Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия армиясының элиталық бөлімі

«Großdeutschland» атты жаяу әскер полкі (Infanterie Regiment "Großdeutschland"; ) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әрекет көрген Германия армиясының элиталық салтанатты және жауынгерлік бөлімі. 1921 жылы құрылған бұл бөлім алғашқыда «Wachregiment Berlin» деп аталды. 1939 жылы «Infanterie Regiment Großdeutschland» деп қайта аталған полк Франция мен Бенлюкс елдеріндегі науқандарда қатысты. Содан кейін соғыстың соңына дейін тек Шығыс майданында ғана қызмет етті. 1945 жылдың мамыр айында Пилау қаласының жанында жойылды. «Großdeutschland» кейде Waffen SS құрамында болған деп жаңылыс түсінік бар, бірақ ол негізінен Германияның қалыпты армиясының (Heer) бөлімі болды. 1942 жылы бұл бөлім «Großdeutschland» дивизиясына дейін кеңейтілді, ол Вермахттың ең жақсы жабдықталған дивизиясы болды және басқа барлық бөлімдерге дейін жабдық алды, тіпті кейбір Waffen SS бөлімдеріне де; алайда ол дивизия ішінде полк ретінде сақталды және «Grenadier Regiment Großdeutschland» деп аталды. 1943 жылы өз атауын «Panzergrenadier Regiment Großdeutschland» деп өзгертті.

Жаратылыс және ерте тарихы - Wachregiment Berlin

Версаль келісімінен кейін Германияның құрлық әскері (Рейхсвер) 100 мың адаммен шектелді. Веймар республикасы әлі де қауіпсіз емес еді. Ардагерлер жеке топтар құрып, өздерінің саяси мақсаттарын іске асыруға тырысты (Фрайкорптарды қараңыз). Коммунистер мен фашистер көшелерде шайқасты, саяси төңкеріс қаупіне ерекше мән берілді. Революция қаупін сейілту үшін 1921 жылдың басында Берлиндегі Вахрегимент құрылды. Жаңадан құрылған республиканы қорғаудан басқа, Вахрегимент парадтар мен күзет міндеттері сияқты салтанатты және өкілдік функцияларын да орындады. Вахрегимент ұзаққа соқпады және 1921 жылдың маусымында таратылды. Бірақ, бірлік көп ұзамай «Күзет әскерлері басқаруы» (Kommando der Wachtruppe) деп қайта құрылды, ол Вахрегименттің қызметін атқаратын бөлімше болды. Вахтруппа жеті ротадан тұрды, олардың әрқайсысы Версаль келісімі бойынша Германияға рұқсат етілген жеті дивизияның бірінен құралды. Әр рота үш ай қызмет еткеннен кейін өз дивизиясына қайта оралады. Осылайша Вахтруппа бүкіл Рейхсверді бейнелейтін болды. Бір ғана тұрақты бөлімше – басқару оркестрі, ол Берлиннің ресми салтанатты әскери оркестрі ретінде танылды. Басқару Моабит казармасында орналасқан және әр дүйсенбі, сәрсенбі, жұма және сенбі күндері халық үшін күзет алмастыру рәсімін өткізді. Бұл рәсім тым әсем болмаса да, жексенбі, сейсенбі және бейсенбі күндері Вахтруппаның барлық құрамы, оркестрдің сүйемелдеуімен, казармадан Бранденбург қақпасы арқылы өтіп, Жаңа қамалға (Neue Wache) соғыс ескерткішіне бет алды, бұл Букингем сарайындағы Королева гвардиясының күзет алмастыру рәсіміне ұқсас болды. 1933 жылы Адольф Гитлер канцлер болып тағайындалғаннан кейін Вахтруппа НСДАП басшылығында қалды. 1934 жылы бөлімше Wachtruppe Berlin деп аталды, ал 1936 жылы штаб пен әкімшілік ротасын қосу арқылы бөлімше құрамына 8 рота, батальон штабы және материалдық-техникалық қолдау бөлімдері кіретін толыққанды батальонға дейін жеткізілді. 1937 жылдың маусымында бөлімше тағы да қайта аталды, бұл жолы Берлиндегі Вах полкі (Wach Regiment Berlin) деп аталды. Сабақтас жүйесі өзгертілді, енді сарбаздар дивизиялық принцип бойынша емес, 6 айлық мерзімге бөлімшеге жіберілді. Режименттің құрамына жабдықтау ротасы да қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия ұлт емес, саяси тұжырымдама болды, сондықтан көптеген дивизиялар әлі де өңірлік атауларын сақтап қалды (мысалы, саксондық, пруссиялық, бавариялық, бадендік және т.б.). НСДАП кезінде ел нағыз Германия ретінде бірікті, бірақ бұл партияның барлық герман халықтарын біріктіретін және астанасы Берлин болатын Ұлы Германия құру жоспарының бір бөлігі ғана болды, ол Германия (Großdeutschland) деп аталды. Берлиндегі Вах полкі мемлекеттік сапарлар, конференциялар мен Олимпиада ойындары кезінде эскорт және құрметтік қарауыл қызметін атқарды. Гитлердің жеке қауіпсіздігі СС Лейбштандартеде болғанына қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Вах полкінен Гитлердің ресми мемлекеттік күзеті болу үшін шағын топ бөлінді. Бұл бөлімше «Фюрердің сүйемелдеушісі» (Führer Begleit) батальоны деп аталды және кейін дивизия деңгейіне дейін кеңейтілді (Фюрердің сүйемелдеуші дивизиясын қараңыз).

Infanterie-Regiment Großdeutschland - Франция және Төменгі елдер

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі айларда, Вермахт армиясының қалған бөлігі Саар, Австрия және Чехословакияға басып кірген кезде, Берлиндегі Вах полкінің сарбаздары әр жексенбі сайын Унтер-ден-Линден көшесімен жоғары-төмен жүріп жатты. Бірақ олар ұзаққа соғыс майданынан тыс қалып жатпады. 1939 жылдың бірінші аптасында Гитлер Вах полкінің атауын «Гроßдойчланд» атты жаяу әскер полкі деп өзгертуге бұйрық берді. Бұл бөлім енді тұрақты құрамға ие болды, және неміс армиясының басқа полктерінен (аумақтық принцип бойынша жиналған) өзгеше, «Гроßдойчланд» полкіне болашақ сарбаздар бүкіл елден, ал офицерлер ұлттық деңгейде таңдалатын болды. Полк 1939 жылдың 14 маусымында ресми түрде құрылды, бұл оқиға ел астанасының көшелерінде өткен әскери шерумен белгіленді. 1939 жылдың қыркүйегінде полк қайта ұйымдастырылып, «Ақ түйе» (Польшаға басып кіру) операциясына қатыспады, бұл полктің мақтанышына нұқсан келтірді, себебі олардың жеңінде елдің аты жазылған еді. Алайда, 1940 жылдың мамырында полк генерал-фельдмаршал Эвальд фон Клейсттің «Панцергруппа Клейст» құрамына қосылып, 1940 жылдың 10 мамырында басталған «Сары жолбарыс» (Батысқа басып кіру) операциясының бастапқы кезеңдерінде шайқасқа қатысты. Басып кірудің бірінші күні «Гроßдойчланд» полкінің көп бөлігі 10-шы танк дивизиясына қосылып, Люксембургте оңтүстік Бельгияның бекіністерін айналып өту үшін күш білдірді. Сонымен қатар, III батальон Бельгияның солтүстігінде әуе десанттық шабуылға қатысты. Полк содан кейін Мёз өзенін кесіп өтуге қатысты. Стонн қаласының жанында полк француздың броньды күштерімен ауыр шайқасқа түсті және өзін жақсы көрсетті. Содан кейін полк солтүстікке қарай Дюнкеркке беттеді және Арраста британдықтардың қарсы шабуылын жеңуге қатысты. «Гроßдойчланд» полкі Дюнкерк қалтасын ұстауға қатысты, содан кейін Сена өзенінен өту үшін оңтүстікке ауыстырылды. 1940 жылдың маусымында француз армиясының жеңілісі кезінде полк Буа-д’Эрен маңында тұтқынға алған африкалық сарбаздар мен олардың ақ офицерлерін жаппай қырды. Лион маңында тағы он қара француз өлтірілді. Француздардың капитуляциясы кезінде полк Лионда болды. Парижге тоқталып, неміс жеңіс шеруіне қатысқаннан кейін, полк Ұлыбританияға басып кіруге дайындық үшін Цельс қаласына жіберілді. «Теңіз арыстаны» операциясы тоқтатылғаннан кейін, полк Гибралтарға басып кіруді жоспарлаған «Феликс» операциясына дайындық үшін Францияның оңтүстігіне көшті.

Югославия - Барбаросса

Феликстің тоқтатылуынан кейін Гросгермандия сол кезде жүріп жатқан Югославия науқанына қатысу үшін шығысқа, Румынияға көшті. Осы науқандағы полктің операциялары көбінесе Югославияның күйреген күштерін қуудан тұрды. I батальон Белградты басып алуға қатысты, содан кейін полк Польшаға "Барбаросса" операциясына дайындалу үшін солтүстікке көшірілді. 1941 жылдың 22 сәуірінде Гроссгермандия жаяу әскер полкінің сарбаздары Панчево қалалық зиратында соғыс қылмысын жасады, онда 35 ер адам мен бір әйел төрт неміс сарбазының қазасына жаза ретінде атылды. Оқиғадан кейін ондаған жылдар бойы осы өлім жазаларының пропагандалық суреттері мен фильмдері Вермахттың соғыс кезіндегі немісшілдік қатыгездіктерге қатысқандығын көрсетуге көмектесті. Кеңес Одағына басып кіру үшін полк генерал-фельдмаршал Федор фон Боктың Heeresgruppe Mitte тобына қосылды. 1941 жылдың 27 маусымында шекарадан өткеннен кейін полк Минск маңындағы шайқастарға және Минск қапшығын құруға қатысты. Гросгермандия Днепрді кесіп өтіп, Ельняға қарай жылжыды, онда ауыр шайқастарда болып, көп шығынға ұшырады. Ельнялық шығыңқы жерді басып алғаннан кейін полк қайтадан жылжып, Киев шайқасына қатысты. Жыл соңында Гросгермандия Орел маңындағы Ока өзенінің қорғаныс шебін ұстап тұрған үш жаяу әскер дивизиясына көмек көрсетті. Кеңес әскерінің қысқы шабуылы полкке қымбатқа түсті, ал ақпан айының басында II батальон таратылып, аман қалғандары басқа батальондарды күшейтуге жұмсалды. Айдың соңында екі гренадерлік батальон бір, жеткіліксіз жарақталған батальонға біріктірілді. 9 айдан астам ауыр шайқасқаннан кейін Гросгермандия шептен шығарылып, күшейтілді. Таратылған батальондар қайта құрылып, полкке бірнеше апта демалыс берілді.

Гросгерман пехоталық полкі 11 сәуір 1942

1942 жылғы 1 сәуірде Орел маңында демалып, жабдықталып жатқанда полк қайта ұйымдастырылып, Гросгерман (Grossdeutschland) атты жаяу әскер дивизиясы болып кеңейтілді. Бұрынғы полк Infanterie Regiment Großdeutschland 1 деп аталып, Берлинде құрылған Infanterie Regiment Großdeutschland 2 дивизияға қосылды. Дивизия мәртебесіне көтерілген кезде, панцер батальоны, шабуылдық зеңбірек батальоны, сондай-ақ күшейтілген зениттік артиллерия, артиллерия және инженерлік бөлімдер де қосылды. Қайта ұйымдастырудан кейін Гросгерман дивизиясы "Полк Блау" операциясының бастапқы кезеңдерінде, Сталинградқа шабуыл кезінде XLVIII тандық корпусына бағындырылды. Дивизия Жоғарғы Дон өзенін форсирлеп, Воронежді басып алудағы сәтті шабуылдарға қатысты. Тамыз айында дивизия Донецтің солтүстік жағалауына қайтарылып, жылдам әрекет ететін резерв және қарсы шабуыл күші ретінде сақталды.

Гренадерлік полк Гросгерман 1 қазан 1942

1942 жылдың 1 қазанында полк "Гренадиер полкі "Гроссдойчланд"" деп қайта аталды. Олардың қарсыластары "Фюзилер полкі GD" болды. Кеңес әскерінің "Уран" операциясынан кейін, полк дивизияның қалған бөлімдерімен бірге Ржев маңында ауыр қысқы шайқастарға қатысты.

Харьков қаласы

1943 жылдың қаңтар-ақпанында «Гроссдойчланд» және XLVIII танк корпусы, сондай-ақ II СС танк корпусы Харьковтың үшінші шайқасына қатысты. Бұл шайқастар кезінде дивизия 1-ші СС «Лейбштандарте СС Адольф Гитлер» дивизиясы, 2-ші СС «Das Reich» дивизиясы және 3-ші СС «Тотенкопф» дивизиясымен бірге шайқасты. Харьковтың түсуінен кейін «Гроссдойчланд» кері тартылып, қайта жабдықталды. Бұл дивизияны «Тигр I» танкілерінің ротасымен жабдықтауды қамтыды. Осы кезде гренадер полкінің 1-ші батальоны бірнеше Sd Kfz 251 көліктерімен, негізінен басқару көліктерімен, сондай-ақ кейбір әскер тасымалдаушылармен (SPW) жабдықталды. Харьков шайқасында майор Отто Эрнст Ремер басқаратын батальон 83 Sd. Kfz 251 көлігімен толық механикаландырылды. Фузильер полкі 1944 жылдың көктеміне дейін SPW көліктерін алмады.

Panzergrenadier Regiment Großdeutschland (Гроссгермандық танк-гренадер полкі)

1943 жылдың маусым айында бронетранспортерлер мен Tiger танкілерінен тұратын рота қосылғаннан кейін дивизия Panzergrenadier Division Großdeutschland болып қайта аталды, ал Großdeutschland 1 "Panzergrenadier Regiment "Großdeutschland" деп өзгертілді. Дивизиядағы олардың қарсы бөлімшесі "Panzerfüsilier Regiment Großdeutschland" деп аталды.

Курск қаласы

Жаңадан қайта жабдықталған дивизия генерал-оберст Герман Хоттың 4-ші танк армиясына қосылды, Курск шығыңқысын кесуді көздеген «Цитадель» операциясына дайындық барысында. Құрастыру кезеңінде жаңа Panther Ausf. D танкілерінен тұратын батальон «Гроссдойчланд» операциялық бақылауына өтті. «Цитадель» операциясы басталғаннан кейін дивизия шығыңқының оңтүстік жағын тесіп өту үшін шайқасқа қатысты. Жаңа «Пантералар» жақсы өнім көрсетпеді, олардың қозғалтқыштары өртеніп, көптегені шайқасқа жетпей бұзылды. Дивизия 1943 жылдың 18 шілдесінде Томаровка ауылына қайтарылды.

Қорғаудағы шайқастар

Курск шайқасынан кейін дивизия Heeresgruppe Mitte-ге қайта жіберілді және мобильді резервтік күш ретіндегі қызметін жалғастырды. GD тамыз айының соңында XLVIII Panzerkorps-қа қайта ауысудан бұрын Карачев маңында шайқасқа қатысты. 1943 жылдың қалған бөлігінде «Гроссдойчланд» Шығыс Украинадан шегініс кезіндегі шайқастарға қатысып, Харьков, Белгород және Днепр маңындағы шайқастарда болды, соңында Кривой Рогтың шығысындағы Мичурин Рог тұсында жылды аяқтады.

1944 жыл

Гросгерман 1944 жылдың қаңтар айының басында Кривой Рог ауданында шайқасуын жалғастырды, содан кейін демалыс пен қайта жарақтандыру үшін батысқа ауыстырылды. Осы кезеңде 1./Panzer Regiment 26 (Panther) Panzer Regiment GD құрамына қосылды, ал GD-нің I батальоны Францияға жаңа танктермен жарақтандыру және оқу үшін жіберілді; олар Нормандияға шабуылдан кейін ғана дивизияға қайта қосылды. Panzergrenadier Regiment GD 1944 жылы 4 батальоннан тұратын ұйым болды, бірақ маусым айына қарай саны 3-ке дейін азайтылды. Дивизия, панцер полкінен басқа, Днестрден Солтүстік Бессарабияға дейін ауыр шайқастарға қатысты. 1944 жылдың мамыр айының басында дивизия, LVII Панцеркорпусының құрамында, Румыниядағы Яши қаласының жанындағы Таргул Фрумос шайқасына қатысты. Содан кейін дивизия Подул маңындағы шайқастарға қатысты. Шілде айының басындағы қысқа демалыстан кейін дивизия солтүстік Румынияға, одан кейін Шығыс Пруссияға ауыстырылды. Келесі айларда Гросгерман Шығыс Пруссия мен Балтық елдерінде ауыр шайқастарға қатысты. Кейін дивизия Германияға кері шегінуге мәжбүр болды, онда Мемель көпір басындағы шайқастарда жартылай қирады.

1945 жыл

1945 жылдың наурызына қарай «Гроссдойчланд» дивизиясы шамамен 4000 адамға дейін азайды. Олар құлап жатқан Мемель көпірінен пароммен қашып, Пиллауға жетті. 1945 жылдың 25 сәуіріне қарай дивизия таратылды, ол Пиллау маңындағы шайқастарда жойылды. Аман қалған бірнеше жүз адам Шлезвиг-Гольштейнге қарай жол тартты және британдық күштерге тұтқынға берілді. Қалғандары кеңес әскеріне тұтқынға берілді.