Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карл II, Брансвик герцогы (Karl II, Herzog von Braunschweig; 30 қазан 1804 – 18 тамыз 1873), 1815 жылдан 1830 жылға дейін Брансвик герцогтығын биледі. Бүгінде ол ең әйгілі шахмат ойындарының бірінде американдық шахмат шебері Пол Морфиге ұтылған "Опера ойынында" жеңілгенімен есімдеріне сақталған.
Charles II, Duke of Brunswick (Karl II, Herzog von Braunschweig; 30 October 1804 – 18 August 1873), ruled the Duchy of Brunswick from 1815 until 1830. Today he is best remembered for being on the losing side of the "Opera Game," defeated by American chess master Paul Morphy in one of the most famous chess games ever played.
Өмірбаян
Карл Брансвик қаласында, Брансвик-Люнебург герцогы Фредерик Вильгельмнің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. 1808 жылғы сәуір айында оның анасы, Баден принцессасы Мари (1782–1808) Карл үш жасқа толғанда, өлі туған қызын дүниеге келтіргеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Карл мен оның кіші інісі Вильгельм анасының әжесі, Гессен-Дармштадт принцессасы Амалиямен бірге Глюкштадтқа көшіп кетті, ал әкесі Наполеонға қарсы австриялықтармен күресу үшін «Қара Брансвикерлер» еріктілер корпусын құрды. 1809 жылдың күзінде тұтқынға түспеу үшін герцог Германия арқылы қарулы жорық жасап, әскерімен бірге Ұлыбританияға қашып кетті. Лондонға келген соң ол ұлдарын шақырды, олар әкесінің әжесі, Ұлыбритания принцессасы Августамен Блэкхитте, кейін Воксхоллде тұрды. Жас принцтер Лондонда танымал болды, ал Вильгельмге 1814 жылы Воксхолл көпірінің негізін салу құрметі бұйырды. 1815 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Карл Брансвик герцогтығын мұраға алды, бірақ ол әлі кәмелетке толмағандықтан, Ұлыбритания мен Ганновер корольдігінің регенті Джорджтың қамқорлығына берілді. Карл 18 жасқа толуға жақындағанда, оның көпшілікке толған күні туралы дау туды; Карл 18 жасында, ал Джордж 21 жаста көпшілікке толу керек деп есептеді. Келісімге келді, Карл 19 жасында көпшілікке толды және 1823 жылғы 30 қазанда үкімет басқарды. 18 жасында Ганновер тез арада жаңа конституцияны қабылдады, ол оның өкілеттіктерін шектеді, герцогтығын, мұрагерлік жерлерін және Вельфтер үйінің басшысы ретінде тиісті кірісін қайта анықтады. 1546 жылдан бастап Ганновер династиялық fidei commis төлемдерін үй басшылары ретінде Вольфенбюттель князьдеріне төледі. Осы жаңа қайта анықтауға дейін Ганновердің барлық кіші княздықтары Вольфенбюттель билеуші князінің атынан шартты түрде басқарылған деп есептелді. Бұл кіші княздықтарға Ганновер Каленберг және Люнебург кірді, 1814 жылғы Вена конгресінің құрылысына қарамастан, Ганновер корольдігі құрылды. 1827 жылғы 10 мамырда Карл өзінің егемендігін қайта анықтайтын жаңа конституцияның жарамсыз екенін жарлықпен жариялады. Регенттік кезінде жаңа конституцияны қабылдау Австрияның наразылығын тудырды. Бұл халықаралық құқық нормаларына қайшы келді. Жарлықта Ганновер «басқыншы» деп аталды, бұл Ганновер мен Англияда ашу-ыза тудырды. Сол жылы Германия конфедерациясы бұл мәселеге араласуға тырысты және Карлге өзінің кәмелетке толмаған кезінен жаңа конституцияны қабылдауға бұйрық берді. Карл бұл ескертуді елемеді және әкесі сияқты билік жүргізді. Ол өз жарлықтарына қосымша қол қоюға мәжбүр болмады, бірақ Гюльфтер 1000 жылдан бері болғандай, абсолюттік монарх ретінде жалғастырды. Баспаханалардың иелері соңғы жеңіске жетті, өйткені халық пікірі олардың монархтарына қарсы болды. Карлдың басқаруы сыбайлас жемқорлыққа және адасушылыққа толы болды. 1830 жылы шілде революциясы басталғанда, Карл Парижде болды. Ол дереу Брансвикке оралды, онда барлық революциялық тенденцияларды күшпен басу ниеті туралы мәлімдеді. Бірақ 6 қыркүйекте ол театрынан үйіне қайтып келе жатқанда тас лақтырушылардың шабуылына ұшырады. Келесі күні үлкен топ сарайға кіруге тырысты. Карл қашып кетті, ал сарай өртеніп, толығымен қирады. 10 қыркүйекте Карлдың інісі Вильгельм Брансвикке келгенде, халық оны қуанышпен қарсы алды. Вильгельм бастапқыда өзін бауырының регенті деп санады, бірақ бір жылдан кейін өзін билік ететін герцог деп жариялады. Карл дипломатиялық және күшпен інісін биліктен ығыстыруға бірнеше рет әрекет жасады, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Карл эмиграцияда да билікке белсенді қатысты. Ол Ганноверге, өзінің інісіне және 1866 жылғы австрия-пруссия соғысынан кейін Пруссияның Ганновер корольдігін аннексиялауына қарсы көптеген наразылық білдірді. Кейінгі хаттарында ол коммунизмнің пруссалықтардан жерлерді тартып алатынын болжады. Карл өмірінің қалған бөлігін Германиядан тыс, негізінен Париж мен Лондонда өткізді. Лондонда тұрып жатқанда ол «The Satirist» журналында герцог туралы жарияланған мақалаларға байланысты баспагер Барнард Грегоримен жоғары деңгейдегі жанжалға қатысты. Франция мен Германия арасындағы соғыс басталғаннан кейін ол Женеваға көшіп барды, ол 1873 жылы 68 жасында Бо Риваж қонақ үйінде қайтыс болды.
Charles was born in Brunswick, the eldest son of Frederick William, Duke of Brunswick Lüneburg. In April 1808, his mother, Princess Marie of Baden (1782–1808), died shortly after giving birth to a stillborn daughter when Charles was only three years old. Charles and his younger brother William, went to live with their maternal grandmother, Princess Amalie of Hesse Darmstadt, in Glückstadt, while his father raised a volunteer corps, the Black Brunswickers, to fight with the Austrians against Napoleon. In the Autumn of 1809, to avoid capture the duke had conducted a remarkable fighting march across Germany and escaped to Britain with his troops; on his arrival in London he sent for his sons who then lived with their paternal grandmother, Princess Augusta of Great Britain at Blackheath and later at Vauxhall. The young princes were treated as celebrities in London, with William being given the honour of laying a foundation stone for Vauxhall Bridge in 1814. After the death of his father in 1815, Charles inherited the Duchy of Brunswick, but since he was still underage, he was put under the guardianship of George, the prince regent of the United Kingdom and the Kingdom of Hanover. When Charles neared his 18th birthday, a dispute over the date of his majority erupted; Charles claimed majority at the age of 18, while George considered the age of majority to be 21 years. A compromise was made, and Charles reached his majority at the age of 19, and took over government on 30 October 1823. During his 18th year, Hanover speedily rushed in a new constitution which limited his powers, redefined his duchy, hereditary lands, and his due income as head of the House of Welf. As from 1546 forwards Hanover also paid the dynastic fidei commis payments to the Wolfenbüttel princes, as heads of house. Until this new redefinition, all of Hanover was considered sub principalities that conditionally governed in the name of the Wolfenbüttel ruling prince. These sub principalities included Hanover Calenberg and Luneburg, the new Congress of Vienna creation of the Kingdom of Hanover in 1814 notwithstanding. On May 10, 1827, Charles declared in an edict that the new constitution redefining his sovereignty was invalid. Passing a new constitution during a Regency was also protested for him by Austria. These had gone against all the norms of international law. In the edict Hanover was called a "usurper", and this caused outrage in Hanover and England. The German Confederation that same year attempted to intervene in this matter and ordered Charles to accept the new constitution from his minority. Charles disregarded it, and continued governing as his father had. He did not have his decrees cosigned, but continued as an absolute monarch, as the Guelphs had been for more than 1,000 years. The ownership of the printing presses ultimately won the battle as the popular opinion was turned against their monarch. Charles's administration was maligned as being corrupt and misguided. When in 1830 the July Revolution broke out, Charles happened to be in Paris. He hurriedly returned to Brunswick, where he announced his intention to suppress all revolutionary tendencies by force. But on 6 September, he was attacked by stone throwers while riding home from the theatre; on the next day, a large mob tried to break into the palace. Charles fled and the palace was completely destroyed by fire. When Charles's brother, William, arrived in Brunswick on 10 September, he was received joyfully by the people. William originally considered himself only his brother's regent, but after a year declared himself ruling duke. Charles made several desperate attempts to depose his brother by diplomacy and by force, but they were unsuccessful. Charles continued to be active in his office as ruling prince in exile. He filed many protests against Hanover, against his brother, and against Prussia's annexation of the Kingdom of Hanover after the 1866 Austro Prussian War. In his later letters he predicted communism would take the lands from the Prussians. Charles spent the rest of his life outside of Germany, mostly in Paris and London. While he lived in London he engaged in a high profile feud with the publisher Barnard Gregory due to articles published about the Duke in The Satirist. After the war between France and Germany broke out, he moved to Geneva, where he died in the Beau Rivage Hotel in 1873, aged 68.
Брансвик ескерткіші
1871 жылғы 5 наурызда Чарльз өзінің барлық мүлігін Женева қаласына бір ғана талаппен қалдырды: Женевада оған "көрнекті және лайықты" мавзолей салынуы керек, онда оның әкесі Фредерик Вильгельм және атасы Чарльз Вильгельм Фердинандтың мүсіндері орналасуы керек, сондай-ақ ол 14 ғасырдағы Веронадағы Скалигер қабірлерінің стилін қайталауы керек. Осыған сәйкес, швейцариялық сәулетші Жан Франэльдің жобасы таңдалды. Монблан жағалауында орналасқан, ол ақ мәрмәрден салынған үш қабатты ғимарат, ал герцогтың жатқан бейнесі бейнеленген саркофагтың үстінде алтыбұрышты шатыр бар. Бұрыштарында әртүрлі мүсіншілердің жасаған Гюльфтер әулетінің алты танымал ата-бабасының мәрмәр мүсіндері орналасқан, ал француз мүсіншісі Огюст Кейннің герцог Уильямның қоладан жасалған ат мүсіні бастапқыда шпильдің басына орнатылған. Ескерткіш 65 метр ұзындығы және 25 метр ені бар платформада тұр, оны мәрмәр химералар мен арыстандар, сондай-ақ Кейн күзетіп тұр. Ескерткіш 1879 жылғы 14 қазанда ашылды, бірақ жер сілкінісінен кейін 1883 жылы ат мүсіні жақын жердегі тұғырға көшірілді, ал шпильдің жоғарғы бөлігі 1890 жылы тәжбен қайта жаңартылды. Герцогтың мүлкі 24 миллион швейцариялық франкқа тең болды, оның екі миллионы ескерткішке жұмсалды, ал қалғаны бірнеше жаңа қоғамдық ғимараттарға, мысалы, Гранд Театрға жұмсалды.
In his will drawn up on 5 March 1871, Charles left his entire estate to the city of Geneva with a single stipulation: that a mausoleum be built for him in Geneva "in a prominent position and worthy", that it should feature statues of his father, Frederick William, and his grandfather, Charles William Ferdinand, and that it should imitate the style of the 14th century Scaliger Tombs in Verona. Accordingly, a design was chosen by the Swiss architect Jean Franel. Sited on the Quai du Mont Blanc, it is built in three storeys of white marble with a hexagonal canopy over a sarcophagus bearing a recumbent figure of the duke. At the projecting corners are marble statues of six notable ancestors of the House of Guelph by various sculptors, and a bronze equestrian statue of Duke William by the French sculptor Auguste Cain was originally mounted at the top of the spire. The monument stands on a platform 65 meters long and 25 meters wide and is guarded by marble chimeras and lions, also by Cain. The monument was unveiled on 14 October 1879; however, earthquake damage resulted in the removal of the equestrian statue to an adjacent plinth in 1883 and the top of the spire was rebuilt with a crown in 1890. The Duke's estate amounted to 24 million Swiss Francs, two million of which were expended on the monument, the remainder was spent on a number of new public buildings, for example the Grand Théâtre.
Мұра
Замандас некролог герцогты "суреттелген, әшекей шаш киген Лотхарио, оның ақымақтықтары, ерекшеліктері және алмаздары Еуропаны дүркілдеткен" деп сипаттады. Өмірінде ол бірнеше газет баспаларын ар-намысқа тиетін жала жабу үшін сотқа берді, олардың арасында оның гомосексуалдық қарым-қатынастарды іздегені туралы айыптаулар болды. Дегенмен, 1849 жылы ол 1830 жылы "The Weekly Dispatch" газетінде жарияланған мақала үшін ар-намысқа тиетін жала жабу ісін жеңіп алды. Ол баспагерлерден және Ұлыбритания мұражайынан басылымның мұрағат көшірмелерін алу үшін үй қызметшісін жіберген еді. Қазіргі уақытта ешқандай көшірме сақталмаған, бірақ герцогтің басқа да сот істерін ескере отырып, жаланың мәнін болжауға болады. Алайда, бұл іс (Брансуик Хармерге қарсы) ағылшын ар-намысқа тиетін жала жабу құқығында прецедент құрды, себебі сот шешімі ар-намысқа тиетін жала жабуға шағымданушыларға бастапқы жаланың "қайта жариялануы" болған жағдайда сотқа жүгінуге рұқсат беретінін көрсетті. Мысалы, 2009 жылы интернет компаниясы Google өзінің веб-беттерінде тарихи жалаларды қолжетімді ету арқылы зиянды өтеуге жауапты болуы мүмкін деген шешім қабылданды. Көп рет жариялау қағидасы Ұлыбританияда 2013 жылғы Ар-намысқа тиетін жала жабу туралы заңмен шектелді.
A contemporary obituarist referred to the Duke as "that painted, bewigged Lothario, whose follies, eccentricities, and diamonds made him the talk of Europe." During his lifetime he sued several newspaper publishers for libel when they alleged that, among other things, he solicited homosexual encounters. However, in 1849 he won a defamation case for the publication of an article by a newspaper, The Weekly Dispatch, in 1830, after sending a manservant to procure archive copies of the edition from the publishers and the British Museum. No copies now survive, although given the Duke's other legal cases, the nature of the libel may be assumed. However this case (Brunswick v Harmer) established a precedent in English defamation law, as the ruling was interpreted by courts to allow defamation plaintiffs to sue if there was a “new publication” of the original libel. It was used, for example, in 2009 to decree that internet company Google, who made historical libels available on their web pages, could be liable for damages. The multiple publication rule was finally curtailed in the UK by The Defamation Act 2013.