Кіріспе

Қызыл Армияның әскери құрамы (1942–1943 жж.)

Сталинград майданы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағының Қызыл Армиясының бірнеше армияны қамтитын майдан. Атауы фронттың алғаш рет шайқасқан, Волга өзеніндегі Сталинград қаласына негізделген басты географиялық аймағын көрсетеді.

Құрылу

1942 жылдың 12 шілдесінде Ставканың бұйрығымен Сталинград майданы құрылды. Маршал С. К. Тимошенко басшылығымен, әскери кеңес мүшесі Н. С. Хрущев және штаб бастығы генерал П. И. Бодин тағайындалды. Бұл, көріне берсек, таратылған Оңтүстік-Батыс майданының қайта аталғаны сияқты еді, бірақ шындығында жаңа құрылым болды. Оның құрамындағы тиімді күштер – жаңадан құрылған 62-ші, 63-ші және 64-ші армиялар ғана еді, олар тиісінше 7-ші, 5-ші және 1-ші резервтік армиялардан жасалған. Бұрынғы майданның әскерлері ауыр жарақат алған және неміс әскерлерінің «Вильгельм» (10-15 маусым), «Фридерикус II» (22-25 маусым) операцияларында, сондай-ақ «Көк операциясының» (28 маусымда басталды) бастапқы кезеңдерінде жартылай қоршауға түскен. Қалдықтары Дон өзенінің шығыс жағалауына қарай шегініп жатты. Жаңа майданға Донның үлкен иілімінде, шамамен Клецкая мен Чир және Дон өзендерінің қосылған жері арасында қорғаныс шебін ұстап тұру және қарсыласы болып табылатын неміс 6-шы армиясына дайындалуға бұйрық берілді. 22 шілдеде Сталин Тимошенконың тиімді басқаруға қабілетсіз екеніне көз жеткізіп, генерал-лейтенант В. Н. Гордовты Мәскеуге шақырып, 23 шілдеден бастап майданды басқаруға тағайындады. Хрущев пен Бодин өздерінің лауазымдарында қалды. Осы кезде Сталинград майданының құрамында сегіз армия болды: жоғарыда аталғандармен қатар 51-ші, 57-ші, 21-ші, 28-ші және 38-ші армиялар да қосылды, олардың соңғы төртеуінің жағдайы аса нашар еді. 28-ші армияның қалдықтары 4-ші танк армиясы ретінде қайта құрылып жатты, ал 38-ші армия 1-ші танк армиясы ретінде қайта құрылуда болды. Майдан сонымен қатар 8-ші әуе армиясы мен Волга өзенінің флотилиясына да басшылық етті.

Сталинградтан қарсы шабуыл

19 қарашада Сталинград майданы бес далалық армияны және 8-ші әуе армиясын (Тимофей Хрюкин) бақылауда ұстады. 1943 жылдың 1 қаңтарында Сталинград майданы жаңа Оңтүстік майдан болып қайта аталды.