Кіріспе

Салықтық мақсаттар үшін резиденттік критерийлері юрисдикциядан юрисдикцияға айтарлықтай өзгереді, ал «тұрғын орын» салықтық емес мақсаттар үшін басқаша болуы мүмкін. Жеке тұлғалар үшін, юрисдикцияда физикалық қатысу – басты өлшем. Кейбір юрисдикциялар жеке тұлғаның резиденттігін басқа да факторларға сүйене отырып анықтайды, мысалы, үйдің меншігі немесе тұруға жағдайдың болуы, отбасы және қаржылық мүдделер. Компаниялар үшін кейбір юрисдикциялар корпорацияның резиденттігін оның тіркелген жеріне қарай анықтайды. Басқа юрисдикциялар корпорацияның резиденттігін басқару орнына қарай анықтайды. Кейбір юрисдикциялар тіркеу орны және басқару орны өлшемдерін бірге қолданады. Ортақ құқық жүйесінде тұрғын орын резиденттікпен салыстырғанда бөлек құқықтық ұғым болып табылады, бірақ тұрғын орын мен тұрақты мекенжай көбінесе бірдей болады. Қос салық салудан бас тарту туралы шарттардағы резиденттік критерийлері ішкі заңнамадан өзгеше болуы мүмкін. Ішкі заңнама бойынша резиденттік елге жеке тұлғаға резиденттік негізінде салық салуға мүмкіндік береді, ал қос салық салудан бас тарту туралы шартта мұндай салық салу талабын қос салық салуды болдырмау үшін шектеуге мүмкіндік береді. Резиденттік немесе азаматтық салық салу жүйелері әдетте аумақтық салық салуға қарамастан, бүкіл әлем бойынша салық салумен байланысты. Сондықтан, егер екі ел бір уақытта бір адамды өз юрисдикциясында тұратын адам деп санайтын болса, бұл мәселе ерекше маңызға ие.

Халықаралық салық құқығында

Қос салық салудан аулақ болу туралы келісімдер көбінесе ЭЫДҰ-ның үлгілік конвенциясын негізге алады. Дамушы елдермен жасалған келісімдер үшін БҰҰ-ның үлгілік конвенциясы, ал АҚШ жүргізген келіссөздер үшін АҚШ-тың үлгілік конвенциясы да маңызды үлгілер болып табылады.

Германияда

Барлық салық резиденттері қайдан түскеніне қарамастан, әлем бойынша түскен табыстары бойынша салық төлейді. Бұл жалақы, дивидендтер және жеке компаниядан алынған басқа да табыстарды қамтиды. Жалпы алғанда, егер жеке тұлға бір күнтізбелік жылда алты айдан астам уақыт немесе күнтізбелік жылдың соңында қатарынан алты ай Германияда болса, ол салық тұрғысынан резидент болып есептеледі. Бұл ереже ретроспективті түрде қолданылады, мысалы, 1 наурыздан 30 қарашаға дейін Германияда болу адамды Германияның салық резиденті етеді, сондықтан ол жетінші айдың басынан емес, бүкіл кезеңдегі әлем бойынша түскен табысы бойынша Германия салықтарын төлеуге міндетті. Жеке тұлға Германияда тұрақты мекенжай алса, ол да салық резиденті болып есептелуі мүмкін. Бұл мүлікті сатып алудың орнына жалға алуды да қамтиды, бірақ жалға алу мерзімі уақытша емес деп танылған жағдайда ғана. Осы себепті, Германияда салық резиденттігіне ие болмау үшін, мүмкіндігінше қысқа мерзімге (мысалы, үш айға) жалға алуға болады. Резидент емес жеке тұлғаларға тек Германиядан түскен табыс бойынша ғана салық салынады. Сіздің компанияңыздан алатын жалақы мен сыйлықтар жағдайында, табыстың көзі Германия болып табылады, өйткені жұмыс Германияда атқарылады. Дегенмен, сіздің компанияңыздан түсетін дивидендтер (егер компанияның Германияда тұрақты мекемесі болмаса: төменде қараңыз) дивидендтерді қайда алғаныңа қарамастан, Германиядан емес көзден түседі. Сондықтан, егер адам Германияның салық резиденті болмаса, мұнда салықтық жеңілдіктер алуға мүмкіндік бар (бірақ Германия емес салықтарды да ескеру қажет болуы мүмкін).

Лихтенштейнде

Лихтенштейнде, жалпы алғанда, барлық тіркелген тұрғындар Лихтенштейнде салық төлеуші деп есептеледі және олардың бүкіл әлемдік кірісі мен мүлігі сонда салық салынады.

Швейцарияда

Швейцарияда, әдетте, барлық тіркелген тұрғындар Швейцарияда салық төлеуші деп есептеледі және олардың бүкіл әлемдік табысы мен мүлкінен салық салынады, шетелдік бизнес немесе жылжымайтын мүліктерден түскен табыс пен мүліктен басқа, немесе салық келісімдері екі рет салық салуды шектейтін жағдайларда. Салық мақсатында, егер адам 30 күн немесе жұмыс істемесе 90 күн Швейцарияда болса, тұру орынды да қарастыруға болады. Конфедерация және кантондар жеке тұлғалардың табысына прогрессивті немесе пропорционалды табыс салығын салады. Табыс салығы тұруға рұқсаты жоқ шетелдік жұмысшыларға жалақыдан, ал Швейцарияда өнер көрсететін шетелдік музыканттар сияқты кейбір уақытша адамдарға – ұстап алу түрінде салынады. Салық салынатын табысқа барлық көздерден адамға түсетін барлық қаражат жатады, қағида бойынша шығыстар мен зияндар ескерілмейді және әдетте үй иесі тұратын үйдің жалға алу құны да кіреді. Швейцарияда тұратын, бірақ жұмыс істемейтін шетелдіктер әдеттегі табыс салығының орнына біржолғы салық төлеуді таңдай алады. Бұл салық, әдетте, қалыпты табыс салығынан әлдеқайда төмен, бірақ іс жүзінде (кантонға қарай өзгешелік бар) салық төлеуші төлеген жалғақының бес еселенген сомасы біржолғы салық салу үшін негіз ретінде қолданылады. Бұл Швейцарияның салықтық бейтанысқа айналуына ықпал етеді және көптеген бай шетелдіктерді Швейцарияда тұруға итермелейді.

Ресейде

Ресей Федерациясында барлық салық резиденттері әлемнің кез келген жеріндегі табыстары бойынша салық төлейді, табыс көзіне қарамастан. Егер адам 12 айдың ішінде бірінен соң бірі кезеңде 183 күндік мерзімнен артық Ресейде физикалық түрде болса, ол салық резиденті деп есептеледі. Білім алу немесе медициналық емделу мақсатымен елден 6 айдан кем уақытқа шыққан жағдайда Ресейде болу мерзімі үзілмейді. Жұмыс мақсатымен шетелге жіберілген шетелдік қызметкерлер мен мемлекеттік қызметкерлер Ресейде қанша уақыт болғанына қарамастан салық резиденттері болып есептеледі.