Салықты заңмен айналып өту әдістері

Салықты заңды түрде төмендету жолдары: салықтан қашу емес, салық режимін пайдалану. Салық бейімдемелері мен артықшылықтары туралы біліңіз!

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Tax avoidance — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қаржылық оңтайландыру техникасы
салықтарды заңмен жалтарту

Салықтан жалтарту – заңға сәйкес, бір аумақтағы салық режимін жеке пайдаға қолдану арқылы төленетін салық сомасын азайту. Салықтық баспана – салықтан жалтартудың бір түрі, ал салықтық жұмақтар – салық төлеуді азайтуға мүмкіндік беретін мемлекеттер. Салықтан жалтартуды салықтан қашудан шатастыруға болмайды, себебі салықтан қашу заңсыз әрекет. Екеуі де салық төлеуден жалтартудың түрлері болып есептеледі, өйткені олар мемлекеттің салық жүйесін бұзуға бағытталған іс-әрекеттерді сипаттайды. Салықтан жалтартудың заңды салық заңдарын үкімет көздемеген жолдармен пайдалану формалары жиі қоғамдық пікірде және журналистер тарапынан сынға ұшырайды. Көптеген компаниялар аз салық төлейді немесе мүлдем төлемейді, ал кейбіреулері салықтан жалтарту фактісі жұртшылыққа белгілі болғанда жағымсыз реакцияға тап болады. Керісінше, үкіметтер көздеген жолдармен салық заңдарынан пайда алу салықты жоспарлау деп аталады. Дүниежүзілік банктың 2019 жылғы «Жұмыс күшінің болашағы» атты даму есебі, адам капиталына инвестициялар жасау және әлеуметтік қорғауды кеңейтуге бағытталған жаңа әлеуметтік келісімнің бір бөлігі ретінде салықтан жалтартуға қарсы күштерді күшейтуді қолдайды. «Салықты азайту», «салыққа қатысты агрессивті», «агрессивті салықтан жалтарту» немесе «салықты бейтарап» схемалары көбінесе бірнеше аумақты қамтиды және жалпы қабылданған салықтан жалтарту мен салықтан қашу арасындағы сұр аймаққа жатады, мысалы, АҚШ-тағы муниципалды облигацияларды сатып алу. Бұл схемалар көбінесе этикалық емес деп есептеледі, әсіресе егер олар жоғары салықты аумақтардан төмен салықты аумақтарға және салық жұмақтары ретінде танылған аумақтарға пайданы ауыстырумен байланысты болса. 1995 жылдан бері триллиондаған долларлар ОЭСР және дамушы елдерден осы схемалар арқылы салық жұмақтарына ауыстырылды. «Агрессивті» салықтан жалтартуға тыйым салатын «Жалпы салықтан жалтартуға қарсы ереже» (GAAR) заңдары бірнеше елде, соның ішінде Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Норвегия, Гонконг және Ұлыбританияда қабылданды. Сонымен қатар, сот тәжірибесі де осы мақсатқа қол жеткізді, атап айтқанда, АҚШ-та «бизнес мақсаты» және «экономикалық мәні» доктриналары арқылы Грегори Хелверингке қарсы сот ісінде, ал Ұлыбританияда Рамсей ісінде. Ережелердің ерекшеліктері мемлекетке қарай өзгеруі мүмкін, бірақ мұндай ережелер техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, бизнес мақсатымен байланысты болмаған немесе салық кодексінің рухын бұзған салықтан жалтартуды жоққа шығарады. Кейбір мемлекеттердің салық ережелерінде «жалтарту» термині заң шығарушылар көздеген салықтан жалтартуды заңдағы кемшіліктерді пайдаланған салықтан жалтартудан ажырату үшін қолданылады. АҚШ Жоғарғы Соты: «Заң рұқсат еткен тәсілмен төленетін салық сомасын азайтуға немесе одан мүлдем бас тартуға жеке тұлғаның заңдық құқығы күмәнсіз». Ал салықтан қашу – жеке тұлғалардың, компаниялардың, трастардың және басқа да ұйымдардың заңсыз жолмен салық төлеуден қашуға жасаған әрекеттерінің жалпы атауы. Салықтан қашу және салықтан жалтартудың кейбір түрлері мемлекеттің салық жүйесіне зиян келтіретін іс-әрекеттерді сипаттайтындықтан салық төлеуден жалтартудың түрлері болып есептеледі. Джозеф Стиглицтің (1986) пікірінше, салықтан жалтартудың үш қағидасы бар: салықты кейінге қалдыру, әртүрлі салық ставкаларына тап болған тұлғалар арасындағы салық арбитражы және әртүрлі салықтық режимге тап болған табыс ағындары бойынша салық арбитражы. Салықтан жалтартудың көптеген тәсілдері осы үш қағиданың комбинациясын қамтиды. Салықты кейінге қалдырудың қазіргі құны кейінге қалдырылған салықтан төленген салыққа қарағанда әлдеқайда төмен. Әртүрлі салық ставкаларына жататын тұлғалар арасындағы салық арбитражы немесе әртүрлі уақытта әртүрлі шекті салық ставкаларына жататын тұлғалар отбасы ішіндегі салық жүктемесін азайтудың тиімді тәсілі болып табылады. Алайда, Стиглицтің (1986) пікірінше, салық ставкаларының айырмашылығы әртүрлі топтағы тұлғалар арасында транзакциялар жасауға әкелуі мүмкін, бұл «салықпен шақырылған транзакцияларға» әкеледі. Соңғы қағида – әртүрлі салықтық режимге тап болған табыс ағындары бойынша салық арбитражы.

Tax avoidance is the legal usage of the tax regime in a single territory to one's own advantage to reduce the amount of tax that is payable by means that are within the law. A tax shelter is one type of tax avoidance, and tax havens are jurisdictions that facilitate reduced taxes. Tax avoidance should not be confused with tax evasion, which is illegal. Both tax evasion and tax avoidance can be viewed as forms of tax noncompliance, as they describe a range of activities that intend to subvert a state's tax system. Forms of tax avoidance that use legal tax laws in ways not necessarily intended by the government are often criticized in the court of public opinion and by journalists. Many businesses pay little or no tax, and some experience a backlash when their tax avoidance becomes known to the public. Conversely, benefiting from tax laws in ways that were intended by governments is sometimes referred to as tax planning. The World Bank's World Development Report 2019 on the future of work supports increased government efforts to curb tax avoidance as part of a new social contract focused on human capital investments and expanded social protection. "Tax mitigation", "tax aggressive", "aggressive tax avoidance" or "tax neutral" schemes generally refer to multiterritory schemes that fall into the grey area between common and well accepted tax avoidance, such as purchasing municipal bonds in the United States, and tax evasion but are widely viewed as unethical, especially if they are involved in profit shifting from high tax to low tax territories and territories recognised as tax havens. Since 1995, trillions of dollars have been transferred from OECD and developing countries into tax havens using these schemes. Laws known as a General Anti Avoidance Rule (GAAR) statutes, which prohibit "aggressive" tax avoidance, have been passed in several countries and regions including Canada, Australia, New Zealand, South Africa, Norway, Hong Kong and the United Kingdom. In addition, judicial doctrines have accomplished the similar purpose, notably in the United States through the "business purpose" and "economic substance" doctrines established in Gregory v. Helvering and in the United Kingdom in Ramsay. The specifics may vary according to jurisdiction, but such rules invalidate tax avoidance that is technically legal but is not for a business purpose or is in violation of the spirit of the tax code. The term "avoidance" has also been used in the tax regulations[examples and source needed] of some jurisdictions to distinguish tax avoidance foreseen by the legislators from tax avoidance exploiting loopholes in the law such as like kind exchanges. [correct example needed] The US Supreme Court has stated, "The legal right of an individual to decrease the amount of what would otherwise be his taxes or altogether avoid them, by means which the law permits, cannot be doubted". Tax evasion, on the other hand, is the general term for efforts by individuals, corporations, trusts and other entities to evade taxes by illegal means. Both tax evasion and some forms of tax avoidance can be viewed as forms of tax noncompliance, as they describe a range of activities that are unfavourable to a state's tax system. According to Joseph Stiglitz (1986), there are three principles of tax avoidance: postponement of taxes, tax arbitrage across individuals facing different tax brackets, and tax arbitrage across income streams facing different tax treatment. Many tax avoidance devices include a combination of the three principles. The postponement of taxes is the present discounted value of postponed tax is much less than of a tax currently paid. Tax arbitrage across individuals facing different tax brackets or the same individual facing different marginal tax rates at different times is an effective method of reducing tax liabilities within a family. However, according to Stiglitz (1986), differential tax rates may also lead to transactions among individuals in different brackets leading to “tax induced transactions”. The last principle is the tax arbitrage across income streams facing different tax treatment.

Сатып алудан жалтаруға қарсы шаралар

Салықтан қашуға қарсы шара – салықты төмендету мақсатында ғана жасалған, ал басқа жағдайларда онымен келісілетін ақылға қонымды әрекет деп есептелмейтін заңды шаралар арқылы салық мөлшерін кемсітуге тосқауыл қоятын қағида.

Заңнамалық шаралар

Анти-алдын алу шараларының екі түрі бар: Жалпы анти-алдын алу ережелері (GAAR) және Нақты анти-алдын алу ережелері (SAAR). GAAR – жалпы сипаттағы салықтан қашуға қарсы ережелер жиынтығын білдіреді, ал SAAR нақты салықтан қашу тәсіліне немесе амалына бағытталған. Бұдан өзге, екітаралы шаралар жиынтығы да бар, олар келісімдер немесе қос салық салудан бас тарту туралы келісімдер (ҚСБК) арқылы, түрлі баптарды пайдалана отырып іске асырылуы мүмкін.

Соттық айналып кетуді болдырмау шаралары

Әлемдегі соттар SAAR және GAAR шараларын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Бірақ соттағы салықтан қашуға қарсы іс-қимылдың екі басшы қағидасы – бизнес мақсат ережесі және нысанға қарағанда мазмұн басымдығы қағидасы. Бизнес мақсат ережесінде транзакция бизнес мақсатына қызмет етуі керек делінеді. Яғни, тек салық артықшылығы ғана негізгі бизнес мақсат бола алмайды. Екінші жағынан, нысанға қарағанда мазмұн басымдығы қағидасы бизнес ережесінен кеңірек және ол ЭЫДҰ-да «құқықтық ережелердің нақты сөздерінен экономикалық немесе әлеуметтік шындықтың басымдығы» ретінде анықталған (Ostwal, T. P.; Vijayaraghavan, Vikram 2010). Салықтан қашуға қарсы директива (ATAD): 2016 жылғы 20 маусымда Еуропалық Кеңес агрессивті салық заңнамасының ортақ формалары ретінде қолданылуы тиіс бес заңдық міндетті салықтан қашуға қарсы шараларды қамтитын (EU) 2016/1164 директивасын қабылдады. Мүше мемлекеттер осы шараларды 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап қолдануға міндетті. ATAD келесі бес салықтан қашуға қарсы шараны қамтиды: 1. Салықтарды азайтуға бағытталған жасанды қарыздық схемаларды ұстап тұру үшін пайыздық төлемдерді шектеу, 2. Компаниялар активтерін басқа жерге көшірген кезде салықтан қашудың алдын алу үшін шығу салығы, 3. Шындыққа жанаспайтын схемаларды ескермеу үшін GAAR-ды енгізу, 4. Басқарылатын шетелдік компаниялар ережесі (CFC), пайданы төмен салық немесе салық жоқ елге аударуды болдырмау, 5. Қос салық салуды болдырмау үшін ауысу ережесі.

Австралия

Австралияда ірі корпоративтік топтарға қатысты салықтан жалтаруға қатысты қатаң салық режимі бар, ол 1981 жылдан бері қолданылып келеді және Табыс салығы туралы заңмен қабылданған Жалпы салықтан жалтаруға қарсы ережемен (GAAR) бекітілген. Көпұлттық компаниялардың салықтан жалтаруын болдырмау заңы (MAAL) Австралияның жалпы салықтан жалтаруға қарсы ережелерінің жалғасы болып табылады. Бұл көпұлттық кәсіпорындардың Австралияда алынған және табылған табыстан тиісті салық мөлшерін төлеуін қамтамасыз етуді мақсат етеді. 1986 жылғы салық заңы салықтық тығырықтарға деген сұранысты және салық төлеуден жалтару мүмкіндіктерін азайтты, себебі ол стандартты мөлшерлемелер мен ең төменгі салық мөлшерлемелері арасындағы айырмашылықты қысқартты. Жоғарғы шекті мөлшерлемені төмендету, басқа табыстармен салыстырғанда бір типті табыстан туындаған шығындарды пайдалану мүмкіндігін шектеу және, соңында, капиталдан алынған табысқа толық мөлшерлеме салу арқылы. 1993 жылғы тағы бір салық заңында ең төменгі салық мөлшерлемелері, сондай-ақ стандартты мөлшерлемелер арттырылды, жоғары табысты адамдар үшін абсолютті айырмашылық та ұлғайтылды. 1997 жылғы заңда барлық салық төлеушілер үшін капиталдан алынған табыс пен кәдімгі табыс мөлшерлемелері арасындағы айырмашылық енгізілді. 2001 және 2003 жылғы салық заңдары капиталдан алынған табыс пен кәдімгі табыс салығы арасындағы айырмашылық сақталғандықтан салықтан жалтаруға қосымша мүмкіндіктер жасады, себебі екі мөлшерлеме де 5%-ға төмендетілді. Содан кейін, 2013 жылғы салық заңы капиталдан алынған табысқа және кәдімгі табысқа салынатын салықты тиісінше 20% және 39,6%-ға дейін көтерді. АҚШ, дерлік барлық елдерден өзгеше, оның азаматтары мен тұрақты тұрғындары, тіпті олар уақытша немесе тұрақты түрде АҚШ-тан тыс жерде тұрса да, әлемдегі барлық табыстары үшін АҚШ федералды табыс салығын төлеуге міндетті. Сондықтан АҚШ азаматтары АҚШ-тан эмиграциялау арқылы АҚШ салықтарынан қашуға мүмкіндік алмайды. Forbes журналының мәліметінше, кейбір азаматтар АҚШ салық жүйесіне бағынудың орнына АҚШ азаматтығынан бас тартуды жөн көреді; бірақ АҚШ-тан тыс жерде тұратын (немесе көп уақыт өткізетін) АҚШ азаматтары шетелде тапқан жалақының бір бөлігін (бірақ екіжақты салық келісімінде көрсетілмеген басқа табыс түрлерін емес) АҚШ федералды табыс салығын есептеу кезінде табыстан алып тастауға құқылы. 2015 жылғы шектеу сомасы 100 800 АҚШ долларына тең. Бұдан өзге, салық төлеушілер шетелдегі тұрғын үйге байланысты белгілі бір шығыстарды есептен шығара алады. Олар сондай-ақ жұмыс беруші ұсынған тамақ пен жатақхананың құнын табыстан алып тастауға құқылы. Кейбір американдық ата-аналар балаларының шетелде туғандығын американдық билік органдарына тіркемейді, себебі олар балаларының барлық табыстарын IRS-ке хабарлауын және АҚШ-қа ешқашан бармаса да, өмір бойы американдық салықтарды төлеуін қаламайды.

Australia has a strong tax regime regarding avoidance which applies to large corporate groups, underpinned by the General Anti Avoidance Rule (GAAR) adopted since 1981 with the Income Tax Act. The multinational anti avoidance law (MAAL) is an extension of Australia's general anti avoidance rules. This aims to make multinational enterprises pay their fair share of tax of the profits received and earned in Australia The 1986 tax law reduced the demand for tax shelters and the opportunities for tax avoidance by constricting the gap between regular rates and the minimum tax rates. Lowering the top marginal rates, restricting the ability to use losses on just one type of income for balancing gains on other income and finally by taxing capital gains with full rates. There was another tax act in 1993, in which the alternative minimum tax rates were increased, also the regular rates, and an increase in the absolute gap for upper income people. In the 1997 act, a gap between the rates at which capital gains and ordinary income was introduced to all taxpayers. During the 2001 and 2003 tax acts introduced more opportunities for tax avoidance because the gap between the capital gains and ordinary income tax remained the same as both rates were reduced by 5%. Finally, in the 2013 tax act, increased the tax on capital gains and ordinary income to 20 and 39.6% respectively. The United States is unlike almost all other countries in that its citizens and permanent residents are subject to U. S. federal income tax on their worldwide income even if they reside temporarily or permanently outside the United States. U. S. citizens therefore cannot avoid U. S. taxes simply by emigrating from the U. S. According to Forbes magazine some citizens choose to give up their United States citizenship rather than be subject to the U. S. tax system; but U. S. citizens who reside (or spend long periods of time) outside the U. S. may be able to exclude some salaried income earned overseas (but not other types of income unless specified in a bilateral tax treaty) from income in computing the U. S. federal income tax. The 2015 limit on the amount that can be excluded is US$100,800. In addition, taxpayers can exclude or deduct certain foreign housing amounts. They may also be entitled to exclude from income the value of meals and lodging provided by their employer. Some American parents do not register their children's birth abroad with American authorities, because they do not want their children to be required to report all earnings to the IRS and pay American taxes for their entire lives, even if they never visit the United States.

Қос салық салу

Көптеген елдер жеке тұлғаның немесе фирманың қай елде тұрғанына қарамастан, сол елде түскен табысқа немесе алынған пайдаға салық салады. Көптеген елдер резидент емес тұлғаларға екі рет салық салуды болдырмау үшін көптеген елдермен екіжақты қос салық салу туралы келісімдер жасады – бір рет табыс түскен жерде, екінші рет тұрғылықты елде (және, мүмкін, АҚШ азаматтары үшін, азаматтығының елінде үшінші рет салық салынады). Дегенмен, салық бейіштері саналатын елдермен жасалған қос салық салу туралы келісімдердің саны өте аз. Салықтан қашу үшін, әдетте, тек активтерді салық бейіштеріне көшіру жеткіліксіз. Салықтан қашу үшін жеке тұлғаның өзі де салық бейіштеріне көшіп өтуі керек (және АҚШ азаматтары үшін азаматтығынан бас тартуы керек).

Заңды тұлғалар

Тұрғылықты жерін өзгертпестен (немесе, егер АҚШ азаматы болса, азаматтығынан бас тартпай), жеке салық салудан заң жүзінде қашуға болады, мүлікті жеке заңды тұлғаға сыйға беру арқылы. Бұл жеке заңды тұлға көбінесе компания, траст немесе қор болып табылады. Мұндай қорлар, көптеген жеке қорлар сияқты, офшорлық аймақтарда да орналасуы мүмкін. Мүлік жаңа компанияға немесе трастқа аударылады, нәтижесінде пайда немесе кіріс бастапқы иесі емес, осы заңды тұлғаның құрамында пайда болады. Егер мүлік кейіннен жеке тұлғаға қайтарылса, онда барлық табысқа капиталдық табыс салығы қолданылады. Сондай-ақ, заңды тұлғадан алынған жалақы мен дивидендтерге де табыс салығы төленуі керек. Траст құрушының салықтан қашуы үшін трасттың түріне, мақсатына және иеленушілеріне қатысты шектеулер болуы мүмкін. Мысалы, траст құрушыға трастқа сенімді тұлға немесе тіпті иеленуші болуға рұқсат етілмеуі мүмкін, осылайша ол мүліктің бақылауын жоғалтуы және/немесе одан пайда көре алмауы мүмкін.

Құқықтық белгісіздік

Салықтық нәтижелер құқықтық терминдердің анықтамаларына байланысты, олар көбінесе бұлыңғыр болады. Мысалы, "кәсіптік шығындар" мен "жеке шығындар" арасындағы шекараның нақты болмауы салық төлеушілер мен салық органдары үшін үлкен мәселе. Жалпы айтқанда, салық заңнамасының кез келген терминінің бұлыңғыр жағы болады және салықтан қашуға мүмкіндік беретін фактор болып табылады.

Салықтық паналар

Салықтық баспаналар – табыс салығы бойынша міндеттемелерді азайтуға мүмкіндік беретін және сондай мүмкіндік береді деп есептелетін инвестициялар. Мүліктік иелік, зейнетақы жоспарлары және жеке зейнетақы шоттары (IRA) сияқты нәрселер де, олардағы қаражат белгілі бір мерзімге жеке зейнетақы шотында сақталған жағдайда салық салынатын болмағандықтан, «салықтық баспана» деп қарастырылуы мүмкін. Алайда, «салықтық баспана» термині бастапқыда негізінен шектеулі серіктестік нысанында жасалған белгілі бір инвестицияларды сипаттау үшін қолданылды, олардың кейбіреулерін АҚШ Ішкі кірістер қызметі (IRS) теріс деп бағалады. АҚШ Ішкі кірістер қызметі мен Әділет министрлігі заңсыз салықтық баспаналармен күресу үшін бірігіп жұмыс істеп жатыр. 2003 жылы Сенаттың Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитеті «АҚШ салықтық баспана индустриясы: бухгалтерлердің, адвокаттардың және қаржы мамандарының рөлі» тақырыбында тыңдаулар өткізді. Осы салықтық баспаналардың көпшілігі ірі американдық есептесу фирмаларының бухгалтерлерімен жасалған. АҚШ салықтық баспаналарының мысалдары: Шетелдік тиімді инвестициялық бағдарламасы (FLIP) және Оффшорлық портфельдік инвестициялық стратегиясы (OPIS). Екеуі де KPMG есептесу фирмасының серіктестерімен әзірленген. Бұл салықтық баспаналар «негіздік өзгерістер» немесе «кемшіктік төлемдері» деп те белгілі болды. 1987 жылға дейін белгілі бір шектеулі серіктестіктерге (мысалы, мұнай барлау немесе жылжымайтын мүлікке инвестициялау) тартылған пассивті инвесторлар серіктестіктің пассивті шығындарын (бар болса) (яғни инвестор белсенді қатыспаған серіктестік операцияларынан туындаған шығындарды) өз табыстарын өтеу үшін пайдалануға рұқсат етілді, бұл инвестордың басқа жағдайда төленетін табыс салығының мөлшерін төмендетті. Бұл серіктестіктер жоғары салықтық санаттағы инвестор серіктестік қызметінен туындаған пассивті шығындардан таза экономикалық пайда алуы үшін құрыла алатын. 1986 жылғы Салық реформасы туралы заңда АҚШ Конгресі пассивті шығындарды шектеу және пассивті қызмет бойынша салықтық кредиттерді пайдалануға қатысты шектеулерді енгізді. 1986 жылғы заң сонымен қатар «қауіпті» шығын ережелерін өзгертті. Хобби шығындарының ережелерімен бірге, бұл өзгерістер тек шегерімді шығындарды жасау үшін ғана қызметпен айналысатын салық төлеушілердің салықтан қашуын едәуір азайтты.

Tax shelters are investments that allow, and purport to allow, a reduction in one's income tax liability. Although things such as home ownership, pension plans, and Individual Retirement Accounts (IRAs) can be broadly considered "tax shelters", insofar as funds in them are not taxed, provided that they are held within the Individual Retirement Account for the required amount of time, the term "tax shelter" was originally used to describe primarily certain investments made in the form of limited partnerships, some of which were deemed by the U. S. Internal Revenue Service to be abusive. The Internal Revenue Service and the United States Department of Justice have recently teamed up to crack down on abusive tax shelters. In 2003 the Senate's Permanent Subcommittee on Investigations held hearings about tax shelters which are entitled U. S. tax shelter industry: the role of accountants, lawyers, and financial professionals. Many of these tax shelters were designed and provided by accountants at the large American accounting firms. Examples of U. S. tax shelters include: Foreign Leveraged Investment Program (FLIP) and Offshore Portfolio Investment Strategy (OPIS). Both were devised by partners at the accounting firm, KPMG. These tax shelters were also known as "basis shifts" or "defective redemptions." Prior to 1987, passive investors in certain limited partnerships (such as oil exploration or real estate investment ventures) were allowed to use the passive losses (if any) of the partnership (i. e., losses generated by partnership operations in which the investor took no material active part) to offset the investors' income, lowering the amount of income tax that otherwise would be owed by the investor. These partnerships could be structured so that an investor in a high tax bracket could obtain a net economic benefit from partnership generated passive losses. In the Tax Reform Act of 1986 the U. S. Congress introduced the limitation (under ) on the deduction of passive losses and the use of passive activity tax credits. The 1986 Act also changed the "at risk" loss rules of Coupled with the hobby loss rules , the changes greatly reduced tax avoidance by taxpayers engaged in activities only to generate deductible losses.

Трансферттік бағаның қателігі

Алаяқтық трансферттік баға белгілеу, кейде трансферттік бағаны дұрыс емес белгілеу немесе трансферттік баға белгілеуді манипуляциялау деп аталады, бұл нарықтарды манипуляциялау немесе салық органдарын алдау мақсатымен байланысты тараптар арасындағы тауар айналымын білдіреді. Мысалы, егер А компаниясы, Африкадағы азық-түлік өндіруші, өнімдерін үш еншілес компания арқылы өңдейтін болса: X (Африкада), Y (салық бекетінде, әдетте офшорлық қаржы орталықтарында) және Z (АҚШ-та). X компаниясы өнімдерін Y компаниясына жасанды түрде төмен бағамен сатады, нәтижесінде Африкадағы X компаниясы аз пайда табады және аз салық төлейді. Y компаниясы бұл өнімді Z компаниясына жасанды түрде жоғары бағамен сатады, бұл баға АҚШ-та Z компаниясының соңғы өнімді сататын бөлшек сауда бағасына жуық болады. Осының салдарынан Z компаниясы аз пайда және аз салық көрсетеді. Африка Одағының мәліметтері бойынша, Сахара асты Африканың ЖІӨ-сінің шамамен 30% салық бекеттеріне ауысқан. Шешімдердің қатарында корпоративтік «ел бойынша есеп беру» жүйесі бар, онда корпорациялар әр елдегі қызметін ашып көрсетеді, соның арқасында нақты экономикалық қызмет жүзеге асырылатын салық бекеттерін пайдалануға тыйым салынады.

Салық төлеуден жалтарушылар

2022 жылғы зерттеуге сәйкес, көпұлтты компаниялардың табысының 36% салық бейкенттеріне (tax havens) ауыстырылады. Егер табыс өз бастапқы орнына қайта бөлінгенде, "Еуропалық Одақтағы жоғары салықты елдерде табыс шамамен 20%-ға, АҚШ-та 10%-ға, дамып келе жатқан елдерде 5%-ға өсер еді, ал салық бейкенттерінде 55%-ға төмендеген болар еді". Бұл сол жылғы салықтың толық жиналмауының (HMRC теориялық түрде жинауы тиіс салық сомасы мен нақты жиналған салық арасындағы айырмашылық) 33 миллиард фунт стерлингімен салыстырылады. Статистикалық мәліметтерге сәйкес, Ұлыбритания табысты аударудан 1 миллиард фунт стерлинг жоғалтты, бұл оның ЖІӨ-нің 0,04%-ын құрайды, Боцванадан (0,02%), Эквадордан (0,02%) және Швециядан (0,004%) қалып қойды.

Сатып алудан жалтаруға қарсы жалпы ереже

1990 жылдардың соңынан бастап Жаңа лейбористер салық салу саласында "жалпы салықтан қашуға қарсы ереже" (GAAR) енгізу мәселесін қарастырды, бірақ соңында бұл идеядан бас тартты. 2003 жылға қарай, қаржы және басқа да салалардағы жеке тұлғалар қолданған салықтан қашудың кең етек алғаны белгілі болғандықтан, GAAR-ға қоғамдық қызығушылық арта түсті. Алайда, 2004 жылғы бюджетте Еңбек үкіметі салықтан қашу схемаларын салық департаменттеріне жариялауды талап ететін жаңа "мәлімдеу жүйесін" ұсынды. 2010 жылдың желтоқсанында жаңа коалициялық үкімет Ұлыбритания үшін жалпы салықтан қашуға қарсы ереже енгізу қажеттігін қарастыратын есеп дайындады. Есепте мұндай ережені енгізу ұсынылды және ол 2013 жылы қолданысқа енгізілді. Бұл ереже салықты төмендету мақсатында ғана жасалған және басқа жағдайларда қолданылмаған заңды шаралар арқылы салық мөлшерін азайтуға тыйым салады.

Қасақана шатырды бұзу

Салықтан жалтарудың тағы бір тарихи мысалы – Шотландиядағы мүлік салығынан қашу үшін үй төбелерін қасақана бұзу. 1925 жылы Слайнс қамалының шатыры алынып тасталды, содан бері ғимараттың жағдайы нашарлап келеді. Феттерессо қамалының иелері (қазір қайта жаңартылған) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа салықтарға наразылық ретінде өз төбелерін әдейі қиратты.

Қоғамдық пікір

Салықтан жалтаруды қоғамдық міндеттерден жалтарып алу деп қарастыруға болады, немесе әр азаматтың заңмен рұқсат етілген тәртіппен өз ісін дұрыс құру құқығы, қажетті сомадан артық салық төлемеу құқығы. Көзқарас мақұлдаудан бастап бейтараптыққа дейін, тіпті ашық қарсылыққа дейін өзгереді. Көзқарас салықтан жалтару схемасының қадамдарына немесе алынып тасталған салықтың әділ еместігіне байланысты өзгеріп қана қоймай, сондай-ақ оған байланысты да болуы мүмкін. 2008 жылы Christian Aid қайырымдылық қоры «Өлім мен салықтар: салықтан жалтарудың нақты құны» атты есеп жариялады, онда салықтан қашу және әлемдегі ірі компаниялардың салықтан жалтаруы сынға алынды, сондай-ақ салықтан жалтару дамушы елдерде миллиондаған баланың өліміне себеп болады деп айтылды. Алайда, бұл есептеулердің негізгі зерттеулері 2009 жылы Ұлыбританияның Халықаралық даму департаменті үшін дайындалған құжатта сұрақ тудырды. Financial Times газетінің хабарлауынша, қайырымдылық ұйымдары салықтан жалтаруды маңызды мәселе ретінде қарастырады, ал әлемдік саясаткерлер салықтан жалтаруды қиындату үшін өзгерістер енгізуді қарастырып жатыр. 2010 жылы салықтан жалтару Ұлыбританиядағы қызу тақырыпқа айналды. UK Uncut атты ұйым адамдарды Vodafone, Topshop және Arcadia Group сияқты салықтан жалтаруға ұмтылған жергілікті дүкендер алдында наразылық білдіруге шақыра бастады. 2012 жылы АҚШ-тағы Occupy қозғалысы кезінде 99% үшін салықтан жалтаруды наразылық құралы ретінде ұсыну ұсынылды. Эссекс бизнес мектебінің (Эссекс университеті) профессоры және Салықтық әділдік желісінің ғылыми кеңесшісі Прем Сикка көпұлтты компаниялардың корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік туралы мәлімдемелері мен «салықтан жалтару сияқты амалдар арқылы пайда табуға бағытталған ішкі механизмдері» арасындағы қарама-қайшылыққа назар салды. Lux Leaks жариялымдарына пікір білдірген мақаласында ол: «Ірі корпорациялар мен есептік фирмалар ұйымдасқан екіжүзділікпен айналысады» деп жазды.

Әділ салық белгісі

Салық төлеуден жалтарғандыққа байланысты қоғамдық пікірге жауап ретінде, 2014 жылы Ұлыбританияда "Әділ салық белгісі" тәуелсіз сертификаттау жүйесі ретінде құрылды. Оның мақсаты – компанияларды "барлық салық заңдарының әруағына сәйкес" салық төлейтін және салық салудан жеңілдік алуға, шегерімдерге немесе жеңілдіктерге жүгінбеу, сондай-ақ "заң әруағына қайшы келетін" операциялар жасаудан аулақтау арқылы анықтау және мойындау болып табылады. Бұл белгіні коммерциялық емес, қоғамдық мүдделерді қорғайтын "Әділ салық қоры" басқарады. Осы белгінің иегерлері: The Co-op, SSE, Go Ahead Group, Ecology Building Society, Lush Cosmetics, Richer Sounds, Scottish Water, United Utilities, Marshalls, бірнеше ірі аймақтық кооперативтер (Шығыс Англия, Midcounties, Scotmid) және The Phone Co-op.

Үкімет пен сот әрекеті

Салықтан жалтару мемлекеттік кірістерді азайтады, сондықтан салықтан жалтаруға қарсы қатаң ұстанымды ұстанатын үкіметтер салықтан жалтарудың алдын алуға немесе оны шектеуге тырысады. Мұны істеудің ең оңай жолы – салық ережелерін салықтан жалтару мүмкіндігін азайтатындай етіп жасау. Бірақ іс жүзінде мұндай нәрсе әрқашан мүмкін болмайды, бұл үкіметтердің заңнаманы өзгертуіне және салық кеңесшілерінің өзгертілген ережелерде салықтан жалтарудың жаңа жолдарын/тіректерді табуына байланысты үнемі жалғасып жатқан күреске әкелді. Салықтан жалтару схемаларына жылдам жауап беру мақсатында АҚШ-тың салықтық ақпарат беру ережелері (2003) бұрынғыдан гөрі жылдам және толық ақпарат беруді талап етеді, бұл тактика 2004 жылы Ұлыбританияда да қолданылды. Канада, Австралия, Ұлыбритания және Жаңа Зеландия сияқты бірқатар елдер заңмен бекітілген Жалпы салықтан жалтаруға қарсы ереже (немесе Жалпы теріс пайдалануға қарсы ереже, GAAR) енгізді. Канада сондай-ақ салықтан жалтарудың кейбір түрлерін болдырмау үшін шетелде жинақталған мүліктің кірісі туралы ережелерді қолданады. Ұлыбританияда салық заңнамасының көптеген тармақтары («салықтан жалтаруға қарсы» тармақтары деп аталады) салықтан жалтарудың алдын алу үшін қолданылады, егер мәміленің негізгі мақсаты (немесе мақсаты) немесе негізгі мақсаттарының бірі (немесе мақсаттары) салықтық артықшылықтар алу болса. АҚШ-та Ішкі кіріс қызметі кейбір схемаларды «зияратты» деп таниды және осылайша заңсыз деп санайды. Баламативті ең төменгі салық белгілі бір салықтан жалтару схемаларының әсерін азайту үшін әзірленді. Сонымен қатар, салықтан жалтару қағида бойынша заңды болғанымен, егер IRS өзінің шешімімен салықтан жалтару экспатриацияға тырысудың «басты мақсаты» екенін анықтаса, өтініш берушіге «жасырылған экспатриант» статусы тағайындалады, осылайша экспатриация шарты ретінде әлемдік активтерге экспатриация салығын төлеу талап етіледі. IRS салық төлеуші экспатриация сұрағанда оның таза кірісі 622 000 АҚШ долларынан жоғары болса немесе экспатриация күніне дейінгі 5 салық жылында орташа жылдық таза табыс салығы 124 000 АҚШ долларынан асса, салықтан жалтарудың басты мақсаты бар деп есептейді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда салық төлеуден жалтартуға қарсы сот доктринасы IRC v Ramsay (1981) ісінде қалыптасты, онда егер операция салықты үнемдеуден басқа коммерциялық мақсатқа қызмет етпейтін, алдын ала жоспарланған жасанды қадамдардан тұрса, дұрыс тәсіл – операцияның жалпы әсерін салыққа тарту болып табылады. Бұл Рамсей принципі деп аталады және Furniss v. Dawson (1984) ісі Рамсей принципін кеңейтті. Бұл тәсіл көптеген Ұлт Достастығы елдерінде, тіпті Ұлыбританияның шешімдері көбінесе маңызды деп есептелетін жерлерде де қабылданбады. Екі онжылдықтан кейін көптеген шешімдер қабылданды, олардың тәсілдері үйлесімсіз болды, ал салық органдары мен кәсіби кеңесшілер нәтижелерді болжау мүмкіндігіне ие болмады. Осы себепті бұл тәсіл сәтсіздікке ұшыраған немесе ең жақсы жағдайда жартылай сәтті деп қарастырылуы мүмкін. Сот жүйесінде әртүрлі судьялар әртүрлі көзқарас білдірді. Мысалы, 1970 жылдарға дейін Ұлыбританиядағы судьялар салық төлеуден жалтартуға бейтарап қарады, бірақ қазіргі уақытта олар агрессивті салық төлеуден жалтартуға көбірек наразылық білдіруі мүмкін. Ұлыбританияда 2004 жылы Лейбористік үкімет салық төлеуден жалтарту схемаларына қарсы күресу үшін ретроспективті заңнама қолданатынын жариялады және кейіннен бірнеше рет, әсіресе BN66 ісінде қолданды. 2010 жылы жарияланған бастамалар HMRC-нің ескерту берілмеген жағдайда да салық төлеуден жалтарту схемаларына қарсы ретроспективті шаралар қолдануға дайын екенін көрсетеді. Ұлыбритания үкіметі Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) негіздерді бұзу және пайданы басқа жерге жылжыту туралы бастамасын қолдады. 2015 жылғы күзгі мәлімдемесінде канцлер Джордж Осборн 2019-2020 жылға дейін жылына 5 миллиард фунт стерлинг жинау үшін салық төлеуден жалтартуға қарсы күреске 800 миллион фунт стерлинг жұмсалатынын хабарлады. Сонымен қатар, ірі компаниялар енді Ұлыбританиядағы салық стратегияларын жариялауға міндетті, ал агрессивті салық жоспарлаумен айналысатын ірі бизнеске арнайы шаралар қолданылады. Осборн осы саясаттары арқылы салық төлеуден жалтартуға қарсы күресте алдыңғы қатарда екенін мәлімдеді. Алайда, ол ЭЫДҰ ұсынған салық төлеуден жалтартуға қарсы күресу саясатын іске асырудағы белсенсіздігі үшін сынға ұшырады. 2016 жылы Google компаниясы HMRC-ге 2005 жылдан бергі салықтың 130 миллион фунт стерлингін қайтаруға келісті, ол "заң бойынша тиіс салықтың толық сомасы" екенін мәлімдеді. Алайда, бұл салық сомасы Лейбористер тарапынан сынға алынды, бұрынғы Лейбористтік көшбасшы Джереми Корбин Google төлеген салық мөлшерлемесінің тек 3% құрағанын айтты. Алайда, Джонсон салық мөлшерлемелерін көтеруді немесе Еуропалық Одақ елдерінің оны бірігіп жасауын қаламайтынын мәлімдеді.

In the UK, judicial doctrines to prevent tax avoidance began in IRC v Ramsay (1981) which decided that where a transaction has pre arranged artificial steps that serve no commercial purpose other than to save tax, the proper approach is to tax the effect of the transaction as a whole. This is known as the Ramsay principle and this case was followed by Furniss v. Dawson (1984) which extended the Ramsay principle. This approach has been rejected in most Commonwealth jurisdictions even in those where UK cases are generally regarded as persuasive. After two decades, there have been numerous decisions, with inconsistent approaches, and both the Revenue authorities and professional advisors remain quite unable to predict outcomes. For this reason this approach can be seen as a failure or at best only partly successful. In the judiciary, different judges have taken different attitudes. As a generalisation, for example, judges in the United Kingdom before the 1970s regarded tax avoidance with neutrality; but nowadays they may regard aggressive tax avoidance with increasing hostility. In the UK in 2004, the Labour government announced that it would use retrospective legislation to counteract some tax avoidance schemes, and it has subsequently done so on a few occasions, notably BN66. Initiatives announced in 2010 suggest an increasing willingness on the part of HMRC to use retrospective action to counter avoidance schemes, even when no warning has been given. The UK Government has pushed the initiative led by the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) on base erosion and profit shifting. In the 2015 Autumn Statement, Chancellor George Osborne announced that £800m would be spent on tackling tax avoidance in order to recover £5 billion a year by 2019–20. In addition, large companies will now have to publish their UK tax strategies and any large businesses that persistently engage in aggressive tax planning will be subject to special measures. With these policies, Osborne has claimed to be at the forefront of combating tax avoidance. However, he has been criticised over his perceived inaction on enacting policies set forth by the OECD to combat tax avoidance. In 2016, Google agreed to pay back £130m of tax dating back to 2005 to HMRC, which said it was the "full tax due in law". However, this amount of tax has been criticised by Labour, with ex Labour leader Jeremy Corbyn saying that the rate of tax paid by Google only amounted to 3%. However, Johnson said he did not want tax rates to go up or for European Union countries to do this in unison.