Кіріспе

Карл II, Брансвик герцогы (Karl II, Herzog von Braunschweig; 30 қазан 1804 – 18 тамыз 1873), 1815 жылдан 1830 жылға дейін Брансвик герцогтығын биледі. Бүгінде ол ең әйгілі шахмат ойындарының бірінде американдық шахмат шебері Пол Морфиге ұтылған "Опера ойынында" жеңілгенімен есімдеріне сақталған.

Өмірбаян

Карл Брансвик қаласында, Брансвик-Люнебург герцогы Фредерик Вильгельмнің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. 1808 жылғы сәуір айында оның анасы, Баден принцессасы Мари (1782–1808) Карл үш жасқа толғанда, өлі туған қызын дүниеге келтіргеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Карл мен оның кіші інісі Вильгельм анасының әжесі, Гессен-Дармштадт принцессасы Амалиямен бірге Глюкштадтқа көшіп кетті, ал әкесі Наполеонға қарсы австриялықтармен күресу үшін «Қара Брансвикерлер» еріктілер корпусын құрды. 1809 жылдың күзінде тұтқынға түспеу үшін герцог Германия арқылы қарулы жорық жасап, әскерімен бірге Ұлыбританияға қашып кетті. Лондонға келген соң ол ұлдарын шақырды, олар әкесінің әжесі, Ұлыбритания принцессасы Августамен Блэкхитте, кейін Воксхоллде тұрды. Жас принцтер Лондонда танымал болды, ал Вильгельмге 1814 жылы Воксхолл көпірінің негізін салу құрметі бұйырды. 1815 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Карл Брансвик герцогтығын мұраға алды, бірақ ол әлі кәмелетке толмағандықтан, Ұлыбритания мен Ганновер корольдігінің регенті Джорджтың қамқорлығына берілді. Карл 18 жасқа толуға жақындағанда, оның көпшілікке толған күні туралы дау туды; Карл 18 жасында, ал Джордж 21 жаста көпшілікке толу керек деп есептеді. Келісімге келді, Карл 19 жасында көпшілікке толды және 1823 жылғы 30 қазанда үкімет басқарды. 18 жасында Ганновер тез арада жаңа конституцияны қабылдады, ол оның өкілеттіктерін шектеді, герцогтығын, мұрагерлік жерлерін және Вельфтер үйінің басшысы ретінде тиісті кірісін қайта анықтады. 1546 жылдан бастап Ганновер династиялық fidei commis төлемдерін үй басшылары ретінде Вольфенбюттель князьдеріне төледі. Осы жаңа қайта анықтауға дейін Ганновердің барлық кіші княздықтары Вольфенбюттель билеуші князінің атынан шартты түрде басқарылған деп есептелді. Бұл кіші княздықтарға Ганновер Каленберг және Люнебург кірді, 1814 жылғы Вена конгресінің құрылысына қарамастан, Ганновер корольдігі құрылды. 1827 жылғы 10 мамырда Карл өзінің егемендігін қайта анықтайтын жаңа конституцияның жарамсыз екенін жарлықпен жариялады. Регенттік кезінде жаңа конституцияны қабылдау Австрияның наразылығын тудырды. Бұл халықаралық құқық нормаларына қайшы келді. Жарлықта Ганновер «басқыншы» деп аталды, бұл Ганновер мен Англияда ашу-ыза тудырды. Сол жылы Германия конфедерациясы бұл мәселеге араласуға тырысты және Карлге өзінің кәмелетке толмаған кезінен жаңа конституцияны қабылдауға бұйрық берді. Карл бұл ескертуді елемеді және әкесі сияқты билік жүргізді. Ол өз жарлықтарына қосымша қол қоюға мәжбүр болмады, бірақ Гюльфтер 1000 жылдан бері болғандай, абсолюттік монарх ретінде жалғастырды. Баспаханалардың иелері соңғы жеңіске жетті, өйткені халық пікірі олардың монархтарына қарсы болды. Карлдың басқаруы сыбайлас жемқорлыққа және адасушылыққа толы болды. 1830 жылы шілде революциясы басталғанда, Карл Парижде болды. Ол дереу Брансвикке оралды, онда барлық революциялық тенденцияларды күшпен басу ниеті туралы мәлімдеді. Бірақ 6 қыркүйекте ол театрынан үйіне қайтып келе жатқанда тас лақтырушылардың шабуылына ұшырады. Келесі күні үлкен топ сарайға кіруге тырысты. Карл қашып кетті, ал сарай өртеніп, толығымен қирады. 10 қыркүйекте Карлдың інісі Вильгельм Брансвикке келгенде, халық оны қуанышпен қарсы алды. Вильгельм бастапқыда өзін бауырының регенті деп санады, бірақ бір жылдан кейін өзін билік ететін герцог деп жариялады. Карл дипломатиялық және күшпен інісін биліктен ығыстыруға бірнеше рет әрекет жасады, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Карл эмиграцияда да билікке белсенді қатысты. Ол Ганноверге, өзінің інісіне және 1866 жылғы австрия-пруссия соғысынан кейін Пруссияның Ганновер корольдігін аннексиялауына қарсы көптеген наразылық білдірді. Кейінгі хаттарында ол коммунизмнің пруссалықтардан жерлерді тартып алатынын болжады. Карл өмірінің қалған бөлігін Германиядан тыс, негізінен Париж мен Лондонда өткізді. Лондонда тұрып жатқанда ол «The Satirist» журналында герцог туралы жарияланған мақалаларға байланысты баспагер Барнард Грегоримен жоғары деңгейдегі жанжалға қатысты. Франция мен Германия арасындағы соғыс басталғаннан кейін ол Женеваға көшіп барды, ол 1873 жылы 68 жасында Бо Риваж қонақ үйінде қайтыс болды.

Брансвик ескерткіші

1871 жылғы 5 наурызда Чарльз өзінің барлық мүлігін Женева қаласына бір ғана талаппен қалдырды: Женевада оған "көрнекті және лайықты" мавзолей салынуы керек, онда оның әкесі Фредерик Вильгельм және атасы Чарльз Вильгельм Фердинандтың мүсіндері орналасуы керек, сондай-ақ ол 14 ғасырдағы Веронадағы Скалигер қабірлерінің стилін қайталауы керек. Осыған сәйкес, швейцариялық сәулетші Жан Франэльдің жобасы таңдалды. Монблан жағалауында орналасқан, ол ақ мәрмәрден салынған үш қабатты ғимарат, ал герцогтың жатқан бейнесі бейнеленген саркофагтың үстінде алтыбұрышты шатыр бар. Бұрыштарында әртүрлі мүсіншілердің жасаған Гюльфтер әулетінің алты танымал ата-бабасының мәрмәр мүсіндері орналасқан, ал француз мүсіншісі Огюст Кейннің герцог Уильямның қоладан жасалған ат мүсіні бастапқыда шпильдің басына орнатылған. Ескерткіш 65 метр ұзындығы және 25 метр ені бар платформада тұр, оны мәрмәр химералар мен арыстандар, сондай-ақ Кейн күзетіп тұр. Ескерткіш 1879 жылғы 14 қазанда ашылды, бірақ жер сілкінісінен кейін 1883 жылы ат мүсіні жақын жердегі тұғырға көшірілді, ал шпильдің жоғарғы бөлігі 1890 жылы тәжбен қайта жаңартылды. Герцогтың мүлкі 24 миллион швейцариялық франкқа тең болды, оның екі миллионы ескерткішке жұмсалды, ал қалғаны бірнеше жаңа қоғамдық ғимараттарға, мысалы, Гранд Театрға жұмсалды.

Мұра

Замандас некролог герцогты "суреттелген, әшекей шаш киген Лотхарио, оның ақымақтықтары, ерекшеліктері және алмаздары Еуропаны дүркілдеткен" деп сипаттады. Өмірінде ол бірнеше газет баспаларын ар-намысқа тиетін жала жабу үшін сотқа берді, олардың арасында оның гомосексуалдық қарым-қатынастарды іздегені туралы айыптаулар болды. Дегенмен, 1849 жылы ол 1830 жылы "The Weekly Dispatch" газетінде жарияланған мақала үшін ар-намысқа тиетін жала жабу ісін жеңіп алды. Ол баспагерлерден және Ұлыбритания мұражайынан басылымның мұрағат көшірмелерін алу үшін үй қызметшісін жіберген еді. Қазіргі уақытта ешқандай көшірме сақталмаған, бірақ герцогтің басқа да сот істерін ескере отырып, жаланың мәнін болжауға болады. Алайда, бұл іс (Брансуик Хармерге қарсы) ағылшын ар-намысқа тиетін жала жабу құқығында прецедент құрды, себебі сот шешімі ар-намысқа тиетін жала жабуға шағымданушыларға бастапқы жаланың "қайта жариялануы" болған жағдайда сотқа жүгінуге рұқсат беретінін көрсетті. Мысалы, 2009 жылы интернет компаниясы Google өзінің веб-беттерінде тарихи жалаларды қолжетімді ету арқылы зиянды өтеуге жауапты болуы мүмкін деген шешім қабылданды. Көп рет жариялау қағидасы Ұлыбританияда 2013 жылғы Ар-намысқа тиетін жала жабу туралы заңмен шектелді.