бір саяси мақсаттарды да бөлісуі керек екенін айтты. Философ Массимо Пиглиуччи Карьерді өзімен немесе оның атеистік көзқарастарымен келіспейтін адамдарға төзімсіздік танытқаны және "Атеизм Плюс" идеологиясын радикалдандырғаны үшін сынады. Пиглиуччи сондай-ақ "Атеизм Плюс" идеясын ұсынған Джен МакКрейттің Карьерді сынаған сөздерін келтірді: "Соңғыда Ричард Карьердің #atheismplus жазбасын оқуға уақыт таба алдым. Оның тілі қажетсіз жерде қатал, бөліскен және мүмкіндігі шектеулі адамдарды кемсітетін болды. Бұл "А+" емес". Соңғы жылдары Карьерге скептиктер мен атеистердің конгрестерінде қалаған емес жыныстық шабуылдар жасады деген айыптаулар тағылды. Карьер бұл әрекеттері үшін өтініш айтты және айыптауларды жоққа шығарды.

Қоғамдық пікірталастар және басқа да ақпарат құралдары

Карриер бірнеше ресми дебаттарға қатысты, онлайн және жеке түрде, түрлі тақырыптар бойынша, соның ішінде натурализм, ерте христиандық қайта тірілу туралы әңгімелердің табиғи түсіндірмелері, аборттың моральдық жағы және Киелі кітаптың жалпы сенімділігі. Ол 2004 жылғы 19 сәуірде Лос-Анджелестегі Калифорния университетінде Майкл Р. Ликонамен Исаның қайта тірілуі тақырыбында пікір алмасты. Карьер атеист Дженифер Ротпен аборттың моральдық жағы туралы онлайн дебат өткізді. Ол Том Ванчик және Хасанаин Раджабалимен ресми дебаттарда натурализмді қорғады. Дэвид Маршаллмен Жаңа өсиеттің жалпы сенімділігі тақырыбында пікір алмасты. Оның Исаның тарихилығы туралы дебаттарына діни зерттеулер профессоры Зеба А. Крук, христиан ғалымдары Дэйв Леман және Даг Хэмп қатысты. 2009 жылғы 18 наурыздағы «Иса өлгеннен тірілді ме?» деген дебат Солтүстік-Батыс Миссури мемлекеттік университетінде өтті және ReasonableFaithOrg (YouTube арнасы) арқылы екі бөлімге бөлініп онлайн жарияланды. Дебат алдында Карриер: «Біз бастапқыда [тақырып бойынша] дебаттасуымыз керек деп талап еттім. Себебі, екіншісін шешкенше біріншісін адал түрде талқылай алмайсыз», - деді. Дебаттан кейін Карриер Крейгтің «Евангелияларды тарихи дереккөз ретінде қорғауға басымдық берді және осы жерде оның аргументтері менің қабілетімнен асып кетті» деп мәлімдеді. Крейгпен тағы бір дебат Ли Стробелдің «Faith Under Fire» телешоуында көрсетілді. 2014 жылғы 25 қазандағы «Иса болды ма?» дебаты Сан-Диего, Калифорнияда өтті және «MABOOM Show» (YouTube) арнасы жариялады. Крейг Эванспен дебат 2016 жылғы 13 сәуірде Кеннесоу мемлекеттік университетінде өтті және KSUTV онлайн жариялады. 2006 жылы Карриер Орталық Огайо гуманистік қауымдастығының жылдық қысқы күн тойында баяндама жасады, онда ол натурализмді философия ретінде қорғады. Карриер Роджер Найгардтың 2009 жылғы «Тұрақтылықтың табиғаты» атты деректі фильмінде пайда болады, онда түрлі діни және секулярлық философиялардың өкілдері өмірдің мәні туралы сұхбаттасады. 2007 жылы танымал ағылшын философы Антони Флю, тәңірлік құдайдың эмпирикалық дәлелдері болмаған кезде атеизмді ұзақ жылдар бойы қолдаған, өзінің соңғы кітабын Рой Варгизебен бірге жариялады: «Құдай бар: әлемдегі ең танымал атеист қалай ойын өзгертті». Флю ақылды жаратушы бар деген тұжырымға келді, демек деизмді қабылдады. Карриер Флюге хат жазып, философтың «The Secular Web» сайтындағы түрленуі туралы талқылады. Карриердің талдауында «Құдай бар» кітабын негізінен Варгизе жазды және Флюдің дінге қатысты пікірін бұрмалады деген дұрыс емес теория келтірілді. Карриерге тікелей жауап бермей, Флю өзінің баспагері арқылы қарсы мәлімдеме жасады: «Менің атым кітапта және ол менің пікірімді нақты көрсетеді. Мен 100 пайыз келіспейтін кітапты өз атыммен шығаруға рұқсат бермеймін. Менің 84 жасымда болғандықтан, сценарийді жазуға біреудің көмегі керек болды, және Рой Варгизе осы рөлді атқарды. Бұл менің кітабым және ол менің ойымды білдіреді».

Жарияланымдар

Карриердің ең белгілі еңбектері ерте христиан дінінің және атеизмнің дамуымен, сондай-ақ дін мен философияға қазіргі көзқараспен байланысты.

Гитлердің үстел үстіндегі баяндамасына сын

Рейнхольд Митцхангпен бірлесіп, Карьер Адольф Гитлерге қатысты бірнеше цитаталарды сынға алды, олар Гитлердің үстел сөзі деп аталатын монологтар жинағында табылды, онда ол христиан дінін жек көреді. Карьердің зерттемесінде француз және ағылшын тілдеріндегі аудармалар "толық сенімге лайық емес" делінеді және аудармашы Франсуа Женуд Гитлердің көзқарасын күшейту үшін мәтіннің бөліктерін өңдеген болуы мүмкін деген болжам айтылады. Карьер Генри Пикер мен Вернер Йохманның неміс тіліндегі басылымдарына, сондай-ақ Конгресс кітапханасында сақталған Борман жазбаларының фрагментіне негізделген он екі цитатаның жаңа аудармасын ұсынды, бұл Гитлердің христиан дінін жек көруін көрсету үшін жиі қолданылатын кейбір цитаталарға қарсы пікір келтірді. Карьер Гитлердің "Үстел сөздері" еңбегіндегі көзқарастарының "ғылымның теологиядан жоғары тұратыны және ғаламның фактілерін анықтаудағы басымдығы тұрғысынан Канттың пікірлеріне ұқсайды, бірақ жеке өзі абстрактілі теизмге адал" деген қорытындыға келді. Карьер сондай-ақ, монологтардың барлығында Гитлер тек католицизмді сынап, "ашық (және көзқарасы бұрыс) протестанттың айтатын бірдей сынды білдіреді" деп мәлімдейді. "Үстел сөздері" кітабының жаңа алғы сөзінде Герхард Вайнберг: "Каррьер 1953 жылы жарық көрген және мұнда қайта басылған үстел сөздерінің ағылшын тіліндегі мәтіні Генудтың француз тіліндегі басылымынан алынғанын, неміс тіліндегі мәтіндердің бірінен емес екенін көрсетті" деп түсіндіреді. Дерек Хейстингс Карьердің зерттемесін "христиандыққа қарсы мәлімдемелердің сенімділігін күдік тудыруға жасалған әрекет" деп сипаттайды. Ричард Штейгман Галл Карьердің ағылшын тіліндегі аударманы мүлдем тастау керек деген тезисін қабылдамайды, ол Карьердің көтерген мәселелерді мойындағанмен, "соның әутентиктігін күдіксіз қабылдайды". Джонстон Карьердің "Үстел сөздері" атты еңбектегі қырық екі пікірдің төртеуі бұрмаланғанын көрсетуге тырысқанын, ал қалғандарын талқыламағанын айтады, сондықтан Джонстон Карьердің Гитлердің христиан емес екендігі туралы көзқарасты жоюда жеткілікті сәттілікке жете алмағанын мәлімдейді.

Бос қабір

"Мәсіхтің рухани денесі және бос қабір туралы аңыз" атты еңбегінде Карриер ерте христиандардың Исаның қайта тірілуінде жаңа рухани дене алғанын сенген болуы мүмкін екенін айтады, ал оның бастапқы денесі қабірінен жоғалып кеткені туралы әңгімелер кейінірек қосылған өңдеулер болған деседі. Балама ретінде, Исаның денесі ұрланып немесе жаңсақ кеткен болуы мүмкін екенін ұсынады. Карриердің талдауын философия профессоры Стивен Т. Дэвис және христиан теологы Норман Гейслер сынға алды. Киелі кітапты зерттеуші Эндрю Питтс Карриердің еңбегіне "киелі кітап зерттеушілері тарапынан дерлік еш назар аударылмағанын" атап көрсетеді. Сондай-ақ, Карриердің Екінші храм дәуіріндегі еврей материалдарын талдауында және 1 Коринттіктер 15:35–58 аяттарының тілдік талдауында көптеген қателіктер жібергенін айтады. Михель Миузен шолуында бұл жұмыста "ежелгі ғылым мен ғалымдарға қатысты виггизм қолданылған" сияқты мәселелер бар екенін мәлімдейді.

Ертедегі Рим империясының ғалымы

Бұл кітап оның "Тұңғыш Рим империясындағы ғылыми білім" атты диссертациясының жалғасы болып табылады. Карриердің пікірінше, Рим әлеміндегі ғылым өте дамыған және прогрестік болған, ал христиандар араласпаса, бірнеше ғасырдан кейін ғылыми революцияға жетер еді. Онда ол христиандар мың жылдан астам бойы ғылымды тежеп, түрлі діндердің ғалымдарының ғылыми жетістіктерін назарсыз қалдырған немесе ұмытып кеткенін дәлелдейді. Кристиан Толсаның кітапқа берген шолуында, ол Карриердің ғылым Аристотельден бері өзгермеген деген көзқарасының – дәуірдің дұрыс емес, редукционистік көзқарасы екенін, ал кітапта "ауыр анахронизмдер" бар екенін атап өтеді. Ол сондай-ақ Карриердің Рим дәуірінен қазіргі заманға дейінгі ғылымның тоқтап қалғандығын көрсетпегенін, бірақ оның орнына мұндай жағдайды болжайтынын және ғылымның үздіксіз өсуін көрсету үшін түрлі діндердің ғалымдарының жетістіктеріне сүйенгенін байқайды. Оның алғашқы ойы – бұл академиялық зерттеуге лайық емес, маргиналды теория; бірақ бірнеше адам одан осы мәселені зерттеуін сұрады және оған қаржы жинады. Содан бері Карриер Исаның тарихи тұлға емес деген теорияны жақтаушы болып табылады. "Мүмкін емес сенім: Христиандыққа сәттілік үшін керемет қажет емес" (2009) еңбегінде Карриер христиандықтың пайда болуы мен ерте дамуының әлеуметтік және интеллектуалдық контексі туралы жазады. 2005 жылдың соңынан бері Карриер Исаның тарихи тұлға ретінде өмір сүрмегені "өте ықтимал" деп санайды. 2009 жылғы блог жазбасында ол былай деп жазады: "Білікті сарапшылар арасында Исаның тарихи болуы туралы болжамға қарсы пікірлердің күшеюін болжасам да, мен түсіндіргендей, бұл әлі де тиісті сарапшылар тарапынан тексерілмеген гипотеза болып қала береді". "Тарихты дәлелдеу: Байес теоремасы және тарихи Исаны іздеу" (2012) кітабында Карриер Байес теоремасының жалпы тарихи зерттеуде, әсіресе Исаның тарихилығында қолданылуын сипаттайды. Карриердің айтуынша, Байес теоремасы – кез келген тарихи зерттеудің барлық әдістемесінің логикалық тұрғыдан дұрыс болуы үшін ұстануға тиіс стандарты. Оның Байестік талдауында Исаның тарихи еместігі "рас": яғни "ең ықтимал" Байестік қорытынды. Осы әдіс-тәсіл бойынша Карриер Исаның мифология саласында пайда болғанын, кейіннен мифологияға айналған тарихи тұлға ретінде емес деп санайды. Карриер Исаның өмір сүру ықтималдығы есептеу үшін пайдаланылған бағалауларға байланысты 1/3-тен 1/12000 аралығында дейді. Бірқатар сыншылар Карриердің идеялары мен әдістемесін "проблемалық және сендірмейтін" деп қабылдамады. Саймон Гатхеркол Карриердің дәлелдері "тарихи деректермен қарама-қайшы келеді" деп жазады. Карриер өзін және осы еңбегін "Мен соңғы жүз жылда христиан дінінің шығу тегі мен дамуы туралы толық, сарапшылар қараған, академиялық баспадан шыққан, тарихи Исаны қамтымайтын алғашқы тарихшымын" деп сипаттайды. Оның дәлелінің мәні – Исаның тарихилығына сену үшін Байес ықтималдығы жағдайында жеткілікті дәлел жоқ. Сонымен қатар, Карриер Исаны аспан тұлғасы ретінде, бастапқыда жеке аяндар мен жазбалардағы жасырын хабарлар арқылы белгілі болғанын, содан кейін олар аллегориялық тұлғаға айналып, жақсы жаңалықтардың талаптарын жеткізгенін айтады. Аллегориялық Исаның сипаты бірінші ғасырдағы христиан шіркеулері үшін күрес кезінде жоғалып кетті. Жақсы жаңалықтар Исаның өлімінен кейін ондаған жылдар өткеннен кейін жазылғандығын атап өткен Карриер жақсы жаңалықтардың "жасанды" екенін мәлімдейді және Марк жақсы жаңалығы шын мәнінде кеңейтілген мета-масал дейді. Кейбір ғалымдар бұл оқиғаның Исаның өмірінде болғанын дәлелдейді.

Қабылдау және сын

Классицистер мен Киелі кітап зерттеушілерінің екеуі де Назареттік Иса деген тұлғаның тарихи негізі бар екеніне келіседі. 2004 жылы Майкл Грант былай деді: «Соңғы жылдары Исаның тарихи еместігін жоққа шығаруға батылы жеткен бірде-бір, тіпті өте аз ғалым жоқ. Бәлкім, олардың саны өте төмен, және олар оған қарсы мықты дәлелдер келтіре алмады». Жақында Патрик Грей былай мәлімдеді: «Исаның бірінші ғасырда жер бетінде болғанына енді күмән келтіретін ешкім жоқ, тіпті оның өмірі мен өлімі туралы көп нәрсе білу мүмкін емес деп санайтындар да». Ал бұл әлі күнге дейін маргиналды құбылыс болса да, Мәсіх туралы аңыз теориясы Интернеттің пайда болуымен қатар көпшілік арасында кеңінен таралды. Тарихи Исаның өмір сүрмегендігіне сенушілер классикалық зерттеулерде көбінесе «маргиналды теориялар» деп қарастырылады. «Исаның тарихилығы» еңбегі серіктес және мифист Рафаэль Латастердің «Діни тарих» журналында жағымды бағаланды, ол Ізгі хабарларға сәйкес, «Иса Ранк-Раглан мифтипіне өте жақсы сәйкес келеді» және «мифтипіне сәйкес келетін бірде-бір расталған тарихи тұлға жоқ» деген пікірді білдірді. Дегенмен, қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі Карьердің әдістемесі мен қорытындыларына сын көзбен қарады. Джеймс Ф. Макграттың айтуынша, Карьер Ранк пен Рагланды теріс пайдаланып, Исаның мифтипі бойынша жоғары ұпай жинауы үшін олардың шкалаларын созады. Кристофер Хансеннің пікірінше, Карьер Рагланның шкаласын бұрыс пайдаланып, Исаны мифтипіне сәйкес ету үшін жоғары бағалап, ал басқа ғалымдар Исаны төмен бағалағанда, оны мифологиялық деп бағалайды. Ол басқа ғалымдар Исаны Раглан шкаласында төмен деп бағалағанын және Хансен тарихи тұлғалардың көптеген басқа мысалдарын қарастырғанда, «тарихи тұлғалар көбінесе Раглан батырларына айналады. Олар көбінесе Раглан архетипі бойынша он екі немесе одан да көп ұпай жинайды», бұл Раглан шкаласының тарихилығына күмән тудырады. Карьердің христиан дінінің пайда болуына дейін кейбір яһудилер «азапталған мессияға» сенгені туралы теориясын талқылаған Эрман, Карьерді Киелі кітаптың қазіргі сыншыл зерттеулерін елемейтін Ескі Келісімнің «ерекше» түсіндірулері үшін сынға алды. Эрман қорытындылай келе былай деді: «Христиан дінінің пайда болуына дейін кез келген яһудидің күнәлары үшін өлтірілетін болашақ мессияны күткенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, тіпті оның яһудилердің жаулары тарапынан азапталып, айыпталғанын және жаһарлық түрде шападанға ілінгенін күткен жоқ. Бұл яһудилердің мессия туралы ойларынан мүлдем өзгеше болды». Эрман сондай-ақ Карьердің Байес теоремасын қолдануына қатысты «көптеген тарихшылар тарихты осылай жасауға болатынына сенбейді» деп мәлімдеді. Ол Байес теоремасын қолданған тек екі тарихшыны білетінін айтты, олар Карьер және Ричард Суинберн, және Суинберннің оны Исаның қайта тірілгенін дәлелдеу үшін қолданғанының ирониясын атап өтті. Эрман Карьер мен Суинберннің қорытындыларын да қабылдамады, бірақ теореманы қалай қолданғандары туралы нақты мәліметтерді бағалауға жарамсыз екенін мойындады. «Мен өзім статистик емеспін. Статистиктер маған екеуінің де оны дұрыс қолданбайтынын айтады, бірақ мен оны бағалаудың жолын таба алмаймын». «Исаның тарихилығы» туралы пікірде Дэниел Н. Гуллотта Карьердің «Иса аңыз теориясын өлшеуге болатын стандарт ретінде ұстануы күмәнсіз қатаң және толық академиялық зерттеу» ұсынғанын айтады; бірақ ол Карьердің аргументтерін «проблемалық және сендірмейтін», Байес ықтималдығын қолдануын «қажетсіз күрделі және шақырусыз» деп санайды және Карьердің «дәлелдемелердің жоқтығын, кернеу оқуларын және қиын болжамдарын» сынға алады. Бұдан басқа, ол Байес теоремасын тарихта қолдану пайдасыз немесе кем дегенде сенімді емес болып көрінетінін байқады, өйткені ол Исаның бар болуының төмен ықтималдығын табу үшін оны қолданатын Карьер сияқты абсурдты және қарама-қайшылықты нәтижелерге әкеледі және ғалым Ричард Суинберн оны Исаның шынымен қайта тірілгендігіне жоғары ықтималдықты табу үшін қолданады. Гуллотта сондай-ақ, яһудилер немесе христиандар Исаның жерде адам ретінде өмір сүруден гөрі көкте тек рухани тіршілік ететініне сенген кездің болғанына ешқандай құжат немесе археологиялық дәлел жоқ екенін айтады, бұл Карьердің «негізгі» тезисі. Карьер дереккөздерді үнемі қате түсіндіріп, созып отырады және ол сондай-ақ Гомердің эпостарын Ізгі хабарлардың кейбір бөлімдерімен салыстыратын Деннис Макдональд сияқты маргиналды идеяларды кеңінен қолданады, бірақ Макдональд әлі де тарихшы екенін мойындамайды, мифист емес. Гуллотта сондай-ақ Карьердің ескірген және тарихи маңызы жоқ әдістерге, мысалы Отто Ранк пен Лорд Рагланның батыр мифі туралы тізімдеріне сүйенетінін айтады, олар сынға ұшыраған және «фольклор мен мифология ғалымдары тарапынан шамалы қолдауға ие». Карьер осы тізімдердің мөлшерін және мазмұнын өзіне қолайлы ету үшін өзгертеді. Гуллотта тарихи Исаның өмір сүрмегені туралы сенімді «маргиналды теория» деп сипаттайды, ол «ғылыми ортада көзден жасырынып, талқыланбайды». Осы кітапқа қатысты Кристина Петтерсон, Ньюкасл университетінен былай деп жазады: «Әдістеме қатаң болса да, оның сенімділігі күмәнді. Сонымен қатар, сандар мен статистикалар мағынасыз көрінеді немесе әдейі шатастыруға бағытталған». Гуллоттадан өзгеше, Петтерсон «Иса тарихын» сәл әуесқойлық деп сипаттайды: «Математиканы есепке алмағанда, кітапта маған қызықты болған ештеңе жоқ, бірақ ол жаңа өсиеттің бірінші курсының қарапайым материалдары сияқты көрінеді». Карьердің кейінірек келген Иса туралы әңгімелерді олардың тарихи мазмұнына емес, әдеби және риторикалық мақсатына қарай зерттеуге болатыны туралы аргументіне жауап берген Петтерсон бұл «Карьердің Жаңа өсиет зерттеулері мен ерте христиандық туралы білімсіздігін көрсетеді» дейді. Эдинбург университетінің профессоры Ларри Хуртадо Карьердің мәлімдемесіне қарсы, Филон Александрийский есімді періште туралы ешқашан айтпағанын айтады. Хуртадо сондай-ақ апостол Павел Исаның жерде өмір сүрген нағыз адам деп сенгенін және Исида мен Осирис сияқты құдайлардың жақтастарының идеяларында көктегі құдайлардан нағыз адамдарға айналғанын көрсетеді. Кембридж университетінің Саймон Гатеркол да осыған ұқсас сын айтты, ол Карьердің аргументтерінің, және жалпы мифист позицияларының Павелдың хаттарының әртүрлі аспектілеріне қатысты тарихи деректерге қайшы келетінін айтты, және Павелдың Исаның жердегі өмірі, оның мінезі және отбасы туралы сипаттамалары Павелдың Исаны аллегориялық фигура емес, нағыз адам ретінде қарағанын көрсетеді. Бұдан басқа, Карьердің рим тарихшысы Тациттың ерте сілтемесі христиандық интерполяция болғаны туралы консенсустан өзгеше пікірі Виллем Блом тарапынан жақында жоққа шығарылды, ол Карьердің тезисінің сенімсіз үнсіздікке және бірінші және екінші ғасырларды түсінбеуге сүйенетінін айтты.